Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

peryfraza

rzeczownik, żeński [pɛrɨˈfraza]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na -fra-; frekwencji nie podano); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Peryfraza to figura retoryczna: rzecz nazywa się nie wprost, lecz przez dłuższy opis określający; osobne od parafrazy, tautologii i elipsy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. / styl. W retoryce i stylistyce: pisarz albo mówca rezygnuje z etykiety bezpośredniej i opisuje rzecz albo pojęcie większą liczbą wyrazów. Oś siedzi na omówieniu. Parafraza sąsiaduje przez restatement w innych słowach o podobnej długości. Elipsa leży na przeciwnym biegunie ilości.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Arct 1921: Peryfraza g. to omówienie; figura użyta wtedy, gdy brak nazwy po imieniu, a w jej miejsce wchodzą wyrazy określające; także Peryfrattyczny. Brückner milczy. Webster PERIPHRASE / PERIPHRASIS (Rhet.): roundabout wording; circumlocution; De Quincey. Skeat: Gk. περίφρασις. Webster: PERIPHRASTIC.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Peryfraza; Peryfrattyczny); A. Brückner 1927 (brak peryfraz*); Webster 1913 (PERIPHRASE; PERIPHRASIS; PERIPHRASTIC; PERIPHRASTICAL); W. W. Skeat 1910 (PERIPHRASIS), otwórz źródło
  3. dydakt. / ret. Dydaktyka ustawia lemat przy tautologii, pleonazmie, elipsie, eufemizmie, metaforze, alegorii, apostrofie, anaforze, epiforze, aliteracji, asonancji, onomatopei, hiperboli, litocie, ironii, antytezie, oksymoronie, stylistyce i retoryce. Granice z parafrazą i z circumlocution czekają na recenzję.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. Potocznie etykietę przykleja się do każdej rozwlekłości albo do parafrazy. Ta karta trzyma jedną oś: opis rzeczy większą liczbą wyrazów zamiast etykiety bezpośredniej (Arct Peryfraza; Webster PERIPHRASE). Kontrasty: tautologia, pleonazm, elipsa, eufemizm. Osobne od parafrazy (restatement o podobnej długości).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W potocznej mowie etykieta bywa pusta albo myli się z każdą rozwlekłością i z parafrazą. Seminarium rozdziela warstwy: circumlocution zamiast nazwy wprost; roundabout wording (Webster PERIPHRASE); tautologia przy restatemente sądu; pleonazm przy nadmiarze leksemów; elipsa przy opuszczeniu. Arct trzyma Peryfrazę przy omówieniu. Webster zapisuje roundabout wording i circumlocution; De Quincey. Skeat prowadzi grekę (περίφρασις) i Puttenham Arte of Poesie. Brückner milczy. Bez warstw zostaje pusty slogan o rozwlekłości.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rejestr z otwartych ksiąg. U Arcta (1921) lemat obejmuje omówienie: figurę, która wchodzi w grę, gdy brak nazwy po imieniu, a opis idzie przez wyrazy określające; osobno Peryfrattyczny. Webster 1913 pod PERIPHRASE (Rhet.) zapisuje więcej wyrazów niż trzeba do wyrażenia idei oraz roundabout albo indirect way of speaking (circumlocution); cytat De Quincey; PERIPHRASIS z liczbą mnogą Periphrases; PERIPHRASTIC / PERIPHRASTICAL; periphrastic conjugation (Gram.). Skeat: L. periphrasis, Gk. περίφρασις przez περί (round) i φράσις (speech, phrase); Blount 1674 Periphrase; Puttenham; Der. periphrase vb.; periphrastic. Brückner 1927 bez peryfraz*. Etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Peryfraza; Peryfrattyczny); Webster 1913 (PERIPHRASE; PERIPHRASIS; PERIPHRASTIC); W. W. Skeat 1910 (PERIPHRASIS); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Polska dydaktyka utrzymuje figurę omówienia (większa liczba wyrazów zamiast etykiety bezpośredniej) i styka hasło z tautologią, pleonazmem, elipsą, eufemizmem, metaforą, alegorią, apostrofą, anaforą, epiforą, aliteracją, asonancją, onomatopeją, hiperbolą, litotą, ironią, antytezą, oksymoronem, porównaniem, metonimią, synekdochą, stylistyką oraz retoryką. Odpowiednik angielski: periphrasis. Chronologii ośrodków bez pierwotnego źródła nie wpisujemy; zakres granic między peryfrazą a parafrazą oraz między omówieniem a eufemizmem zostaje do recenzji.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat peryfraza; odmianę wzięto z generatora. Seminaria wracają do relacji wobec parafrazy, tautologii, pleonazmu i elipsy. Sąsiedzi live: tautologia, pleonazm, elipsa, apostrofa, anafora, epifora, aliteracja, asonancja, onomatopeja, ironia, antyteza, oksymoron, hiperbola, litota, porównanie, metafora, eufemizm, alegoria, metonimia, synekdocha, stylistyka, retoryka. Bez osi omówienia etykieta pustoszeje albo miesza się z parafrazą. CMUdict nie zna angielskiego lematu periphrasis (IPA redakcyjne).

