Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

epitet

rzeczownik, męski nieżywotny [ɛˈpitɛt]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na -pi-; frekwencji nie podano); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Epitet to określenie (zwykle przymiotnikowe, czasem rzeczownikowe), które charakteryzuje rzecz albo osobę przez cechę, atrybut albo przydomek; osobne od metafory, hiperboli i eufemizmu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. / styl. W retoryce i stylistyce: wyraz (najczęściej przymiotnik, bywa też rzeczownik) dobierany do rzeczownika albo imienia, by scharakteryzować rzecz albo osobę przez cechę, atrybut albo relację. Oś siedzi na charakterystyce przez określenie. Metafora przenosi sens. Hiperbola przesadza skalę. Eufemizm łagodzi etykietę.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Arct 1921: Epitet g. to określenie (przymiotnik lub rzeczownik) charakteryzujące rzecz albo imię; także przydomek od zalety albo wady. Brückner milczy. Webster EPITHET: adjective of quality, attribute or relation; earlier also nouns; Whately zawęża. Skeat: Gk. ἐπίθετον. Webster: EPITHETIC.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Epitet); A. Brückner 1927 (brak epitet*); Webster 1913 (EPITHET; EPITHETIC; EPITHETICAL); W. W. Skeat 1910 (EPITHET), otwórz źródło
  3. dydakt. / ret. Dydaktyka ustawia lemat przy alegorii, metaforze, hiperboli, litocie, eufemizmie, ironii, antytezie, oksymoronie, peryfrazie, synekdosze, metonimii, apostrofie, stylistyce i retoryce. Granice z przydomkiem, z tytułem i z aplikacją (Webster) czekają na recenzję.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. Potocznie etykietę przykleja się do każdej obelgi albo do każdego ozdobnika. Ta karta trzyma jedną oś: charakterystyka przez określenie (Arct Epitet; Webster EPITHET). Kontrasty: metafora, hiperbola, litota, eufemizm. Osobne od zwykłego przymiotnika bez funkcji charakteryzującej.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W potocznej mowie etykieta bywa pusta albo myli się z każdą obelgą i z każdym ozdobnikiem. Seminarium rozdziela warstwy: określenie charakteryzujące rzecz albo osobę; adjective expressing quality (Webster EPITHET); przydomek od zalety albo wady (Arct); metafora przy przeniesieniu; hiperbola przy przesadzie skali; eufemizm przy złagodzeniu. Arct trzyma Epitet przy określeniu i przydomku. Webster zapisuje quality, attribute, relation; Hallam; Shakespeare; Title. Skeat prowadzi grekę (ἐπίθετον) i Der. epithetic. Brückner milczy. Bez warstw zostaje pusty slogan o obelgach.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rejestr z otwartych ksiąg. U Arcta (1921) lemat obejmuje określenie charakteryzujące rzecz albo imię oraz przydomek od zalety albo wady. Webster 1913 pod EPITHET zapisuje adjective expressing quality, attribute, or relation specially appropriate; dawniej także rzeczowniki (title / character); Whately zawęża (bright sun); Syn. Title; Hallam; Shakespeare; EPITHET v.t.; EPITHETIC. Skeat: L. epitheton, Gk. ἐπίθετον przez ἐπί i bazę θε- / τίθημι; Der. epithetic. Brückner 1927 bez epitet*. Etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Epitet); Webster 1913 (EPITHET; EPITHETIC); W. W. Skeat 1910 (EPITHET); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Polska dydaktyka utrzymuje figurę określenia charakteryzującego i styka hasło z retoryką, stylistyką, metaforą, alegorią, hiperbolą, litotą, eufemizmem, peryfrazą, porównaniem, ironią, antytezą i oksymoronem. Odpowiednik angielski: epithet. Chronologii ośrodków bez pierwotnego źródła nie wpisujemy; zakres granic między epitetem a przydomkiem oraz między określeniem a tytułem zostaje do recenzji.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat epitet; odmianę wzięto z generatora. Seminaria wracają do relacji wobec metafory, hiperboli, litoty i eufemizmu. Sąsiedzi live: retoryka, stylistyka, metafora, alegoria, hiperbola, litota, eufemizm, peryfraza, metonimia, synekdocha, ironia, antyteza, oksymoron, porównanie, apostrofa, anafora, epifora, aliteracja, asonancja, onomatopeja. Bez osi charakterystyki przez określenie etykieta pustoszeje albo miesza się z obelgą. CMUdict zna angielski lemat epithet (ˈɛpəˌθɛt).

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat epitet obecny); Webster 1913 (EPITHET); CMUdict (epithet obecny), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik epitet
dopełniacz epitetu
celownik epitetowi
biernik epitet
narzędnik epitetem
miejscownik epitecie
wołacz epitecie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik epitety
dopełniacz epitetów
celownik epitetom
biernik epitety
narzędnik epitetami
miejscownik epitetach
wołacz epitety

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy epithet (odpowiednik angielski; para PL/EN; Webster EPITHET; zakres do potwierdzenia), określenie (sąsiad opisowy; Arct Epitet; zakres do potwierdzenia), przydomek (przybliżenie; Arct Epitet; zakres do potwierdzenia), characterizing adjective (przybliżenie; Webster EPITHET; Skeat EPITHET; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (EPITHET), otwórz źródło
Antonimy rzeczownik bez określenia (kontrast: nazwa bez charakteryzującego przymiotnika; zakres do potwierdzenia), metafora (kontrast osi: przeniesienie znaczenia, nie charakterystyka przez określenie; para live PL; nie zawsze ścisły antonim etykiety), goła etykieta (kontrast: nazwa bez przydomka ani atrybutu; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie epitet wchodzi z greki przez nowożytne języki europejskie (ἐπίθετον: added, annexed). Arct 1921 indeksuje Epitet (g.) jako charakteryzujące określenie oraz przydomek od zalety albo wady. Brückner 1927 nie indeksuje lematu epitet*. Angielski trop epithet Webster prowadzi jako adjective expressing quality, attribute or relation (EPITHET). Skeat 1910 prowadzi EPITHET od łac. epitheton i greckiego ἐπίθετον / ἐπίθετος przez ἐπί (besides) oraz bazę θε- / τίθημι (place, set); Der. epithetic. Odpowiednik angielski: epithet. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (EPITHET), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (EPITHET), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Epitet), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu epitet), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: epithet

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza epitet?

To określenie (zazwyczaj przymiotnik, bywa rzeczownik), które opisuje osobę albo rzecz cechą, atrybutem albo przydomkiem. Metafora to przeniesienie. Hiperbola to przesada skali. Litota to zaniżenie. Eufemizm to złagodzenie etykiety. Zwykła obelga bez funkcji charakteryzującej nie zastępuje tej karty.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym epitet różni się od metafory?

Epitet na tej karcie trzyma charakterystykę przez określenie: cecha, atrybut albo przydomek przy rzeczowniku albo imieniu (Arct Epitet; Webster EPITHET). Metafora to przeniesienie znaczenia z jednej dziedziny na inną, nie samo określenie atrybutu. Oś charakterystyki jest inna niż oś przeniesienia; skróty szkolne mylą etykiety.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Epitet); Webster 1913 (EPITHET), otwórz źródło

Czym epitet różni się od hiperboli, litoty i eufemizmu?

Przy epitecie oś siedzi na charakterystyce przez określenie (Arct Epitet; Webster EPITHET). Hiperbola (Arct Hiperbola; Webster HYPERBOLE) trzyma przesadę skali. Litota (Arct Litota; Webster LITOTES) trzyma zaniżenie. Eufemizm (Arct Eufemizm; Webster EUPHEMISM) to złagodzenie etykiety. To kontrasty osi: charakterystyka versus skala versus złagodzenie.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Epitet); Webster 1913 (EPITHET), otwórz źródło

Skąd pochodzi słowo epitet i jak się odmienia?

Z greki (ἐπίθετον: added, annexed) przez nowożytne języki europejskie. Arct 1921: Epitet. Webster 1913: EPITHET (n. i v.t.). Skeat 1910: łac. epitheton i greka (ἐπίθετον; ἐπί; θε- / τίθημι); Der. epithetic. Brückner 1927: brak. Lp: epitet, epitetu, epitetowi, epitet, epitetem, epitecie, epitecie. Lm: epitety, epitetów, epitetom, epitety, epitetami, epitetach. Odmiana SGJP. IPA: /ɛˈpitɛt/.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921; Webster 1913; W. W. Skeat 1910; A. Brückner 1927 (brak); SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło

Czy każda obelga to epitet?

Nie. Każda obelga bywa zwykłą inwektywą bez figury. Epitet trzyma świadomą charakterystykę przez określenie: cecha, atrybut albo przydomek (Arct; Webster). Bez tej osi etykieta pustoszeje i miesza się z obelgą, tytułem albo z luźnym ozdobnikiem.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)