Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

litota

rzeczownik, żeński [liˈtɔta]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na przedostatniej; li- jak w limicie; o w -to- jak w szkole; a końcowe jak w mapa); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Litota to trop zaniżenia albo złagodzenia skali (niezły = dobry; citizen of no mean city); foil hiperboli, osobny od kłamstwa i od zwykłej skromności bez tropu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. Figura retoryczna: wypowiedź świadomie zaniża albo łagodzi skalę wobec rzeczywistości (niezły wynik, nie byle jaki sukces, citizen of no mean city). Oś to złagodzenie w tropie, nie błąd faktów, nie hiperbola jako przeciwieństwo skali i nie zwykła skromność bez figury.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Webster 1913 ma LITOTES z akcentem Li\"to*tes i glosą retoryczną; przykład: a citizen of no mean city. Arct 1921: brak Litota (Litotomja / Litotrypsja = chirurgia, nie mylić). Skeat 1910 i Brückner 1927: brak. Para PL/EN: litotes.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (LITOTES Li\"to*tes; NL., fr. Gr.); W. W. Skeat 1910 (brak litotes/litote); M. Arct 1921 (brak Litota; są Litotomja / Litotrypsja); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło
  3. hist. / ret. W retoryce angielskiej Webster indeksuje też MEIOSIS (Mei*o\"sis): diminution, a kind of hyperbole that presents a thing as smaller than it is. Meiosis bywa sąsiadem terminologicznym litotes; zakres relacji do potwierdzenia. Tu rejestr; etymologia niżej.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (MEIOSIS Mei*o\"sis; LITOTES), otwórz źródło
  4. pot. W mowie potocznej etykieta bywa workiem na każdą skromność albo na zwykłe zaniżenie bez tropu. Tu trzymamy jedną oś retoryczną: świadome złagodzenie skali w figurze, foil hiperboli i osobne od kłamstwa.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Na co dzień litota bywa skrótem bez osi. Seminarium rozdziela warstwy: świadome zaniżenie albo złagodzenie skali w tropie (niezły, nie byle jaki, a citizen of no mean city), foil hiperboli (przeciwieństwo skali), granicę z metaforą oraz świadectwa leksykalne. Webster trzyma LITOTES z akcentem Li\"to*tes i osobno MEIOSIS jako diminution; Skeat milczy przy litotes; Arct nie indeksuje Litota (chirurgia Litotomja / Litotrypsja to inna rodzina); Brückner milczy. Bez tych warstw zostaje pusta etykieta o skromności.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fakty słownikowe z otwartych ksiąg: w Websterze (1913) lemat LITOTES niesie akcent Li\"to*tes i opis diminution or softening of statement, z cytatem a citizen of no mean city; etymologia podana jako New Latin from Greek (Rhet.). Osobno stoi MEIOSIS (Mei*o\"sis): diminution, u Webstera rodzaj hiperboli zaniżającej. W Skeacie (1910) nie ma karty litotes ani litote. Arct (1921) pomija Litota, a Litotomja z Litotrypsją należą do chirurgii. Brückner (1927) nie indeksuje litoty. Tu rejestr; etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (LITOTES; MEIOSIS); W. W. Skeat 1910 (brak); M. Arct 1921 (brak Litota; Litotomja / Litotrypsja); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce litota trzyma oś zaniżenia skali w tropie i styka się z hiperbolą (przeciwieństwo skali), metaforą (foil podobieństwa), oksymoronem, ironią, metonimią, synekdochą, retoryką oraz z semantyką. Meiosis (Webster) bywa sąsiadem terminologicznym w retoryce angielskiej. Angielski odpowiednik: litotes. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Morfeusz 2 / SGJP zna lemat litota (sgjp). Tabelę wzięto z generatora SGJP. Seminaria wracają do relacji zaniżenia w tropie wobec hiperboli, kłamstwa i zwykłej skromności. Sąsiedzi live: hiperbola, metafora, oksymoron, ironia, metonimia, synekdocha, retoryka, semantyka, synonim, antonim. Bez osi świadomego złagodzenia etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat litota obecny); Webster 1913 (LITOTES; MEIOSIS); CMUdict (litotes poza lematami), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik litota
dopełniacz litoty
celownik litocie
biernik litotę
narzędnik litotą
miejscownik litocie
wołacz litoto

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik litoty
dopełniacz litot
celownik litotom
biernik litoty
narzędnik litotami
miejscownik litotach
wołacz litoty

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy understatement (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), trop litotyczny (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), litotes (odpowiednik angielski; para PL/EN), meiosis (sąsiad terminologiczny w Websterze; zakres relacji do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy hiperbola / hyperbole (kontrast skali: zawyżenie zamiast zaniżenia; zakres do potwierdzenia), użycie dosłowne bez tropu (kontrast kontekstowy; nie zawsze ścisły antonim etykiety), kłamstwo jako zwodzenie (sąsiad kontrastowy: intencja fałszu, nie złagodzenie tropu; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie litota wiąże się z nowołacińskim zapisem znanym z karty Webster LITOTES (NL., fr. Gr.). Akcent w Websterze: Li\"to*tes. Otwarte księgi dają tu głównie świadectwo obecności albo braku: Webster 1913 trzyma lemat i przykład a citizen of no mean city; osobno MEIOSIS (Mei*o\"sis) jako diminution w retoryce. Słowniki etymologiczne i obce, które sprawdzaliśmy, milczą przy litota/litotes: Skeat 1910, Arct 1921 (bez Litota; chirurgiczne Litotomja / Litotrypsja to inna rodzina) oraz Brückner 1927. Odpowiednik angielski: litotes. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (LITOTES: Li\"to*tes; NL., fr. Gr.; MEIOSIS), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (brak litotes / litote), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (brak Litota; są Litotomja / Litotrypsja = chirurgia, nie trop), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak litota), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: litotes

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza litota?

To figura: wypowiedź świadomie zaniża albo łagodzi skalę (niezły wynik, citizen of no mean city). Hiperbola to przeciwieństwo skali. Kłamstwo to zwodzenie, nie trop. Zwykła skromność bez figury nie jest litotą.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo litota?

Z greki przez nową łacinę. Webster 1913 indeksuje LITOTES z akcentem Li\"to*tes. Skeat milczy (1910). Arct nie ma Litota w 1921 (chirurgiczne Litotomja / Litotrypsja to inna rodzina). Brückner 1927 milczy. Webster ma też MEIOSIS jako sąsiada terminologicznego.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (LITOTES; MEIOSIS); W. W. Skeat 1910 (brak); M. Arct 1921 (brak Litota); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia litota?

Lp: litota, litoty, litocie, litotę, litotą, litocie, litoto. Lm: litoty, litot, litotom, litoty, litotami, litotach, litoty. Odmiana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /liˈtɔta/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat litota obecny), otwórz źródło

Czym litota różni się od hiperboli i kłamstwa, i czy odpowiada angielskiemu litotes?

Litota: zaniżenie skali w tropie. Hiperbola: zawyżenie skali. Kłamstwo: zwodzenie, nie figura. Angielskie litotes jest odpowiednikiem (CMUdict: lemat poza słownikiem; IPA redakcyjne). Potocznie etykiety się zlewają ze skromnością.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)