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat peryfraza obecny); Webster 1913 (PERIPHRASE; PERIPHRASIS); CMUdict (periphrasis BRAK), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik peryfraza
dopełniacz peryfrazy
celownik peryfrazie
biernik peryfrazę
narzędnik peryfrazą
miejscownik peryfrazie
wołacz peryfrazo

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik peryfrazy
dopełniacz peryfraz
celownik peryfrazom
biernik peryfrazy
narzędnik peryfrazami
miejscownik peryfrazach
wołacz peryfrazy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy periphrasis (odpowiednik angielski; para PL/EN; Webster PERIPHRASIS; zakres do potwierdzenia), omówienie (sąsiad opisowy; Arct Peryfraza; zakres do potwierdzenia), circumlocution (przybliżenie; Webster PERIPHRASE; zakres do potwierdzenia), roundabout way of speaking (przybliżenie; Webster PERIPHRASE; Skeat PERIPHRASIS; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (PERIPHRASIS), otwórz źródło
Antonimy nazwa wprost (kontrast: nazwanie rzeczy po imieniu bez omówienia; zakres do potwierdzenia), elipsa (kontrast osi: opuszczenie wyrazów oczywistych z kontekstu, nie omówienie większą liczbą wyrazów; para live PL; nie zawsze ścisły antonim etykiety), zwięzłe nazwanie (kontrast: etykieta bez circumlocution; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie peryfraza wchodzi z greki przez nowożytne języki europejskie (περίφρασις: roundabout speech). Arct 1921 indeksuje Peryfrazę (g.) jako omówienie: figurę, w której opis zastępuje nazwę po imieniu; także Peryfrattyczny. Brückner 1927 nie indeksuje lematu peryfraz*. Angielski trop periphrasis Webster prowadzi jako roundabout wording i circumlocution (PERIPHRASE / PERIPHRASIS). Skeat 1910 prowadzi PERIPHRASIS od łac. periphrasis i greckiego περίφρασις przez περί (round) oraz φράσις (speech, phrase); Blount 1674 Periphrase; Puttenham Arte of Poesie; Der. periphrase vb.; periphrastic. Odpowiednik angielski: periphrasis. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (PERIPHRASE; PERIPHRASIS), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (PERIPHRASIS), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Peryfraza; Peryfrattyczny), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu peryfraz*), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: periphrasis

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza peryfraza?

Nazwa figury retorycznej: rzecz opisuje się większą liczbą wyrazów zamiast etykiety bezpośredniej. Parafraza to restatement w innych słowach o podobnej długości. Tautologia to restatement sądu. Pleonazm to nadmiar leksemów. Elipsa to opuszczenie wyrazów oczywistych. Zwykła rozwlekłość bez figury nie zastępuje tej karty.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym peryfraza różni się od parafrazy?

Peryfraza na tej karcie trzyma circumlocution: rzecz omawia się większą liczbą wyrazów, nie nazywa wprost (Arct Peryfraza; Webster PERIPHRASE). Parafraza to restatement treści w innych słowach przy zbliżonej długości, nie circumlocution. Oś omówienia jest inna niż oś restatementu o podobnej długości; skróty szkolne mylą etykiety.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Peryfraza); Webster 1913 (PERIPHRASE), otwórz źródło

Czym peryfraza różni się od tautologii, pleonazmu i elipsy?

Przy peryfrazie oś siedzi na omówieniu rzeczy większą liczbą wyrazów (Arct Peryfraza; Webster PERIPHRASE). Tautologia (Arct Tautologia; Webster TAUTOLOGY) trzyma restatement sądu innymi wyrazami. Pleonazm (Arct Pleonazm; Webster PLEONASM) trzyma nadmiar leksemów. Elipsa (Arct Elipsa; Webster ELLIPSIS) to opuszczenie wyrazów oczywistych. To kontrasty osi: omówienie versus restatement sądu versus nadmiar versus opuszczenie.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Peryfraza; Tautologia; Pleonazm); Webster 1913 (PERIPHRASE; TAUTOLOGY; PLEONASM), otwórz źródło

Skąd pochodzi słowo peryfraza i jak się odmienia?

Z greki (περίφρασις: roundabout speech) przez nowożytne języki europejskie. Arct 1921: Peryfraza; Peryfrattyczny. Webster 1913: PERIPHRASE / PERIPHRASIS (Rhet.). Skeat 1910: łac. periphrasis i greka (περίφρασις; περί; φράσις); Blount; Puttenham. Brückner 1927: brak. Lp: peryfraza, peryfrazy, peryfrazie, peryfrazę, peryfrazą, peryfrazie, peryfrazo. Lm: peryfrazy, peryfraz, peryfrazom, peryfrazy, peryfrazami, peryfrazach. Odmiana SGJP. IPA: /pɛrɨˈfraza/.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921; Webster 1913; W. W. Skeat 1910; A. Brückner 1927 (brak); SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło

Czy każda rozwlekłość to peryfraza?

Nie. Każda rozwlekłość bywa zwykłą gadatliwością albo nieudaną stylistyką bez figury. Peryfraza trzyma świadome omówienie: większa liczba wyrazów zamiast etykiety bezpośredniej (Arct; Webster: circumlocution). Bez tej osi etykieta pustoszeje i miesza się z parafrazą, tautologią albo z luźną rozwlekłością.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)