Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

eufemizm

rzeczownik, męski [ɛuˈfɛmʲizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na -mi- jak w typowej polskiej wymowie wyrazu obcego; eu- jak w Europie; f jak w filiżance; wariant /ɛufɛˈmʲizm/ do potwierdzenia); do potwierdzenia przez fonetyka; frekwencji nie podano (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Eufemizm to zabieg stylistyczny: mówiący zamienia ostre, nieprzyzwoite albo bolesne sformułowanie na łagodniejsze albo obojętne; foil wulgaryzmu, litoty i hiperboli.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. Figura albo zabieg stylistyczny: ostre, nieprzyzwoite albo bolesne sformułowanie ustępuje formie łagodniejszej albo obojętnej (odejść zamiast umrzeć; zasoby ludzkie zamiast zwolnienia). Oś to złagodzenie etykiety wobec tabu, nie zaniżenie skali litoty, nie przesada hiperboli i nie kłamstwo o faktach.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Arct 1921 indeksuje Eufemizm (drażliwe wyrażenie ustępuje omówieniu łagodniejszemu albo obojętnemu). Webster 1913: EUPHEMISM (Eu\"phe*mism). Skeat 1910: Gk. εὖ (well) + φημί (I speak). Brückner 1927: brak osobnego lematu eufemizm (tylko eufemistycznie w innych hasłach).
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Eufemizm); Webster 1913 (EUPHEMISM Eu\"phe*mism); W. W. Skeat 1910 (EUPHEMISM; εὖ; φημί; Kersey 1715; Blount 1674); A. Brückner 1927 (brak lematu eufemizm; użycia eufemistycznie), otwórz źródło
  3. dydakt. / ret. W dydaktyce językowej eufemizm stoi obok litoty, hiperboli, ironii i metafory jako sąsiad tropowy: litota zaniża skalę (niezły), eufemizm łagodzi etykietę wobec tabu, hiperbola przesadza, wulgaryzm albo obscenum nie złagodził formy. Zakres granic do potwierdzenia przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. W codziennej mowie etykieta bywa workiem na każdą grzeczność albo na zwykłe omówienie bez świadomego tropu. Tu trzymamy jedną oś: świadome złagodzenie sformułowania wobec drażliwości albo tabu, foil wulgaryzmu i osobne od kłamstwa o faktach.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Na co dzień eufemizm bywa skrótem bez osi. Seminarium rozdziela warstwy: świadome zamienienie formy ostrej, nieprzyzwoitej albo bolesnej na łagodniejszą albo obojętną (odejść, zasoby ludzkie, toaleta), foil litoty (zaniżenie skali, niekoniecznie tabu), foil hiperboli (przesada), granicę z wulgaryzmem oraz świadectwa leksykalne. Arct trzyma Eufemizm; Webster: EUPHEMISM (Eu\"phe*mism) i EUPHEMIZE; Skeat: εὖ + φημί; Brückner bez osobnego lematu. Bez tych warstw zostaje pusta etykieta o grzeczności.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fakty z otwartych ksiąg: Arct (1921) przy Eufemizmie głosi zastąpienie drażliwego wyrażenia formą mniej drażliwą względnie obojętną. Webster (1913) przy EUPHEMISM (Eu\"phe*mism) opisuje figurę złagodzenia ostrego albo nieprzyzwoitego słowa; pokrewne EUPHEMISTIC / EUPHEMIZE. Skeat (1910): softened expression (Gk.); Kersey 1715, Blount 1674; εὐφημισμός / εὐφημία z εὖ + φημί. Brückner (1927) bez osobnego lematu. Tu rejestr; etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Eufemizm); Webster 1913 (EUPHEMISM; EUPHEMISTIC; EUPHEMIZE); W. W. Skeat 1910 (EUPHEMISM; εὖ; φημί); A. Brückner 1927 (brak lematu), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce eufemizm trzyma oś złagodzenia etykiety wobec tabu i styka się z litotą (zaniżenie skali), hiperbolą (przesada), ironią, metaforą, oksymoronem, retoryką oraz z semantyką. Wulgaryzm / obscenum to foil braku złagodzenia; kłamstwo to zwodzenie faktów, nie etykieta grzeczności. Angielski odpowiednik: euphemism. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Morfeusz 2 / SGJP zna lemat eufemizm (sgjp). Tabelę wzięto z generatora SGJP. Seminaria wracają do relacji złagodzenia etykiety wobec litoty, hiperboli, wulgaryzmu i kłamstwa. Sąsiedzi live: litota, hiperbola, ironia, metafora, oksymoron, retoryka, semantyka. Bez osi świadomego zastąpienia formy etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat eufemizm obecny); Webster 1913 (EUPHEMISM); CMUdict (euphemism obecny), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik eufemizm
dopełniacz eufemizmu
celownik eufemizmowi
biernik eufemizm
narzędnik eufemizmem
miejscownik eufemizmie / eufemiźmie
wołacz eufemizmie / eufemiźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik eufemizmy
dopełniacz eufemizmów
celownik eufemizmom
biernik eufemizmy
narzędnik eufemizmami
miejscownik eufemizmach
wołacz eufemizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy omówienie łagodzące (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), złagodzenie etykiety (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), euphemism (odpowiednik angielski; para PL/EN), peryfrazy łagodzące (sąsiad opisowy; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy wulgaryzm / obscenum (kontrast: brak złagodzenia formy; zakres do potwierdzenia), użycie dosłowne bez tropu (kontrast kontekstowy; nie zawsze ścisły antonim etykiety), kłamstwo jako zwodzenie faktów (sąsiad kontrastowy: intencja fałszu, nie etykieta grzeczności; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie eufemizm wiąże się z grecką osią znaną z karty Skeat EUPHEMISM: Gk. εὐφημισμός / εὐφημία z εὖ (well) + φημί (I speak); Skeat cytuje Kersey 1715 i Blount 1674. Webster 1913 indeksuje EUPHEMISM (Eu\"phe*mism) z odsyłaczem etymologicznym przez grecki euphémisme (See Fame) oraz pokrewne EUPHEMISTIC / EUPHEMIZE. Arct 1921 trzyma Eufemizm z glosą o zastąpieniu drażliwego wyrażenia. Brückner 1927 nie daje osobnego lematu eufemizm (tylko użycia eufemistycznie). Odpowiednik angielski: euphemism. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (EUPHEMISM; εὖ; φημί; Kersey 1715; Blount 1674), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (EUPHEMISM: Eu\"phe*mism; EUPHEMISTIC; EUPHEMIZE), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Eufemizm), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu eufemizm; użycia eufemistycznie), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: euphemism

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza eufemizm?

To figura albo zabieg: mówiący zastępuje sformułowanie ostre, nieprzyzwoite albo bolesne formą łagodniejszą albo obojętną. Litota zaniża skalę. Wulgaryzm nie złagodził formy. Hiperbola przesadza. Kłamstwo zwodzi fakty, nie etykietę grzeczności.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym eufemizm różni się od litoty?

Eufemizm łagodzi etykietę wobec tabu albo drażliwości (odejść zamiast umrzeć). Litota zaniża skalę w tropie (niezły wynik), niekoniecznie wobec tabu. Obie figury bywają mylone w mowie potocznej; oś jest inna.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym eufemizm różni się od wulgaryzmu?

Eufemizm świadomie złagodził formę wobec tabu albo drażliwości. Wulgaryzm albo obscenum zostawia formę ostrą bez złagodzenia. To foil etykiety grzeczności, nie synonim i nie litota zaniżająca skalę.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo eufemizm i jak się odmienia?

Z greki: εὖ (well) + φημί (I speak); Skeat 1910 (Kersey 1715, Blount 1674). Arct 1921 ma Eufemizm. Webster 1913: EUPHEMISM. Brückner 1927: brak osobnego lematu. Lp: eufemizm, eufemizmu, eufemizmowi, eufemizm, eufemizmem, eufemizmie / eufemiźmie. Lm: eufemizmy, eufemizmów, eufemizmom, eufemizmy, eufemizmami, eufemizmach. Odmiana ze SGJP. IPA redakcyjne: /ɛuˈfɛmʲizm/.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; Webster 1913; SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło