Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

oksymoron

rzeczownik, męski [ɔksɨˈmɔrɔn]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na przedostatniej; y w -sy- jak w synonimie; o w -ron jak w moronie); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Oksymoron to trop łączący wyrazy na pozór sprzeczne (żywe trupy, wymowne milczenie); sąsiad paradoksu i ironii, osobny od zwykłej sprzeczności logicznej.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. Figura retoryczna: epitety albo człony o przeciwnym znaku stoją obok siebie w jednym wyrażeniu (pracowite próżnowanie, wymowne milczenie, żywe trupy). Oś to pozorna sprzeczność w tropie, nie sam paradoks jako twierdzenie i nie błąd logiczny.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Webster 1913 ma OXYMORON (akcent Ox`y*mo\"ron) z przykładem cruel kindness i laborious idleness. Arct 1921: Oksymoron (OCR: dotl. do-woipnie-głupio; m.in. pracowite próżnowanie oraz wymowne milczenie). Skeat 1910: brak hasła OXYMORON (jest ὀξύς pod Oxygen). Brückner 1927: brak.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (OXYMORON Ox`y*mo\"ron; cruel kindness; laborious idleness); M. Arct 1921 (Oksymoron; OCR: do-woipnie-głupio; pracowite próżnowanie, zapał na zimno, wymowne milczenie); W. W. Skeat 1910 (brak OXYMORON; ὀξύς pod Oxygen); A. Brückner 1927 (brak oksymoron), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Skład: przez NL (Webster: NL., fr. Gr.) z greki. Pierwszy człon: Gk. ὀξύς (Skeat pod Oxygen: sharp, keen, acid). Drugi: Arct glossuje ...-głupio (OCR: do-woipnie-głupio); grecki lemat do potwierdzenia. Oś: pozorna sprzeczność w tropie.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (OXYMORON: NL., fr. Gr.); W. W. Skeat 1910 (Oxygen / Oxalis: Gk. ὀξύς sharp, keen, acid); M. Arct 1921 (Oksymoron; OCR: do-woipnie-głupio), otwórz źródło
  4. pot. W mowie potocznej etykieta bywa workiem na dowolny paradoks albo na samą ironię. Tu trzymamy jedną oś: para wyrazów o przeciwnym znaku w jednym tropie, nie twierdzenie sprzeczne z oczywistością i nie błąd w rozumowaniu.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Na co dzień oksymoron bywa skrótem bez osi. Seminarium rozdziela warstwy: parę wyrazów o przeciwnym znaku w tropie (wymowne milczenie, żywe trupy), foil paradoksu (twierdzenie), granicę z ironią oraz świadectwa leksykalne. Webster trzyma lemat OXYMORON z akcentem Ox`y*mo\"ron; Arct indeksuje Oksymoron z przykładami; Skeat milczy przy haśle, lecz pod Oxygen trzyma Gk. ὀξύς; Brückner milczy. Bez tych warstw zostaje pusta etykieta o sprzeczności.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fakty słownikowe z otwartych ksiąg: w Websterze (1913) lemat OXYMORON niesie akcent Ox`y*mo\"ron i przykłady cruel kindness oraz laborious idleness; figura polega na dodaniu epitetu o przeciwnym znaku. Arct (1921) ma kartę Oksymoron (OCR: do-woipnie-głupio) z przykładami wymowne milczenie i pracowite próżnowanie (oraz zapał na zimno). Skeat (1910) nie indeksuje OXYMORON; pod Oxygen / Oxalis trzyma Gk. ὀξύς (sharp, keen, acid). Brückner (1927) nie indeksuje oksymoronu. Tu rejestr; etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (OXYMORON; Ox`y*mo\"ron); M. Arct 1921 (Oksymoron); W. W. Skeat 1910 (brak OXYMORON; ὀξύς pod Oxygen); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce oksymoron trzyma oś pozornej sprzeczności w tropie i styka się z paradoksem (para live), ironią (para live), retoryką, semantyką oraz z metaforą jako foil podobieństwa. Paradoks (twierdzenie sprzeczne z oczywistością) jest sąsiadem klasycznym. Angielski odpowiednik: oxymoron. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Morfeusz 2 / SGJP zna lemat oksymoron (sgjp). Tabelę wzięto z generatora SGJP. Seminaria wracają do relacji pozornej sprzeczności w tropie wobec twierdzenia i ironii. Przymiotnik oksymoroniczny pojawia się w programach (ang. oxymoronic; CMUdict ma oxymoron, brak oxymoronic). Sąsiedzi live: paradoks, ironia, metafora, retoryka, semantyka, metonimia, synekdocha, synonim, antonim, polisemia. Bez osi pary sprzecznych wyrazów etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat oksymoron obecny); CMUdict (oxymoron obecny; oxymoronic nieobecne); Webster 1913 (OXYMORON); M. Arct 1921 (Oksymoron), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik oksymoron
dopełniacz oksymoronu
celownik oksymoronowi
biernik oksymoron
narzędnik oksymoronem
miejscownik oksymoronie
wołacz oksymoronie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik oksymorony
dopełniacz oksymoronów
celownik oksymoronom
biernik oksymorony
narzędnik oksymoronami
miejscownik oksymoronach
wołacz oksymorony

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy para sprzecznych wyrazów jako trop (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), trop oksymoroniczny (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), oxymoron (odpowiednik angielski; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy użycie dosłowne bez tropu (kontrast kontekstowy; nie zawsze ścisły antonim etykiety), paradoks jako twierdzenie (sąsiad kontrastowy: sprzeczność z oczywistością, nie para wyrazów; do potwierdzenia), tautologia / zgodność wyrazów (kontrast: brak przeciwnego znaku; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie oksymoron spina grecki człon ὀξύς z gniazdem o glosie „głupio”. Webster 1913 podaje lemat OXYMORON (NL., fr. Gr.) z akcentem Ox`y*mo\"ron. W Skeacie (1910) brak karty OXYMORON, a Gk. ὀξύς (sharp, keen, acid) stoi pod Oxygen / Oxalis. Arct (wyd. 9, 1921) indeksuje Oksymoron z glosą OCR do-woipnie-głupio oraz przykładami wymowne milczenie, zapał na zimno, pracowite próżnowanie. Brückner 1927 nie indeksuje oksymoronu. Grecki lemat drugiego członu (klasycznie μωρός) do potwierdzenia w źródle pierwotnym. Odpowiednik: oxymoron. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (OXYMORON: Ox`y*mo\"ron; NL., fr. Gr.; cruel kindness; laborious idleness), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (brak OXYMORON; Oxygen / Oxalis: Gk. ὀξύς sharp, keen, acid), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Oksymoron; OCR: do-woipnie-głupio; pracowite próżnowanie, zapał na zimno, wymowne milczenie), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak oksymoron), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: oxymoron

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza oksymoron?

To figura: epitety albo człony o przeciwnym znaku stoją w jednym wyrażeniu (wymowne milczenie, żywe trupy). Paradoks to twierdzenie sprzeczne z oczywistością. Ironia to inny trop. Sprzeczność logiczna to błąd, nie figura.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo oksymoron?

Z greki przez NL (Webster: NL., fr. Gr.). Skeat 1910 ma ὀξύς pod Oxygen (sharp, keen, acid), bez hasła OXYMORON. Arct 1921 ma Oksymoron z glosą OCR do-woipnie-głupio. Brückner 1927 milczy. Drugi człon grecki do potwierdzenia.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (OXYMORON; NL., fr. Gr.); W. W. Skeat 1910 (ὀξύς pod Oxygen; brak OXYMORON); M. Arct 1921 (Oksymoron); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia oksymoron?

Lp: oksymoron, oksymoronu, oksymoronowi, oksymoron, oksymoronem, oksymoronie, oksymoronie. Lm: oksymorony, oksymoronów, oksymoronom, oksymorony, oksymoronami, oksymoronach, oksymorony. Odmiana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /ɔksɨˈmɔrɔn/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat oksymoron obecny), otwórz źródło

Czym oksymoron różni się od paradoksu i ironii, i czy odpowiada angielskiemu oxymoron?

Oksymoron: para sprzecznych wyrazów w tropie. Paradoks: twierdzenie sprzeczne z oczywistością. Ironia: inny trop. Angielskie oxymoron jest odpowiednikiem (CMUdict ma oxymoron). Potocznie etykiety się zlewają.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)