Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

metonimia

rzeczownik, żeński [mɛtɔˈɲimja]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na przedostatniej; ń w -nim- jak w synonimie; j w -ja); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Metonimia to trop, w którym właściwą nazwę wypiera inna związana stycznością (Mickiewicz za poemat, Warszawa za urząd), obok metafory, poza meronimią w leksykonie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. Figura retoryczna i stylistyczna: zamiast nazwy właściwej stawia się inną, związaną ze wskazanym desygnatem stycznością (autor za tekst, stolica za rząd, szkło za naczynie). Oś to sąsiedztwo w doświadczeniu, nie podobieństwo obrazu (to metafora) i nie sama relacja część-całość w leksykonie (to meronimia).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Webster 1913 indeksuje METONYMY (akcent Me*ton\"y*my) oraz pary przymiotnikowe przy tym lemacie; opisuje trop, w którym jedno słowo staje za innym, które je sugeruje (good table za zapasy; Virgil za poematy). Skeat 1910 ma METONYMY. Arct 1921: Metonimja / Metonymja. Brückner 1927: brak.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (METONYMY Me*ton\"y*my; METONYMIC; METONYMICAL); W. W. Skeat 1910 (METONYMY); M. Arct 1921 (Metonimja; Metonymja); A. Brückner 1927 (brak metonim), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Skład: Gk. μετά (Skeat META-: w złożeniach często zmiana) + ὄνομα (imię; cognate with E. name). Skeat: L. metonymia = Gk. μετωνυμία. Webster odsyła do Name. Oś seminarium: styczność; synekdocha to sąsiad (jeszcze bez karty w serwisie).
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (META-: Gk. μετά; METONYMY: μετωνυμία / μετά + ὄνομα); Webster 1913 (METONYMY; META-; See Name), otwórz źródło
  4. pot. W mowie luźnej etykieta bywa zbierakiem na dowolną przenośnię lub na trop bez wskazanej osi. Tu trzymamy jedną oś: zastąpienie nazwy przez inną przy styczności, nie przy podobieństwie (metafora) i nie jako samą etykietę części w leksykonie (meronim).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Na co dzień metonimia bywa skrótem myślowym bez osi. Seminarium rozdziela warstwy: styczność (autor, miejsce, materiał), foil metafory (podobieństwo), granicę z synekdochą oraz świadectwa leksykalne. Webster trzyma lemat METONYMY i karty przymiotnikowe; Skeat daje META- oraz METONYMY z Gk. μετωνυμία; Arct indeksuje Metonimję i Metonymję; Brückner milczy. Bez tych warstw zostaje puste hasło o „przenośni”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fakty słownikowe z otwartych ksiąg: w Websterze (1913) lemat METONYMY niesie akcent Me*ton\"y*my, a obok stoją karty przymiotnikowe; trop polega na podstawieniu słowa sugerującego inne. Skeat (1910) pod METONYMY trzyma Gk. μετωνυμία (μετά + ὄνομα) i derywaty metonym-ic-al; pod META- trzyma Gk. μετά (w złożeniach często „zmiana”). Arct (1921) ma karty Metonimja i Metonymja z przykładami autora za dzieło oraz miejsca za mieszkańców. Brückner (1927) nie indeksuje metonimii. Tu rejestr; etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (METONYMY; METONYMIC; METONYMICAL); W. W. Skeat 1910 (METONYMY; META-); M. Arct 1921 (Metonimja; Metonymja); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce metonimia trzyma oś styczności i styka się z metaforą (para live), retoryką, semantyką, a także z meronimem i holonimem jako etykietami leksykalnymi część-całość (inne narzędzie niż figura). Synekdocha (część za całość jako trop) jest sąsiadem klasycznym, jeszcze bez osobnej karty. Angielski odpowiednik: metonymy. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Morfeusz 2 / SGJP zna lemat metonimia (sgjp). Tabelę wzięto z generatora SGJP. Seminaria wracają do relacji styczności wobec podobieństwa. Przymiotnik metonimiczny pojawia się w programach (ang. metonymic / metonymical; Webster 1913 ma METONYMIC i METONYMICAL; CMUdict bez metonymy/metonymical). Sąsiedzi live: metafora, retoryka, semantyka, meronim, holonim, synonim, antonim, polisemia. Bez osi styczności etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat metonimia obecny); Webster 1913 (METONYMY; METONYMIC; METONYMICAL); CMUdict (metonymy/metonymical nieobecne); M. Arct 1921 (Metonimja; Metonymja), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik metonimia
dopełniacz metonimii
celownik metonimii
biernik metonimię
narzędnik metonimią
miejscownik metonimii
wołacz metonimio

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik metonimie
dopełniacz metonimii / metonimij
celownik metonimiom
biernik metonimie
narzędnik metonimiami
miejscownik metonimiach
wołacz metonimie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy zastąpienie nazwy przez inną przy styczności (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), trop metonimiczny (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), metonymy (odpowiednik angielski; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy metafora (kontrast: podobieństwo, nie styczność; zakres do potwierdzenia), użycie dosłowne bez tropu (kontrast kontekstowy; nie zawsze ścisły antonim etykiety), meronimia jako relacja leksykalna (sąsiad kontrastowy: część-całość w leksykonie, nie figura; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie metonimia spina Gk. μετά (w złożeniach często zmiana; Skeat: META-) z gniazdem ὄνομα (imię). Skeat 1910 pod META- wyprowadza Gk. μετά; pod METONYMY trzyma L. metonymia = Gk. μετωνυμία (μετά + ὄνομα, cognate with E. name) oraz derywaty metonym-ic-al. Webster 1913 podaje lemat METONYMY z akcentem Me*ton\"y*my i odsyła do Name; META- to combining form fr. Gr.; obok stoją karty przymiotnikowe. Arct (wyd. 9, 1921) indeksuje Metonimję i Metonymję. Brückner 1927 nie indeksuje metonimii. Odpowiednik: metonymy. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (META-: Gk. μετά; METONYMY: μετωνυμία / μετά + ὄνομα), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (METONYMY: Me*ton\"y*my; METONYMIC; METONYMICAL; META-), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Metonimja; Metonymja), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak metonim), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: metonymy

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza metonimia?

To figura: właściwa nazwa ustępuje innej powiązanej sąsiedztwem w doświadczeniu (pisarz za tekst, stolica za władzę, szkło za naczynie). Metafora wymaga podobieństwa. Meronimia to relacja leksykalna część-całość, nie trop. Synekdocha (część za całość jako figura) jest sąsiadem klasycznym.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo metonimia?

Z Gk. μετά (zmiana w złożeniach) i ὄνομα (imię). Skeat 1910 ma META- i METONYMY (μετωνυμία). Webster 1913 ma lemat METONYMY (akcent Me*ton\"y*my) oraz karty przymiotnikowe. Arct 1921 ma Metonimję i Metonymję. Brückner 1927 milczy.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (META-; METONYMY); Webster 1913 (METONYMY; METONYMIC; METONYMICAL); M. Arct 1921 (Metonimja; Metonymja); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia metonimia?

Lp: metonimia, metonimii, metonimii, metonimię, metonimią, metonimii, metonimio. Lm: metonimie, metonimii / metonimij, metonimiom, metonimie, metonimiami, metonimiach, metonimie. Odmiana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /mɛtɔˈɲimja/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat metonimia obecny), otwórz źródło

Czym metonimia różni się od metafory, meronimii i synekdochy, i czy odpowiada angielskiemu metonymy?

Metonimia: styczność. Metafora: podobieństwo. Meronimia: część-całość w leksykonie, nie figura. Synekdocha: część za całość (lub odwrotnie) jako trop; sąsiad, jeszcze bez karty w serwisie. Angielskie metonymy jest odpowiednikiem. Potocznie etykiety się zlewają.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)