Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

onomastyka

rzeczownik, żeński [ɔnɔˈmastɨka]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Onomastyka to dział o nazwach własnych: bada imiona, nazwiska i nazwy miejsc, ich historię oraz użycie, a potocznie bywa też etykietą na dowolną listę nazw.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / gram. Dział językoznawstwa o nazwach własnych: opisuje imiona, nazwiska, toponimy i inne jednostki onimiczne, ich budowę, historię oraz użycie. Od semantyki i leksykologii odróżnia się skupieniem na proper names, nie na samym systemie sensów ani zasobie leksemów pospolitych.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. leks. Arct (1921) drukuje Onomatykę (nauka o znaczeniu i tworzeniu imion), Onomatologię (nauka i spis imion), Onomastikon (spis imion) oraz Toponomastykę (historia nazw miejsc). Webster 1913 pod ONOMATOLOGY mówi o study of names, pod ONOMASTICON o zbiorze nazw. Świadectwa historyczne; lematu onomastyka Arct nie otwiera.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Onomatyka; Onomatologja; Onomastikon; Toponomastyka); Webster 1913 (ONOMATOLOGY; ONOMASTICON), otwórz źródło
  3. hist. / ang. Skeat 1910 pod ONOMATOPOEIA wyprowadza tor od ὄνομα (imię) i ποιεῖν; hasło NAME łączy angielskie name z greckim ὄνομα. Webster 1913 drukuje ONOMASTIC (sens prawniczy o podpisie) i ONOMASTICON (zbiór nazw; Pollux ok. 180 n.e.). U Brücknera (1927) brak osobnego hasła onomastyka. Świadectwo historyczne, nie glosa szkolna.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (ONOMATOPOEIA; NAME); Webster 1913 (ONOMASTIC; ONOMASTICON); A. Brückner 1927 (brak lematu onomastyka), otwórz źródło
  4. pot. W potocznej i prasowej mowie: luźna etykieta na dowolną listę nazw własnych, na katalog miejscowości albo na uwagę o „ładnym imieniu”, bez opisu systemu onimicznego. Zakres rozmyty; potwierdzenie przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W codziennej polszczyźnie onomastykę miesza się z listą nazw, katalogiem miejsc albo uwagą o „ładnym imieniu”. Proza fachowa rozdziela warstwy: jednostki onimiczne (imiona, nazwiska, toponimy), świadectwa leksykalne (Arct, Webster, Skeat, Brückner), historyczne etykiety (nauka o imionach u Arcta; study of names i collection of names u Webstera) oraz skróty bez metody. Bez tej ramy hasło schodzi do gustu „ładnej nazwy” albo do semantyki wyrazu pospolitego.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (1921) pod Onomatyka (*g.) rejestruje opis sensu i formacji imion. Pod Onomatologja (*g.) stawia naukę imion, spis według materii oraz wiersz na urodziny. Pod Onomastikon (g.) zapisuje spis imion i wokabularz. Pod Toponomastyka (*g.) opisuje badanie dziejów nazw miejscowości, pisowni, wymowy i reguł nadawania. Osobnego lematu onomastyka nie otwiera. Cytat należy do świadectwa leksykalnego; tu nie zastępuje definicji serwisu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Onomatyka; Onomatologja; Onomastikon; Toponomastyka), otwórz źródło

Webster 1913 pod ONOMATOLOGY podaje opis i klasyfikację nazw (Gr. -logy). Pod ONOMASTICON drukuje collection of names and terms; a dictionary, ze wzmianką o greckim zbiorze Polluksa ok. 180 n.e. Pod ONOMASTIC (Law) notuje sens o podpisie, gdy treść aktu jest cudzym pismem. Skeat (1910) pod ONOMATOPOEIA prowadzi ὄνομα (a name) i ποιεῖν; hasło NAME łączy name z L. nōmen i Gk. ὄνομα. Słownik Brücknera z 1927 r. nie otwiera osobnego lematu onomastyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (ONOMATOLOGY; ONOMASTICON; ONOMASTIC); W. W. Skeat 1910 (ONOMATOPOEIA; NAME); A. Brückner 1927 (brak lematu onomastyka), otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza pełną fleksję żeńskiego rzeczownika onomastyka. W akademickiej i szkolnej prozie wracają zwroty: nazwa własna, jednostka onimiczna, onomastyka osobowa, onomastyka miejscowa, słownik onomastyczny. Przymiotnik onomastyczny należy do rejestru dydaktycznego; obok stoją semantyka, leksykologia, etymologia i toponomastyka. Onomastyki nie wolno mylić z samą semantyką leksemu pospolitego: druga dotyczy znaczenia jednostki, pierwsza nazw własnych.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik onomastyka
dopełniacz onomastyki
celownik onomastyce
biernik onomastykę
narzędnik onomastyką
miejscownik onomastyce
wołacz onomastyko

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik onomastyki
dopełniacz onomastyk
celownik onomastykom
biernik onomastyki
narzędnik onomastykami
miejscownik onomastykach
wołacz onomastyki

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy nauka o imionach / onomatyka (przybliżenie historyczne przez Arcta; zakres do potwierdzenia), nauka o nazwach / science of names (przybliżenie dydaktyczne; historycznie Webster: opis i klasyfikacja nazw; zakres do potwierdzenia), opis nazw własnych (przybliżenie redakcyjne; nie pełny synonim wszystkich rejestrów)
źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Onomatyka; Onomatologja), otwórz źródło
Antonimy opis bez nazw własnych (kontrast dydaktyczny wobec onomastyki; nie ścisły antonim), czysta semantyka leksemu pospolitego bez warstwy onimicznej (kontrast dydaktyczny: znaczenie wyrazu pospolitego wobec nazw własnych; zakres do potwierdzenia), gust nazewniczy bez procedury (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie onomastyka to międzynarodowa etykieta greckiego toru przez ὄνομα (imię, nazwa) oraz przyrostek naukowy typu -styka. Arct (wyd. 9, 1921) zapisuje Onomatykę (*g.) przy opisie sensu i formacji imion, Onomatologię (*g.) przy nauce imion oraz spisie według materii, Onomastikon (g.) przy spisie imion (wokabularz) oraz Toponomastykę (*g.) przy dziejach nazw miejscowości; osobnego lematu onomastyka nie otwiera. Webster 1913 drukuje ONOMATOLOGY (opis i klasyfikacja nazw; Gr. -logy), ONOMASTICON (collection of names; Pollux ok. 180 n.e.) oraz ONOMASTIC (sens prawniczy o podpisie). Skeat (1910) pod ONOMATOPOEIA prowadzi ὄνομα i ποιεῖν; w haśle NAME zestawia name z L. nōmen oraz Gk. ὄνομα. Brückner (1927) osobnego lematu onomastyka nie otwiera. Teksty serwisu powstają niezależnie od brzmienia tych świadectw.
źródło M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Onomatyka; Onomatologja; Onomastikon; Toponomastyka), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (ONOMATOLOGY; ONOMASTICON; ONOMASTIC), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (ONOMATOPOEIA: Gk. ὄνομα; NAME: Gk. ὄνομα), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak osobnego lematu onomastyka), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: onomastics

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza onomastyka?

To dział o nazwach własnych: imiona, nazwiska, nazwy miejsc, ich budowa, historia i użycie. U Arcta (1921) blisko stoją Onomatyka, Onomatologja, Onomastikon i Toponomastyka. Potocznie bywa etykietą na listę nazw albo na luźne uwagi o „ładnych imionach”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo onomastyka?

Tor grecki: ὄνομα (imię, nazwa) oraz rejestr naukowy z przyrostkiem typu -styka. Skeat (1910) notuje ὄνομα przy ONOMATOPOEIA i w haśle NAME. Arct (1921) drukuje Onomatykę, Onomatologię, Onomastikon i Toponomastykę. Webster opisuje ONOMATOLOGY i ONOMASTICON. Brückner (1927) nie otwiera osobnego lematu onomastyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika onomastyka?

Lp: onomastyka, onomastyki, onomastyce, onomastykę, onomastyką, onomastyce, onomastyko. Lm: onomastyki, onomastyk, onomastykom, onomastyki, onomastykami, onomastykach, onomastyki. Tabele z SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /ɔnɔˈmastɨka/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym onomastyka różni się od semantyki i czy odpowiada angielskiemu onomastics?

Onomastyka porządkuje nazwy własne. Semantyka dotyczy znaczenia jednostek języka, także pospolitych. Angielskie onomastics jest dydaktycznym odpowiednikiem polskiego lematu. Rozróżnienie jest redakcyjne. Potocznie obie nazwy bywają mylone z listą „ładnych nazw”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)