Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

alegoria

rzeczownik, żeński [alɛˈɡɔrja]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na -go-; a jak w ale; e jak w epoce; r jak w rok; ja jak w aria; wariant /alɛɡɔˈrja/ do potwierdzenia); do potwierdzenia przez fonetyka; frekwencji nie podano (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Alegoria to rozbudowana figura albo utwór, w którym konkretne osoby, zdarzenia lub obrazy konsekwentnie oznaczają inne, zwykle abstrakcyjne treści; foil metafory i symbolu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. / lit. Utwór albo trop: ciąg postaci, zdarzeń albo obrazów systematycznie odsyła do treści abstrakcyjnych (cnoty, idee, krytyka społeczna). Oś to ciągłe, spójne przeniesienie sensu przez całą konstrukcję, nie pojedyncze porównanie metafory i nie pojedynczy znak symbolu.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Arct 1921 indeksuje Alegorję (g.-ł.): obrazowe, symboliczne wyrażenie pojęć; podobieństwo, rodzaj przenośni. Webster 1913: ALLEGORY (Al\"le*go*ry); pl. Allegories. Skeat 1910: ALLEGORY (L. z Gk.); ἄλλο- (ἄλλος) + ἀγορεύειν / ἀγορά. Brückner 1927: brak osobnego lematu alegoria.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Alegorja); Webster 1913 (ALLEGORY Al\"le*go*ry); W. W. Skeat 1910 (ALLEGORY; ἄλλο-; ἀγορεύειν; ἀγορά; Wyclif Gal. iv. 24); A. Brückner 1927 (brak lematu alegoria), otwórz źródło
  3. dydakt. / ret. W dydaktyce językowej i literackiej alegoria stoi obok metafory, ironii, eufemizmu i hiperboli: metafora to jedno przeniesienie podobieństwa, alegoria rozwija spójny ciąg obrazów o drugim planie, symbol to znak o otwartym rezonansie. Zakres granic do potwierdzenia przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. W codziennej mowie alegoria bywa workiem na każdą „głębszą” historię albo na zwykłą metaforę. Tu trzymamy jedną oś: świadome rozwijanie drugiego planu znaczeniowego przez ciąg osób, zdarzeń albo obrazów, foil pojedynczego przeniesienia metafory.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Na co dzień alegoria bywa skrótem bez osi. Seminarium rozdziela warstwy: świadome, konsekwentne oznaczanie treści abstrakcyjnych (cnoty, idee, krytyka społeczna) za pomocą konkretnych postaci, zdarzeń albo obrazów w pełnej konstrukcji; foil metafory (jedno przeniesienie podobieństwa); foil symbolu (otwarty rezonans znaku); świadectwa leksykalne. Arct trzyma Alegorję; Webster: ALLEGORY (Al\"le*go*ry) i Allegories; Skeat: ἄλλο- + ἀγορεύειν / ἀγορά; Brückner bez osobnego lematu. Bez tych warstw zostaje pusta etykieta o „głębszej historii”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fakty z otwartych ksiąg: Arct (1921) indeksuje Alegorję (g.-ł.) z glosą o obrazowym wyrażeniu pojęć i rodzaju przenośni. Webster (1913) przy ALLEGORY (Al\"le*go*ry) opisuje figuratywny dyskurs, emblem oraz przedstawienie plastyczne z sensem poza obiektem; nota o prolonged metaphor. Skeat (1910): a kind of parable; ME allegorie (Wyclif Gal. iv. 24); L. allegoria z Gk. ἀλληγορία; ἄλλο- + ἀγορεύειν / ἀγορά. Brückner (1927) bez osobnego lematu. Tu rejestr; etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Alegorja); Webster 1913 (ALLEGORY; Allegories); W. W. Skeat 1910 (ALLEGORY; ἄλλο-; ἀγορεύειν); A. Brückner 1927 (brak lematu), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce alegoria trzyma oś ciągłego oznaczania abstraktu przez konkret i styka się z metaforą (jedno przeniesienie), ironią, eufemizmem, hiperbolą, litotą, metonimią, synekdochą, oksymoronem, retoryką oraz z semantyką. Symbol to foil otwartego rezonansu znaku, nie ciąg spójnych obrazów. Angielski odpowiednik: allegory. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Morfeusz 2 / SGJP zna lemat alegoria (sgjp, subst:sg:nom:f). Tabelę wzięto z generatora SGJP. Seminaria wracają do relacji alegorii wobec metafory, symbolu, ironii i eufemizmu. Sąsiedzi live: metafora, ironia, eufemizm, hiperbola, litota, metonimia, synekdocha, oksymoron, retoryka, semantyka. Bez osi ciągłego oznaczania etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat alegoria obecny); Webster 1913 (ALLEGORY); CMUdict (allegory obecny), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik alegoria
dopełniacz alegorii
celownik alegorii
biernik alegorię
narzędnik alegorią
miejscownik alegorii
wołacz alegorio

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik alegorie
dopełniacz alegorii / alegoryj
celownik alegoriom
biernik alegorie
narzędnik alegoriami
miejscownik alegoriach
wołacz alegorie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy opowieść obrazowa o drugim planie (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), rozbudowana przenośnia ciągła (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), allegory (odpowiednik angielski; para PL/EN), figura o drugim planie znaczeniowym (sąsiad opisowy; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy opis dosłowny bez drugiego planu (kontrast: brak ciągłego oznaczania abstraktu; zakres do potwierdzenia), pojedyncza metafora (kontrast skali: jedno przeniesienie, nie ciąg; nie zawsze ścisły antonim etykiety), relacja bez przeniesienia sensu (sąsiad kontrastowy: brak drugiego planu; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie alegoria wiąże się z grecką osią znaną z karty Skeat ALLEGORY: Gk. ἀλληγορία (opis jednej rzeczy pod obrazem innej); ἄλλο- (stem ἄλλος, another) + ἀγορεύειν (to speak) / ἀγορά (public assembly); L. allegoria; ME allegorie (Wyclif Gal. iv. 24). Webster 1913 indeksuje ALLEGORY (Al\"le*go*ry) z etymologią przez L. allegoria i Gk. oraz pokrewne allegorical / allegorize. Arct 1921 trzyma Alegorję (g.-ł.) z glosą o obrazowym, symbolicznym wyrażeniu pojęć. Brückner 1927 nie daje osobnego lematu alegoria. Odpowiednik angielski: allegory. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (ALLEGORY; ἄλλο-; ἀγορεύειν; ἀγορά; Wyclif Gal. iv. 24), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (ALLEGORY: Al\"le*go*ry; Allegories), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Alegorja), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu alegoria), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: allegory

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza alegoria?

Słowo nazywa sytuację, w której drugi plan znaczeniowy prowadzi całą konstrukcję: cnoty, idee albo krytyka społeczna wychodzą spod konkretnych postaci i zdarzeń. Metafora zostaje przy jednym przeniesieniu. Symbol zostaje przy otwartym znaku. Ironia odwraca sens. Hiperbola przesadza.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym alegoria różni się od metafory?

Alegoria buduje dłuższy ciąg obrazowy z ustalonym drugim sensem (postacie cnót i wad). Metafora zostaje przy jednym przeniesieniu podobieństwa. Obie figury bywają mylone w mowie potocznej; oś skali jest inna.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym alegoria różni się od symbolu?

Alegoria świadomie prowadzi ciąg konkretnych osób, zdarzeń albo obrazów ku ustalonym treściom abstrakcyjnym. Symbol zostawia otwarty rezonans znaku, niekoniecznie w ciągłej fabule. To foil skali i domknięcia sensu, nie synonim.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo alegoria i jak się odmienia?

Z greki: ἄλλο- (ἄλλος, another) + ἀγορεύειν / ἀγορά; Skeat 1910 (Wyclif Gal. iv. 24). Arct 1921 ma Alegorję. Webster 1913: ALLEGORY. Brückner 1927: brak osobnego lematu. Lp: alegoria, alegorii, alegorii, alegorię, alegorią, alegorii, alegorio. Lm: alegorie, alegorii / alegoryj, alegoriom, alegorie, alegoriami, alegoriach. Odmiana ze SGJP. IPA redakcyjne: /alɛˈɡɔrja/.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; Webster 1913; SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło