Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

apostrofa

rzeczownik, żeński [apɔsˈtrɔfa]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na -tro-; frekwencji nie podano); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Apostrofa nazywa figurę: nagłe zwrócenie mowy w drugiej osobie do nieobecnego, martwego lub abstrakcyjnego adresata; apostrof foilem znaku, personifikacja foilem ożywienia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. / lit. Figura retoryczna: mówca nagle przerywa bieg wypowiedzi i zwraca się w drugiej osobie do osoby nieobecnej, rzeczy martwej albo pojęcia, jakby mogło słuchać. Oś siedzi na tym zwrocie. Apostrof (znak ') to inna karta. Personifikacja ożywia bez koniecznego wołania.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Arct 1921: Apostrofa (g.-ł.) w retoryce: zwrot do nieobecnych jakby obecnych, do martwych i do pojęć jakby żywych; nagana. Osobno Apostrof: znak '. Brückner milczy. Webster APOSTROPHE: (1) figura, (2) skrócenie, (3) znak. Skeat: Gk. ἀποστροφή; Der. apostroph-ise.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Apostrofa; Apostrof); A. Brückner 1927 (brak apostrof*); Webster 1913 (APOSTROPHE); W. W. Skeat 1910 (APOSTROPHE), otwórz źródło
  3. dydakt. / ret. Na zajęciach apostrofa stoi obok personifikacji, alegorii, anafory, epifory, ironii, metafory, antytezy, oksymoronu, hiperboli, porównania, onomatopei oraz retoryki. Zakres granic między zwrotem w drugiej osobie a ożywieniem bez wołania wymaga recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. Potocznie etykieta bywa mylona ze znakiem apostrofu ('). Ta karta trzyma jedną oś: świadome skierowanie mowy ku adresatowi nieobecnemu, martwemu albo abstrakcyjnemu w drugiej osobie. Foile: apostrof, personifikacja, anafora, epifora, alegoria, ironia. Osobne od luźnego wołacza bez figury.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W mowie potocznej apostrofa bywa etykietą bez osi albo myli się ze znakiem apostrofu. Seminarium rozdziela warstwy: celowy zwrot w drugiej osobie do nieobecnego adresata; apostrof jako foil znaku; personifikacja jako foil ożywienia bez wołania; anafora i epifora jako foile leksemu. Arct trzyma Apostrofę przy zwrocie do nieobecnych i przy naganę; osobno Apostrof przy znaku '. Webster trzyma APOSTROPHE przy figurze (Milton do Light) oraz przy skróceniu i znaku. Skeat prowadzi grekę (ἀποστροφή). Brückner milczy. Bez warstw zostaje tylko pusta etykieta o wołaniu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rejestr z otwartych ksiąg. U Arcta (1921) Apostrofa g.-ł. opisuje przemowę skierowaną ku nieobecnym traktowanym jak obecni, ku rzeczom martwym i ku pojęciom obdarzonym życiem oraz czuciem; także naganę. Osobno Apostrof: znak ' zastępujący dźwięk opuszczony. Webster 1913: APOSTROPHE (A*pos"tro*phe); (1) Rhet. second-person address (Milton to Light); (2) Gram. contraction; (3) the mark. Skeat prowadzi APOSTROPHE od greckiego ἀποστροφή i notuje Der. apostroph-ise. Brückner 1927 bez apostrof*. Etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Apostrofa; Apostrof); Webster 1913 (APOSTROPHE); W. W. Skeat 1910 (APOSTROPHE); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce ta figura utrzymuje zwrot w drugiej osobie do nieobecnego adresata i styka się z personifikacją, alegorią, anaforą, epiforą, ironią, antytezą, oksymoronem, hiperbolą, litotą, porównaniem, metaforą, eufemizmem, metonimią, synekdochą, onomatopeją, retoryką oraz semantyką. Odpowiednik angielski: apostrophe (oś retoryczna; sens gramatyczny to foil). Chronologii ośrodków bez pierwotnego źródła nie wpisujemy; zakres granic między tropami zostaje do recenzji.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat apostrofa; odmianę wzięto z generatora. Seminaria wracają do relacji apostrofy wobec apostrofu (znaku), personifikacji, anafory i epifory. Sąsiedzi live: personifikacja, alegoria, anafora, epifora, ironia, antyteza, oksymoron, hiperbola, litota, porównanie, metafora, eufemizm, metonimia, synekdocha, onomatopeja, retoryka, semantyka. Bez osi zwrotu w drugiej osobie etykieta pustoszeje albo miesza się ze znakiem '. CMUdict zna angielski lemat apostrophe.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat apostrofa obecny); Webster 1913 (APOSTROPHE); CMUdict (apostrophe obecny), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik apostrofa
dopełniacz apostrofy
celownik apostrofie
biernik apostrofę
narzędnik apostrofą
miejscownik apostrofie
wołacz apostrofo

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik apostrofy
dopełniacz apostrof
celownik apostrofom
biernik apostrofy
narzędnik apostrofami
miejscownik apostrofach
wołacz apostrofy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy apostrophe (odpowiednik angielski; para PL/EN; Webster APOSTROPHE sense 1 Rhet.; zakres do potwierdzenia), zwrot do nieobecnego (sąsiad opisowy; Arct Apostrofa; Webster APOSTROPHE Rhet.; zakres do potwierdzenia), przemówienie do martwych lub pojęć (przybliżenie opisowe; Arct Apostrofa; zakres do potwierdzenia), figura zwrotu w drugiej osobie (przybliżenie; Skeat APOSTROPHE; Webster APOSTROPHE; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (APOSTROPHE), otwórz źródło
Antonimy narracja bez zwrotu do nieobecnego (kontrast: brak drugiej osoby wobec nieobecnego adresata; zakres do potwierdzenia), apostrof (kontrast osi: znak pisarski ', nie figura zwrotu; Arct Apostrof; Webster APOSTROPHE senses 2-3; nie zawsze ścisły antonim etykiety), personifikacja (kontrast osi: ożywienie bez koniecznego zwrotu w drugiej osobie; para live PL; nie zawsze ścisły antonim)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie apostrofa wchodzi z greki przez nowożytne języki europejskie (ἀποστροφή: turning away). Arct 1921 indeksuje Apostrofę (g.-ł.) jako figurę retoryczną: przemówienie do nieobecnych, martwych i pojęć; osobno Apostrof jako znak '. Brückner 1927 nie indeksuje lematu apostrof*. Angielski trop apostrophe Webster prowadzi w trzech sensach: figura retoryczna (oś tej karty), skrócenie gramatyczne, znak. Skeat 1910 prowadzi APOSTROPHE od greki (ἀπό away + στρέφειν to turn; See Strophe) i podaje Der. apostroph-ise. Odpowiednik angielski: apostrophe. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (APOSTROPHE), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (APOSTROPHE), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Apostrofa; Apostrof), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu apostrof*), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: apostrophe

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza apostrofa?

Nazwa figury retorycznej: mówca nagle kieruje wypowiedź w drugiej osobie ku nieobecnemu, martwemu albo abstrakcyjnemu adresatowi, jakby mógł słuchać. Apostrof to znak pisarski '. Personifikacja ożywia bez koniecznego wołania. Anafora i epifora spinają łańcuch tym samym leksemem. Luźny wołacz bez figury nie zastępuje tej karty.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym apostrofa różni się od apostrofu?

Apostrofa trzyma figurę zwrotu drugiej osoby ku nieobecnemu, martwemu albo abstrakcyjnemu adresatowi (Arct Apostrofa; Webster APOSTROPHE sense 1). Apostrof (Arct Apostrof; Webster APOSTROPHE senses 2-3) to znak ' przy skróceniu albo dopełniaczu. Oś figury jest inna niż oś znaku; etykiety bywają mylone w potocznej mowie i w skrótach szkolnych.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Apostrofa; Apostrof); Webster 1913 (APOSTROPHE), otwórz źródło

Czym apostrofa różni się od personifikacji, anafory i epifory?

Przy apostrofie mówca zwraca się w drugiej osobie do nieobecnego adresata. Personifikacja ożywia rzecz albo pojęcie bez koniecznego zwrotu w drugiej osobie. Anafora (Webster ANAPHORA; Arct Anafora) stawia wspólny leksem na otwarciu członów. Epifora (Webster EPIPHORA; Arct Epifora) stawia go na końcu. To foil osi: zwrot versus ożywienie versus leksem, nie synonim samej etykiety hasła.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (APOSTROPHE; ANAPHORA; EPIPHORA); M. Arct 1921 (Apostrofa; Anafora; Epifora), otwórz źródło

Skąd pochodzi słowo apostrofa i jak się odmienia?

Z greki (ἀποστροφή: turning away) przez nowożytne języki europejskie. Arct 1921: Apostrofa; Apostrof. Webster 1913: APOSTROPHE (Rhet.; Gram.; mark). Skeat 1910 wyprowadza lemat od greki i podaje Der. apostroph-ise. Brückner 1927: brak. Lp: apostrofa, apostrofy, apostrofie, apostrofę, apostrofą, apostrofie, apostrofo. Lm: apostrofy, apostrof, apostrofom, apostrofy, apostrofami, apostrofach. Odmiana SGJP. IPA: /apɔsˈtrɔfa/.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921; Webster 1913; W. W. Skeat 1910; A. Brückner 1927 (brak); SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło

Czy apostrofa to to samo co każdy zwrot w wołaczu?

Nie. Każdy wołacz bywa zwykłym adresowaniem obecnego rozmówcy bez figury. Apostrofa trzyma świadomy zwrot ku nieobecnemu, martwemu albo abstrakcyjnemu adresatowi, jakby słuchał. Bez tej osi etykieta pustoszeje i miesza się z apostrofem, personifikacją albo z luźnym wołaczem.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)