Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

semantyka

rzeczownik, żeński [sɛmanˈtɨka]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Semantyka to dział językoznawstwa i filozofii języka o sensie jednostek językowych: śledzi, jak wyrazy, frazy i zdania niosą sens oraz jak ten sens się rozwija i zmienia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / filoz. Dział językoznawstwa (i filozofii języka) skupiony na sensie wyrazów, fraz i zdań: opisuje, jak jednostki języka niosą treść, jak treść się składa w większe całości oraz jak odróżnić sens leksykalny od użycia okazjonalnego.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. leks. W rejestrze historyczno-leksykalnym: namysł nad znaczeniami wyrazów i nad tym, jak ich sens się rozwija; świadectwo leksykalne za Websterem 1913 przy SEMASIOLOGY, bez kopiowania brzmienia do definicji redakcyjnej. Osobnego lematu SEMANTICS Webster 1913 nie rejestruje.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (SEMASIOLOGY: meanings / sense development), otwórz źródło
  3. hist. leks. W starszej polskiej leksykografii: Semazjologja jako namysł nad znaczeniem wyrazów (Arct 1921); nowoczesnego lematu „semantyka” Arct w tym miejscu nie rejestruje. Semazja u Arcta to znaki zapowiadające zdarzenie lub zjawisko, inny rejestr niż semantyka językowa.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Semazjologja = nauka o znaczeniu wyrazów), otwórz źródło
  4. pot. W mowie potocznej i publicystyce: luźne rozważania o sensie słów albo etykieta na spór o słowa bez metody. Zakres nieostry, wymaga potwierdzenia przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W codziennej rozmowie semantyka bywa etykietą na rozważania o sensie, na spór o słowa albo na pejoratywny zarzut czczej gry pojęciami. W prozie fachowej warto rozdzielić: warstwę językoznawczo-filozoficzną (sens wyrazów, fraz i zdań, rozwój i zmiana treści), warstwę historyczno-leksykalną (semasiology za Websterem; semazjologia za Arctem) oraz warstwę potoczną (luźne rozważania bez metody). Bez takiego rozróżnienia nazwa zlewa się z semiotyką (szerszy system znaków), z hermeneutyką odczytu i z samym wyczuciem treści bez kryteriów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Webster 1913 pod hasłem SEMASIOLOGY wiąże lemat z greckim źródłem oznaczającym signification oraz z przyrostkiem -logy i umieszcza go w rejestrze filologicznym; related: semasiological. Osobnego lematu SEMANTICS w tym wydaniu nie ma. Obok stoją SEMEIOTICS / SEMIOTICS i SEMEIOLOGY jako nauka o znakach: to świadectwo, że semantyka i semiotyka w leksykonie historycznym nie są tożsame. Traktuję te glosy wyłącznie jako świadectwa leksykalne, bez kopiowania ich do definicji redakcyjnej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Skeat 1910 pomija osobny artykuł SEMANTICS / SEMASIOLOGY; przy spice przywołuje „Bréal, Semantics” (nawiązanie do Michela Bréala i Essai de sémantique jako fakt cytatu u Skeata, nie pełna biografia). Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Semazję z markerem greckim jako znaki zapowiadające zjawisko oraz Semazjologję jako namysł językowy nad znaczeniem wyrazów. OCR źródła jest zniekształcony; nowoczesnego lematu „Semantyka” tam nie ma. Brückner (1927) nie rejestruje osobnego lematu semantyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza fleksję rzeczownika żeńskiego semantyka w pełnej tabeli przypadków. W prozie akademickiej często wracają pary typu znaczenie leksykalne, zmiana sensu, semantyka zdań, analiza semantyczna. W rodzinie leksykalnej pokrewne semantyk, semantyczny są w codziennym użyciu akademickim; sąsiadami dydaktycznymi pozostają semiotyka (jako szerszy system znaków), hermeneutyka, logika i retoryka. U Brücknera (1927) indeks pomija osobny artykuł semantyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, 1927, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik semantyka
dopełniacz semantyki
celownik semantyce
biernik semantykę
narzędnik semantyką
miejscownik semantyce
wołacz semantyko

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik semantyki
dopełniacz semantyk
celownik semantykom
biernik semantyki
narzędnik semantykami
miejscownik semantykach
wołacz semantyki

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy semazjologia / semasiologia (starszy synonim lub bliski termin; Webster SEMASIOLOGY, Arct Semazjologja; nie pełny synonim wszystkich rejestrów współczesnych), namysł nad sensem wyrazów (przybliżenie redakcyjne do glos Webstera i Arcta; nie pełny synonim wszystkich rejestrów), teoria znaczenia (przybliżenie dydaktyczne w filozofii języka; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (SEMASIOLOGY); M. Arct 1921 (Semazjologja), otwórz źródło
Antonimy ignorowanie znaczenia (kontrast dydaktyczny: namysł nad sensem wobec pomijania relacji wyraz-znaczenie; nie ścisły antonim współczesny), czysta semiotyka systemu znaków bez znaczenia jednostek języka (kontrast redakcyjny dydaktyczny: semiotyka jako szerszy kod wobec semantyki jako sensu wyrazów; zakres do potwierdzenia), forma bez treści (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski semantyka jest nowożytnym zapożyczeniem naukowym z greckiej rodziny związanej ze znaczeniem (sēmantikós i pokrewne) oraz z nowożytnymi formami międzynarodowymi (semantics, sémantique, semasiology). Webster 1913 rejestruje SEMASIOLOGY (Gr. signification + -logy; Philol. the science of meanings or sense development of words; related semasiological), a osobnego lematu SEMANTICS nie ma. Skeat 1910 nie ma osobnego lematu SEMANTICS / SEMASIOLOGY; przy spice cytuje „Bréal, Semantics” jako fakt cytatu. Arct (wyd. 9, 1921) notuje Semazję (*g.) jako znaki zapowiadające zdarzenie oraz Semazjologję (*g.) jako w językoznawstwie naukę o znaczeniu wyrazów; nowoczesnego lematu „Semantyka” nie rejestruje. Brückner 1927 w indeksie nie ma osobnego lematu semantyka. Semantyka ≠ semiotyka: Webster osobno ma SEMIOTICS / SEMEIOLOGY jako science of signs. Definicje serwisu powstają niezależnie i nie parafrazują tych świadectw jako gotowych haseł.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (brak osobnego lematu SEMANTICS / SEMASIOLOGY; cytat „Bréal, Semantics” przy spice), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Semazja; Semazjologja = nauka o znaczeniu wyrazów; brak lematu Semantyka), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak osobnego lematu semantyka w indeksie), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: semantics

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza semantyka?

Nazwa obejmuje namysł nad sensem wyrazów, fraz i zdań oraz nad rozwojem i zmianami tego sensu. W rejestrze historycznym bliska jest semazjologii. W potocznej mowie bywa etykietą na luźne rozważania o sensie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo semantyka?

Rdzeń wiąże się z grecką rodziną znaczenia (sēmantikós i pokrewne). Webster 1913 ma SEMASIOLOGY w rejestrze filologicznym, bez osobnego SEMANTICS. Skeat 1910 pomija osobny artykuł i przywołuje „Bréal, Semantics” przy spice. Arct (1921) ma Semazjologję. Brückner (1927) nie rejestruje osobnego lematu. Polski lemat wszedł nowożytnie jako zapożyczenie naukowe.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika semantyka?

W liczbie pojedynczej: semantyka, semantyki, semantyce, semantykę, semantyką, semantyce, semantyko. W liczbie mnogiej: semantyki, semantyk, semantykom, semantyki, semantykami, semantykach, semantyki. Tabele pochodzą z SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /sɛmanˈtɨka/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym semantyka różni się od semiotyki?

Semantyka skupia się na sensie jednostek języka (wyrazy, frazy, zdania). Semiotyka obejmuje szerszy system znaków: język, gest, obraz, kod kulturowy. Semazjologia to starszy synonim lub bliski termin (Webster SEMASIOLOGY, Arct Semazjologja). Rozróżnienie jest redakcyjne i dydaktyczne. Potocznie nazwy bywają mylone.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)