Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

porównanie

rzeczownik, nijaki [pɔruˈvnaɲɛ]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na -na-; ó jak u; ń jak w koń; e jak w sen; frekwencji nie podano); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Porównanie to figura, w której dwa zjawiska zestawia się jawnie, zwykle spójnikiem jak albo niczym; foil metafory (bez spójnika) i foil personifikacji.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / ret. / lit. Trop: jawne zestawienie dwóch zjawisk, przedmiotów albo sytuacji, zwykle ze spójnikiem jak, niczym, jakby albo podobnym sygnałem podobieństwa. Oś to otwarte wskazanie podobieństwa, nie ukryte przeniesienie metafory i nie nadanie cech osoby w personifikacji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Świadectwa leksykalne: Arct 1921 (Comparatio; Komparacja; hasło Parabola z osią porównania; przysłowie Omne simile claudicat); Skeat 1910 (SIMILE); Webster 1913 (SIMILE; nota METAPHOR: like a fox vs is a fox); Brückner 1927 indeksuje porównać i porównawczy (s. 464), bez lematu figury.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Comparatio; Komparacja; Parabola; Omne simile claudicat); Webster 1913 (SIMILE; METAPHOR note); W. W. Skeat 1910 (SIMILE); A. Brückner 1927 (porównać; porównawczy s. 464), otwórz źródło
  3. dydakt. / ret. W dydaktyce porównanie stoi obok metafory, personifikacji, alegorii, ironii i hiperboli: metafora chowa spójnik, personifikacja nadaje ludzkość, alegoria prowadzi ciąg obrazów, porównanie zostawia jak / niczym na wierzchu. Zakres granic do recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. W codziennej mowie porównanie bywa workiem na każde zestawienie albo na zwykłą metaforę. Tu trzymamy jedną oś: świadome, jawne wskazanie podobieństwa (zwykle spójnikiem), foil ukrytego przeniesienia metafory i foil nadania cech osoby w personifikacji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Na co dzień porównanie bywa skrótem bez osi. Seminarium rozdziela warstwy: świadome, jawne zestawienie dwóch zjawisk (zwykle spójnikiem jak, niczym, jakby); foil metafory (przeniesienie bez spójnika); foil personifikacji (cechy osoby na nosicielu nieosobowym); świadectwa leksykalne. Webster trzyma SIMILE i w karcie METAPHOR kontrastuje wariant ze spójnikiem z wariantem bez niego. Skeat indeksuje SIMILE od L. simile (neutrum similis). Arct trzyma Comparatio, Komparację oraz Omne simile claudicat. Brückner indeksuje porównać i porównawczy przy równy (s. 464), bez osobnego lematu figury. Bez tych warstw zostaje pusta etykieta o „zestawieniu”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fakty z otwartych ksiąg. W Arctcie 1921 Comparatio i Komparacja prowadzą do porównania; Parabola obejmuje oś porównania; Omne simile claudicat i Omnis comparatio claudicat utrwalają przysłowie o kulawym porównaniu. Webster 1913 oznacza SIMILE (Rhet.) i w METAPHOR oddziela wariant ze spójnikiem od metafory bez spójnika. Skeat: SIMILE od L. simile (neutrum similis). Indeks Brücknera (1927) prowadzi porównać oraz porównawczy do s. 464 przy równy; osobnego lematu figury brak. Tu rejestr; etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Comparatio; Komparacja; Parabola; Omne simile claudicat); Webster 1913 (SIMILE; METAPHOR); W. W. Skeat 1910 (SIMILE); A. Brückner 1927 (porównać; porównawczy), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce porównanie trzyma oś jawnego zestawienia (jak / niczym) i styka się z metaforą (bez spójnika), personifikacją (cechy ludzkie), alegorią (ciąg obrazów), ironią, eufemizmem, hiperbolą, litotą, metonimią, synekdochą, oksymoronem, retoryką oraz z semantyką. Symbol to foil otwartego rezonansu znaku. Angielski odpowiednik: simile. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Morfeusz 2 / SGJP zna lemat porównanie (sgjp, subst:sg:nom:n). Tabelę wzięto z generatora SGJP. Seminaria wracają do relacji porównania wobec metafory, personifikacji, ironii i eufemizmu. Sąsiedzi live: metafora, personifikacja, alegoria, ironia, eufemizm, hiperbola, litota, metonimia, synekdocha, oksymoron, retoryka, semantyka. Bez osi jawnego spójnika etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat porównanie obecny); Webster 1913 (SIMILE); CMUdict (simile BRAK, IPA redakcyjne), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik porównanie
dopełniacz porównania
celownik porównaniu
biernik porównanie
narzędnik porównaniem
miejscownik porównaniu
wołacz porównanie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik porównania
dopełniacz porównań
celownik porównaniom
biernik porównania
narzędnik porównaniami
miejscownik porównaniach
wołacz porównania

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy simile (odpowiednik angielski; para PL/EN; Skeat SIMILE; zakres do potwierdzenia), komparacja (przybliżenie; Arct Komparacja: porównanie; zakres do potwierdzenia), zestawienie podobieństwa (sąsiad opisowy; zakres do potwierdzenia), similitude (sąsiad angielski; Skeat SIMILITUDE; zakres do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (SIMILE), otwórz źródło
Antonimy opis dosłowny bez zestawienia (kontrast: brak drugiego członu podobieństwa; zakres do potwierdzenia), metafora bez spójnika (kontrast skali: ukryte przeniesienie, nie jawne jak / niczym; nie zawsze ścisły antonim etykiety), relacja bez przeniesienia sensu (sąsiad kontrastowy: brak drugiego planu; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie porównanie to rzeczownik odczasownikowy od porównać (prefiks po- przy równy / równać). Brückner 1927 umieszcza porównać i porównawczy na s. 464 w gnieździe równy; osobnego lematu porównanie jako figura retoryczna nie daje. Arct 1921 wiąże Comparatio i Komparację z porównaniem oraz utrwala Omne simile claudicat. Angielski trop simile Skeat prowadzi od L. simile (neutrum similis, like) i odsyła do SIMILAR; Webster 1913 indeksuje SIMILE (Rhet.) i przy METAPHOR oddziela like a fox od is a fox. Odpowiednik angielski: simile. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (porównać; porównawczy s. 464 przy równy), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (SIMILE: L. simile, neut. of similis), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (SIMILE; METAPHOR note: like a fox vs is a fox), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Comparatio; Komparacja; Parabola; Omne simile claudicat), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: simile

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza porównanie?

Słowo nazywa jawne zestawienie dwóch zjawisk, zwykle ze spójnikiem jak albo niczym. Metafora chowa spójnik. Personifikacja nadaje cechy osoby. Alegoria prowadzi ciąg obrazów. Ironia odwraca sens.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym porównanie różni się od metafory?

Porównanie zostawia spójnik jak albo niczym na wierzchu. Metafora przenosi podobieństwo bez tego sygnału. Obie figury bywają mylone w mowie potocznej; oś jawności zestawienia jest inna.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym porównanie różni się od personifikacji?

Porównanie jawnie zestawia dwa człony spójnikiem jak albo niczym. Personifikacja nadaje przedmiotowi, zjawisku albo abstraktowi cechy osoby. To foil osi retorycznej, nie synonim samej etykiety.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo porównanie i jak się odmienia?

Odczasownikowe od porównać (po- + równy / równać). Brückner 1927: porównać, porównawczy (s. 464). Arct 1921: Comparatio, Komparacja, Omne simile claudicat. Skeat 1910: SIMILE od L. simile. Webster 1913: SIMILE. Lp: porównanie, porównania, porównaniu, porównanie, porównaniem, porównaniu, porównanie. Lm: porównania, porównań, porównaniom, porównania, porównaniami, porównaniach. Odmiana SGJP. IPA: /pɔruˈvnaɲɛ/.

źródło Redakcja serwisu; fakty: A. Brückner 1927; M. Arct 1921; W. W. Skeat 1910; Webster 1913; SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło