Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

polisemia

rzeczownik, żeński [pɔliˈsɛmja]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na przedostatniej; o otwarte, e otwarte w -sem-; j w -ja); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Polisemia nazywa wiele powiązanych znaczeń wewnątrz jednej jednostki leksykalnej, w odróżnieniu od homonimii, gdzie zbieżna forma należy do osobnych jednostek.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. Zjawisko, w którym jedna jednostka leksykalna niesie kilka powiązanych sensów (np. rozszerzenie metaforyczne albo metonimiczne). Kontrast dydaktyczny: homonim łączy zbieżną formę osobnych haseł; pary bliskoznaczne i przeciwstawne opisują relacje między jednostkami, nie wieloznaczność wewnątrz jednej.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Webster 1913 nie drukuje POLYSEMY ani POLYSEMOUS; podaje SEMASIOLOGY (Se*ma`si*ol"o*gy): naukę o znaczeniach wyrazów. Arct (1921) nie ma Polisemii; ma Semazję oraz Semazjologję. Skeat 1910 nie ma POLYSEMY; ma POLY- (Gk. πολύς). Brückner (1927) nie indeksuje polisemii (homonim jest na s. 480).
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (brak POLYSEMY; SEMASIOLOGY); M. Arct 1921 (brak Polisemia; Semazja; Semazjologja); W. W. Skeat 1910 (brak POLYSEMY; POLY-); A. Brückner 1927 (brak polisemia; homonim s. 480), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Korzeń łączy greckie πολύ- / πολύς (wiele; Skeat: POLY-) z gniazdem sema / semasi- (znak, znaczenie; Webster: SEMATIC, SEMASIOLOGY). Termin polisemia / polysemy jest nowszy niż te słowniki (obieg XX w.). Dat fundacji bez źródła w src-raw nie zapisujemy.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (POLY-: Gk. πολύς); Webster 1913 (SEMASIOLOGY; SEMATIC); M. Arct 1921 (Semazjologja), otwórz źródło
  4. pot. Poza salą wykładową etykieta bywa nakładana na każdą dwuznaczność albo na samą skargę o „wielu znaczeniach”, bez pytania, czy sensy są powiązane w jednej jednostce. Tu zostaje rama: wiele powiązanych sensów jednej jednostki, nie zbieżność formy osobnych haseł.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Poza zajęciami polisemia bywa nakładana na dowolną dwuznaczność albo na samą skargę o myleniu znaczeń. Notatki seminaryjne trzymają osobno: ramę wielu powiązanych sensów w jednej jednostce, kontrast z homonimią (zbieżna forma osobnych jednostek), sąsiedztwo synonimu i antonimu oraz fakty ze słowników otwartych (Webster: SEMASIOLOGY bez POLYSEMY; Arct: Semazjologja bez Polisemii; Skeat: POLY- bez POLYSEMY; Brückner: brak lematu). Gdy te warstwy znikają, zostaje sama etykieta „wiele znaczeń”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

W rejestrze otwartych faktów leksykograficznych POLYSEMY u Webstera (1913) nie ma; jest natomiast SEMASIOLOGY ze znakiem akcentu Se*ma`si*ol"o*gy i ramą filologiczną wokół znaczeń. Skeat (1910) w haśle POLY- trzyma greckie πολύς i wiąże je z full. Arct (1921) drukuje Semazję oraz Semazjologję. Brückner (1927) milczy o polisemii. Rejestr faktów tu; etymologia w osobnym polu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (SEMASIOLOGY; brak POLYSEMY); W. W. Skeat 1910 (POLY-); M. Arct 1921 (Semazja; Semazjologja); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskim obiegu dydaktycznym polisemia trzyma oś wielu powiązanych sensów jednej jednostki i sąsiaduje z homonimią, semantyką, synonimem oraz antonimem. Podział względem homonimu należy do dydaktyki redakcyjnej; w codziennej mowie etykiety się zlewają. Angielski odpowiednik: polysemy. Dat fundacji ośrodków bez źródła pierwotnego pomijamy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat polisemia (rodzaj żeński); tabele fleksyjne wzięto z generatora. Na seminariach wracają tematy wieloznaczności, semantyki leksykalnej oraz kontrastu z homonimią. Przymiotnik polisemiczny pojawia się w programach (por. ang. polysemous, lemat nieobecny w Webster 1913 i w CMU). Obok stoją semantyka, homonim, synonim i antonim. Nie mylić z samą nauką o znaczeniu (Arct: Semazjologja; Webster: SEMASIOLOGY) ani z tekstem reklamowym bez opisu osi jednostki.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat polisemia obecny); Webster 1913 (SEMASIOLOGY; brak POLYSEMY); M. Arct 1921 (Semazjologja), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny; rodzaj żeński).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik polisemia
dopełniacz polisemii
celownik polisemii
biernik polisemię
narzędnik polisemią
miejscownik polisemii
wołacz polisemio

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik polisemie
dopełniacz polisemii / polisemij
celownik polisemiom
biernik polisemie
narzędnik polisemiami
miejscownik polisemiach
wołacz polisemie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy wieloznaczność wewnątrz jednej jednostki (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), jednostka o wielu powiązanych sensach (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), polysemy (odpowiednik angielski; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy jednostka monosemiczna (kontrast: jeden sens wobec wielu powiązanych; zakres do potwierdzenia), homonimia / para homonimów (kontrast: zbieżna forma osobnych jednostek wobec wielu sensów jednej; nie zawsze ścisły antonim etykiety), etykieta „jedno słowo, jeden sens” bez opisu powiązań (sąsiad kontrastowy; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie polisemia łączy greckie πολύ- / πολύς (wiele, dużo) z gniazdem sema / semasi- (znak, znaczenie). Skeat (1910) pod POLY- wyprowadza Gk. πολύς (much; cognate with Skt. puru- i z E. full); lematu POLYSEMY nie ma. Webster 1913 nie drukuje POLYSEMY ani POLYSEMOUS; hasło SEMASIOLOGY (Se*ma`si*ol"o*gy) oznacza filologiczną etykietę badania sensu wyrazów (Gr. signification + -logy), a SEMATIC odsyła do Gr. sign, token. W Arctcie (wyd. 9, 1921) brak Polisemii; Semazja i Semazjologja opisują znaki ostrzegawcze oraz naukę o znaczeniu wyrazów. Brückner (1927) nie indeksuje polisemii (obok: homonim na s. 480). Termin jest nowszy niż te słowniki; lat obiegu francuskiego polysémie bez świadka w src-raw nie wpisujemy. Angielski odpowiednik: polysemy. Brzmienie haseł słownikowych nie jest kopiowane do tekstu serwisu.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (POLY-: Gk. πολύς; brak POLYSEMY), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (brak POLYSEMY / POLYSEMOUS; SEMASIOLOGY: Se*ma`si*ol"o*gy; SEMATIC: Gr. sign, token), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (brak Polisemia; Semazja; Semazjologja), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak polisemia; por. homonim, indeks s. 480), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: polysemy

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza polisemia?

Oznacza kilka powiązanych sensów trzymanych w jednej jednostce leksykalnej. Homonimia dotyczy zbieżnej formy osobnych jednostek. Synonim i antonim mówią o bliskości albo kontraście znaczeń. Semantyka to szersza dziedzina badania znaczenia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo polisemia?

Z greckiego πολύς (wiele) i gniazda sema / semasi- (znak, znaczenie). Skeat 1910 ma POLY- (Gk. πολύς), bez POLYSEMY. Webster 1913 nie drukuje POLYSEMY; ma SEMASIOLOGY. Arct 1921 nie ma Polisemii; ma Semazjologję. Brückner 1927 nie indeksuje polisemii. Termin jest nowszy niż te słowniki.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (POLY-); Webster 1913 (SEMASIOLOGY; brak POLYSEMY); M. Arct 1921 (Semazjologja); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia polisemia?

Lp: polisemia, polisemii, polisemii, polisemię, polisemią, polisemii, polisemio. Lm: polisemie, polisemii / polisemij, polisemiom, polisemie, polisemiami, polisemiach, polisemie. Tabele ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny; rodzaj żeński). IPA redakcyjne: /pɔliˈsɛmja/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło

Czym polisemia różni się od homonimii, semantyki, synonimu i antonimu oraz czy odpowiada angielskiemu polysemy?

Polisemia zbiera wiele powiązanych sensów w jednej jednostce. Homonimia trzyma zbieżność formy przy różnym znaczeniu (osobne jednostki). Semantyka to dziedzina. Synonim i antonim mówią o bliskości lub kontraście znaczeń. Angielskie polysemy jest odpowiednikiem. Podział należy do dydaktyki; w codziennej mowie etykiety się zlewają.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)