Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

synekdocha

rzeczownik, żeński [sɨnɛkˈdɔxa]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na przedostatniej; k w -nek- jak w synonimie; ch w -cha jak w echu); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Synekdocha to trop skali część-całość: żagle za okręty, rok za wiosnę; sąsiad metonimii, osobny od meronimii w leksykonie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. Figura retoryczna: część wskazuje całość albo całość wskazuje część (żagle za okręty, rok uśmiechnięty za wiosnę), gatunek za rodzaj lub odwrotnie, materiał za wyrób. Oś to skala część-całość w tropie, nie podobieństwo (metafora) ani sama relacja leksykalna w słowniku (meronimia / holonimia).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Webster 1913 ma SYNECDOCHE (akcent Syn*ec\"do*che) oraz SYNECDOCHICAL i SYNECDOCHICALLY; trop: część za całość i odwrotnie (fifty sail; the smiling year), gatunek/rodzaj, materiał/rzecz. Skeat 1910: SYNECDOCHE. Arct 1921: Synegdocha (OCR; Synekdocha / Synekdoche). Brückner 1927: brak.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (SYNECDOCHE Syn*ec\"do*che; SYNECDOCHICAL; SYNECDOCHICALLY); W. W. Skeat 1910 (SYNECDOCHE); M. Arct 1921 (Synegdocha / Synekdoche, OCR: Synegdocha, Synckuocht); A. Brückner 1927 (brak synekdoch), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Skład: Gk. σύν (Skeat SYN-: razem) + ἐκδέχομαι (przyjmuję, biorę z; ἐκ + δέχομαι). Skeat: L. synecdoché = Gk. συνεκδοχή (dosł. wspólne przyjęcie) od συνεκδέχομαι. Webster odsyła do greki przez łacinę. Oś seminarium: skala część-całość w tropie; metonimia to sąsiad po styczności (para live).
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (SYN-: Gk. σύν; SYNECDOCHE: συνεκδοχή / σύν + ἐκδέχομαι); Webster 1913 (SYNECDOCHE; See Gr.), otwórz źródło
  4. pot. W mowie potocznej etykieta bywa workiem na dowolną przenośnię albo na samą metonimię. Tu trzymamy jedną oś: fragment za zbiór (lub odwrotnie) jako trop, nie podobieństwo (metafora) i nie samą etykietę części w leksykonie (meronim).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Na co dzień synekdocha bywa skrótem bez osi. Seminarium rozdziela warstwy: skalę część-całość w tropie (żagle, rok, materiał), foil metafory (podobieństwo), granicę z metonimią (styczność) oraz świadectwa leksykalne. Webster trzyma lemat SYNECDOCHE i karty przymiotnikowe; Skeat daje SYN- oraz SYNECDOCHE z Gk. συνεκδοχή; Arct indeksuje Synegdochę (OCR przy haśle Synekdocha / Synekdoche); Brückner milczy. Bez tych warstw zostaje pusta etykieta o przenośni.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fakty słownikowe z otwartych ksiąg: w Websterze (1913) lemat SYNECDOCHE niesie akcent Syn*ec\"do*che, a obok stoją karty SYNECDOCHICAL i SYNECDOCHICALLY; trop polega na podstawieniu części za całość lub odwrotnie (oraz pokrewnych skalach gatunek/rodzaj, materiał/wyrób). Skeat (1910) pod SYNECDOCHE trzyma Gk. συνεκδοχή (σύν + ἐκδέχομαι) i odsyła do SYN- oraz Ex-; pod SYN- trzyma Gk. σύν (razem). Arct (1921) ma kartę Synegdocha (OCR) z opisem figury część za całość, gatunek za rodzaj, materiał za wyrób. Brückner (1927) nie indeksuje synekdochy. Tu rejestr; etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (SYNECDOCHE; SYNECDOCHICAL; SYNECDOCHICALLY); W. W. Skeat 1910 (SYNECDOCHE; SYN-); M. Arct 1921 (Synegdocha / Synekdoche); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce synekdocha trzyma oś skali część-całość w tropie i styka się z metonimią (para live), metaforą (para live), retoryką, semantyką, a także z meronimem i holonimem jako etykietami leksykalnymi część-całość (inne narzędzie niż figura). Metonimia (styczność: autor za dzieło, stolica za urząd) jest sąsiadem klasycznym. Angielski odpowiednik: synecdoche. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Morfeusz 2 / SGJP zna lemat synekdocha (sgjp). Tabelę wzięto z generatora SGJP. Seminaria wracają do relacji skali część-całość w tropie wobec styczności i podobieństwa. Przymiotnik synekdochiczny pojawia się w programach (ang. synecdochical; Webster 1913 ma SYNECDOCHICAL i SYNECDOCHICALLY; CMUdict bez synecdoche/synecdochical). Sąsiedzi live: metonimia, metafora, retoryka, semantyka, meronim, holonim, ironia, synonim, antonim, polisemia. Bez osi skali część-całość etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat synekdocha obecny); Webster 1913 (SYNECDOCHE; SYNECDOCHICAL; SYNECDOCHICALLY); CMUdict (synecdoche/synecdochical nieobecne); M. Arct 1921 (Synegdocha / Synekdoche), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik synekdocha
dopełniacz synekdochy
celownik synekdosze
biernik synekdochę
narzędnik synekdochą
miejscownik synekdosze
wołacz synekdocho

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik synekdochy
dopełniacz synekdoch
celownik synekdochom
biernik synekdochy
narzędnik synekdochami
miejscownik synekdochach
wołacz synekdochy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy część za całość (lub odwrotnie) jako trop (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), trop synekdochiczny (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), synecdoche (odpowiednik angielski; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy metafora (kontrast: podobieństwo, nie skala część-całość w tropie; zakres do potwierdzenia), użycie dosłowne bez tropu (kontrast kontekstowy; nie zawsze ścisły antonim etykiety), meronimia jako relacja leksykalna (sąsiad kontrastowy: część-całość w leksykonie, nie figura; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie synekdocha spina Gk. σύν (razem; Skeat: SYN-) z gniazdem ἐκδέχομαι (przyjmuję, biorę z; ἐκ + δέχομαι). Skeat 1910 pod SYN- wyprowadza Gk. σύν; pod SYNECDOCHE trzyma L. synecdoché = Gk. συνεκδοχή (σύν + ἐκδέχομαι; lit. wspólne przyjęcie) oraz odsyła do Ex-. Webster 1913 podaje lemat SYNECDOCHE z akcentem Syn*ec\"do*che; obok stoją karty SYNECDOCHICAL i SYNECDOCHICALLY. Arct (wyd. 9, 1921) indeksuje Synegdochę (OCR; lemat Synekdocha / Synekdoche) z opisem figury. Brückner 1927 nie indeksuje synekdochy. Odpowiednik: synecdoche. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (SYN-: Gk. σύν; SYNECDOCHE: συνεκδοχή / σύν + ἐκδέχομαι), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (SYNECDOCHE: Syn*ec\"do*che; SYNECDOCHICAL; SYNECDOCHICALLY), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Synegdocha / Synekdoche; OCR: Synegdocha, Synckuocht), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak synekdoch), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: synecdoche

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza synekdocha?

To figura skali: fragment reprezentuje zbiór albo zbiór reprezentuje fragment (żagle za flotę, rok za wiosnę), a także gatunek za rodzaj lub materiał za wyrób. Metafora wymaga podobieństwa. Metonimia trzyma styczność. Meronimia to relacja leksykalna, nie trop.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo synekdocha?

Z Gk. σύν (razem) i ἐκδέχομαι (przyjmuję). Skeat 1910 ma SYN- i SYNECDOCHE (συνεκδοχή). Webster 1913 ma lemat SYNECDOCHE (akcent Syn*ec\"do*che) oraz karty SYNECDOCHICAL / SYNECDOCHICALLY. Arct 1921 ma Synegdochę (OCR; lemat Synekdocha / Synekdoche). Brückner 1927 milczy.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (SYN-; SYNECDOCHE); Webster 1913 (SYNECDOCHE; SYNECDOCHICAL; SYNECDOCHICALLY); M. Arct 1921 (Synegdocha / Synekdoche); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia synekdocha?

Lp: synekdocha, synekdochy, synekdosze, synekdochę, synekdochą, synekdosze, synekdocho. Lm: synekdochy, synekdoch, synekdochom, synekdochy, synekdochami, synekdochach, synekdochy. Odmiana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /sɨnɛkˈdɔxa/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat synekdocha obecny), otwórz źródło

Czym synekdocha różni się od metonimii, metafory i meronimii, i czy odpowiada angielskiemu synecdoche?

Synekdocha: skala część-całość w tropie. Metonimia: styczność. Metafora: podobieństwo. Meronimia: część-całość w leksykonie, nie figura. Angielskie synecdoche jest odpowiednikiem. Potocznie etykiety się zlewają.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)