Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

onomatopeja

rzeczownik, żeński [ɔnɔmatɔˈpɛja]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na -pe-; o jak w ton; frekwencji nie podano); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Onomatopeja nazywa wyraz albo figurę, których brzmienie naśladuje dźwięk rzeczy; aliteracja foilem nagłosu, asonancja foilem samogłoski, anafora i epifora foilem leksemu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. / lit. Figura retoryczna i leksykalna: dobieranie albo tworzenie wyrazów, których brzmienie naśladuje dźwięk rzeczy. Oś siedzi na echu dźwięku. Aliteracja wiąże nagłos. Asonancja wiąże samogłoskę. Anafora i epifora wiążą leksem. Podobieństwo liter bez echa nie jest tą osią.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Arct 1921: Onomatopeja (g.), harmonia naśladowcza; wyrazy o brzmieniu bliskim dźwiękom natury (huk, grzmot). Brückner 1927 milczy przy onomato*. Webster 1913 trzyma ONOMATOPOEIA oraz formy pokrewne ONOMATOPE, ONOMATOPOEIC i ONOMATOPOETIC. Skeat 1910 prowadzi ONOMATOPOEIA z greki (ὄνομα + ποιεῖν).
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Onomatopeja); A. Brückner 1927 (brak onomato*); Webster 1913 (ONOMATOPOEIA; ONOMATOPE; ONOMATOPOEIC; ONOMATOPOETIC); W. W. Skeat 1910 (ONOMATOPOEIA), otwórz źródło
  3. dydakt. / ret. Na zajęciach onomatopeja stoi obok aliteracji, asonancji, anafory, epifory, metafory, onomastyki, antytezy, oksymoronu, ironii, hiperboli oraz porównania. Zakres granic między echem dźwięku rzeczy a echem nagłosu, samogłoski albo leksemu wymaga recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. Potocznie etykieta bywa workiem na każdy wyraz z dźwiękiem. Ta karta trzyma jedną oś: świadome naśladowanie dźwięku rzeczy brzmieniem wyrazu. Foile: aliteracja, asonancja, anafora, epifora. Osobne od luźnego zbiegu liter bez echa.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W mowie potocznej onomatopeja bywa etykietą bez osi. Seminarium rozdziela warstwy: celowe naśladowanie dźwięku rzeczy brzmieniem wyrazu; aliteracja jako foil dźwięku inicjalnego; asonancja jako foil samogłoski środkowej; anafora i epifora jako foile leksemu; świadectwa leksykalne. Arct trzyma Onomatopeję przy harmonii naśladowczej i przykładach huk, grzmot. Webster trzyma ONOMATOPOEIA przy tworzeniu wyrazów naśladujących dźwięki i przy figurze mowy (buzz, hiss, crackle). Skeat prowadzi etymologię od greki (ὄνομα + ποιεῖν). Brückner milczy przy onomato*. Bez tych warstw zostaje pusta etykieta o dźwięcznym wyrazie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rejestr z otwartych ksiąg. U Arcta (1921) hasło Onomatopeja g. trzyma harmonię naśladowczą oraz dobór wyrazów o echu dźwięków przyrody (huk, grzmot). Webster 1913: lemat ONOMATOPOEIA (akcent On`o*mat`o*poe"ia); Philol.: word formation that imitates sounds; figure of speech (buzz of bees, hiss of a goose, crackle of fire); obok karty ONOMATOPE oraz przymiotniki ONOMATOPOEIC i ONOMATOPOETIC. Skeat 1910: ONOMATOPOEIA z Gk. ὀνοματοποιία (ὄνομα name + ποιεῖν to make); Der. onomatopoetic. Brückner 1927 nie indeksuje onomato*. Etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Onomatopeja); Webster 1913 (ONOMATOPOEIA; ONOMATOPE; ONOMATOPOEIC; ONOMATOPOETIC); W. W. Skeat 1910 (ONOMATOPOEIA); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce ta figura utrzymuje echo dźwięku rzeczy i styka się z aliteracją, asonancją, anaforą, epiforą, antytezą, oksymoronem, ironią, hiperbolą, litotą, porównaniem, metaforą, alegorią, personifikacją, eufemizmem, metonimią, synekdochą, onomastyką, retoryką oraz semantyką. Odpowiednik angielski: onomatopoeia. Chronologii ośrodków bez pierwotnego źródła nie wpisujemy; zakres granic między tropami zostaje do recenzji.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat onomatopeja; odmianę wzięto z generatora. Seminaria wracają do relacji onomatopei wobec aliteracji, asonancji, anafory i epifory. Sąsiedzi live: aliteracja, asonancja, anafora, epifora, antyteza, oksymoron, ironia, hiperbola, litota, porównanie, metafora, alegoria, personifikacja, eufemizm, metonimia, synekdocha, onomastyka, retoryka, semantyka. Bez osi naśladowania dźwięku etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat onomatopeja obecny); Webster 1913 (ONOMATOPOEIA); CMUdict (onomatopoeia brak; wariant onomatopeia obecny), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik onomatopeja
dopełniacz onomatopei
celownik onomatopei
biernik onomatopeję
narzędnik onomatopeją
miejscownik onomatopei
wołacz onomatopejo

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik onomatopeje
dopełniacz onomatopei / onomatopej
celownik onomatopejom
biernik onomatopeje
narzędnik onomatopejami
miejscownik onomatopejach
wołacz onomatopeje

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy onomatopoeia (odpowiednik angielski; para PL/EN; Webster ONOMATOPOEIA; zakres do potwierdzenia), harmonia naśladowcza (sąsiad opisowy; Arct Onomatopeja; zakres do potwierdzenia), wyraz naśladujący dźwięk (sąsiad; Webster ONOMATOPE: imitative word; zakres do potwierdzenia), figura echa dźwięku rzeczy (przybliżenie opisowe; Skeat ONOMATOPOEIA; Webster ONOMATOPOEIA; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (ONOMATOPOEIA), otwórz źródło
Antonimy opis bez naśladowania dźwięku (kontrast: brak echa brzmienia rzeczy w wyrazie; zakres do potwierdzenia), aliteracja (kontrast osi: wspólny dźwięk na początku wyrazów, nie naśladowanie dźwięku rzeczy; Webster ALLITERATION; nie zawsze ścisły antonim etykiety), asonancja (kontrast osi: wspólna samogłoska w środku wyrazów, nie naśladowanie dźwięku rzeczy; Webster ASSONANCE; Arct Asonancja; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie onomatopeja wchodzi z greki przez nowożytne języki europejskie (ὀνοματοποιία: ὄνομα imię + ποιεῖν czynić). Arct 1921 indeksuje Onomatopeję (g.) jako harmonię naśladowczą i tworzenie wyrazów naśladujących dźwięki w naturze. Brückner 1927 nie indeksuje lematu onomato*. Angielski trop onomatopoeia Webster prowadzi jako formation of words in imitation of sounds oraz figurę mowy, z sąsiednimi ONOMATOPE, ONOMATOPOEIC, ONOMATOPOETIC. Skeat 1910 prowadzi ONOMATOPOEIA od greki (ὄνομα + ποιεῖν) i podaje Der. onomatopoetic. Odpowiednik angielski: onomatopoeia. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (ONOMATOPOEIA; ONOMATOPE; ONOMATOPOEIC; ONOMATOPOETIC), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (ONOMATOPOEIA), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Onomatopeja), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu onomato*), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: onomatopoeia

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza onomatopeja?

Nazwa figury i typu wyrazu, w którym brzmienie naśladuje dźwięk rzeczy. Aliteracja spina szereg dźwiękiem inicjalnym. Asonancja spina samogłoską w środku. Anafora i epifora spinają łańcuch tym samym leksemem. Luźny zbieg liter bez echa dźwięku nie zastępuje tej karty.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym onomatopeja różni się od aliteracji i asonancji?

Onomatopeja trzyma naśladowanie dźwięku rzeczy brzmieniem wyrazu. Aliteracja (Webster ALLITERATION) trzyma wspólny dźwięk na początku wyrazów. Asonancja (Webster ASSONANCE; Arct Asonancja) trzyma wspólną samogłoskę w środku. Oś echa rzeczy jest inna niż oś nagłosu i oś samogłoski; etykiety bywają mylone w potocznej mowie i w skrótach szkolnych.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (ONOMATOPOEIA; ALLITERATION; ASSONANCE); M. Arct 1921 (Onomatopeja; Asonancja), otwórz źródło

Czym onomatopeja różni się od anafory, epifory i onomastyki?

Przy onomatopei brzmienie naśladuje dźwięk rzeczy. Anafora (Webster ANAPHORA; Arct Anafora) stawia wspólny leksem na otwarciu członów. Epifora (Webster EPIPHORA; Arct Epifora) stawia go na końcu. Onomastyka (Arct Onomatyka) to nauka o imionach, nie figura echa dźwięku. To foil osi: echo dźwięku versus leksem versus nazewnictwo, nie synonim samej etykiety hasła.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (ONOMATOPOEIA; ANAPHORA; EPIPHORA); M. Arct 1921 (Onomatopeja; Anafora; Epifora; Onomatyka), otwórz źródło

Skąd pochodzi słowo onomatopeja i jak się odmienia?

Z greki (ὀνοματοποιία: ὄνομα + ποιεῖν) przez nowożytne języki europejskie. Arct 1921: Onomatopeja. Webster 1913: ONOMATOPOEIA; ONOMATOPE; ONOMATOPOEIC; ONOMATOPOETIC. Skeat 1910: ONOMATOPOEIA (Gk.; Der. onomatopoetic). Brückner 1927: brak. Lp: onomatopeja, onomatopei, onomatopei, onomatopeję, onomatopeją, onomatopei, onomatopejo. Lm: onomatopeje, onomatopei / onomatopej, onomatopejom, onomatopeje, onomatopejami, onomatopejach. Odmiana SGJP. IPA: /ɔnɔmatɔˈpɛja/.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921; Webster 1913; W. W. Skeat 1910; A. Brückner 1927 (brak); SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło

Czy onomatopeja to to samo co każdy dźwięczny wyraz?

Nie. Każdy dźwięczny wyraz bywa dowolnym zbiegiem bez figury. Onomatopeja trzyma świadome naśladowanie dźwięku rzeczy brzmieniem wyrazu. Bez tej osi etykieta pustoszeje i miesza się z aliteracją, asonancją albo z luźnym zbiegiem liter.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)