Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

antonim

rzeczownik, męski [anˈtɔɲim]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Antonim to wyraz przeciwstawny znaczeniowo innemu; para takich jednostek buduje kontrast leksykalny, nie samą etykietę „inne słowo” bez opisu zakresu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. Jednostka leksykalna (wyraz) przeciwstawna znaczeniowo innej jednostce tego samego języka: wspólna rama kategorii przy przeciwnym biegunie sensu. Trzyma warstwę leksykalną: odróżniać od synonimu (bliskoznaczność), od luźnej etykiety „inne słowo” bez opisu zakresu oraz od samej antytezy retorycznej bez pary leksykalnej.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / ang. Webster 1913 drukuje ANTONYM z akcentem An"to*nym: opposite meaning, counterterm, korelat synonym; etykieta rzadka [R.], z podpisem C. J. Smith. W Arctcie (1921) lematu Antonim brak; są Antyteza, Antagonizm, Antagonista i Synonim. Skeat 1910 i Brückner (1927) milczą.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (ANTONYM); M. Arct 1921 (brak lematu Antonim; Antyteza; Antagonizm; Antagonista; Synonim); W. W. Skeat 1910 (brak lematu); A. Brückner 1927 (brak lematu), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Gniazdo greckie łączy anti- (przeciw) z nestem -onym / onoma (imię, nazwa), równolegle do synonimu spod syn- / σύν + ὄνομα (Skeat pod SYNONYM). Tekst serwisu buduje tę paralelę z faktów o SYNONYM i z obecności lematu ANTONYM u Webstera, bez cytowania cudzego brzmienia definicji.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (ANTONYM); W. W. Skeat 1910 (SYNONYM: Gk. συνώνυμος / σύν + ὄνομα), otwórz źródło
  4. pot. W mowie potocznej etykietę ściąga się na dowolną „przeciwną nazwę” albo na slogan o samym przeciwieństwie bez pytania o wspólną kategorię. Granice bledną. Tu liczy się rama: kontrast przy wspólnej osi znaczenia, nie sama deklaracja inności.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W luźnej rozmowie antonim bywa zwijany do dowolnej „przeciwnej nazwy” albo do deklaracji inności bez wspólnej osi. Tekst seminaryjny trzyma warstwy osobno: jednostka z Webstera (wyraz o przeciwnym znaczeniu; counterterm; korelat synonym; rzadkie [R.]; C. J. Smith), brak lematu u Arcta (przy obecności Synonimu, Antytezy, Antagonizmu), milczenie Skeata i Brücknera oraz etykiety bez ramy. Bez tej warstwy hasło wpada w samą potoczną etykietę inności słów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Webster (1913) pod ANTONYM zaznacza akcent An"to*nym, zapisuje znaczenie przeciwne i counterterm jako korelat synonym, z kwalifikatorem rzadkości i podpisem C. J. Smith. Arct (1921) milczy przy Antonimie, choć prowadzi Synonim oraz osobno Antytezę. Skeat (1910) milczy przy antonym, ale pod SYNONYM trzyma σύν + ὄνομα. Brückner (1927) milczy. Niżej etymologia; tu rejestr faktów.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (ANTONYM); M. Arct 1921 (brak Antonim; Synonim; Antyteza; Antagonizm; Antagonista); W. W. Skeat 1910 (brak antonym; SYNONYM); A. Brückner 1927 (brak lematu), otwórz źródło

W angielskim obiegu scholarly antonym bywa etykietą przeciwstawienia leksykalnego (u Webstera: korelat synonym). Polskie antonim trzyma tę samą ramę kontrastu i sąsiaduje z synonimem. Rozróżnienie od synonimu, od antytezy retorycznej i od samej etykiety „inne słowo” jest redakcyjne dydaktyczne; potocznie nazwy bywają mylone. Dat instytucjonalnych ośrodków bez pierwotnego źródła tu nie zapisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat antonim; odmianę zapisano z generatora fleksyjnego. W sali seminaryjnej wracają tematy kontrastu leksykalnego, semantyki, odróżnienia od synonimu i od samej etykiety inności. Przymiotnik antonimiczny wraca w sylabusach (por. ang. antonymous poza Websterem 1913). W sąsiedztwie lekcji stoją synonim, antyteza, quasi-antonim i tezaurus. Unikać mylenia z pełną negacją logiczną oraz z usługą copywriterską bez opisu osi kontrastu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat antonim obecny); Webster 1913 (ANTONYM), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik antonim
dopełniacz antonimu
celownik antonimowi
biernik antonim
narzędnik antonimem
miejscownik antonimie
wołacz antonimie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik antonimy
dopełniacz antonimów
celownik antonimom
biernik antonimy
narzędnik antonimami
miejscownik antonimach
wołacz antonimy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy wyraz przeciwstawny / counterterm (przybliżenie; Webster: a word of opposite meaning; a counterterm; zakres do potwierdzenia), wyraz o przeciwnym biegunie sensu (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), antonym (odpowiednik angielski; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (ANTONYM), otwórz źródło
Antonimy synonim (kontrast leksykalny: jednostka bliskoznaczna wobec przeciwstawnej; nie zawsze ścisły antonim samej etykiety), wyraz o bardzo zbliżonym zakresie znaczenia (kontrast leksykalny; zakres do potwierdzenia), etykieta „to samo słowo” bez odcienia (sąsiad kontrastowy wobec ramy kontrastu; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie antonim składa greckie anti- (przeciw) z gniazdem onoma / ὄνομα (imię, nazwa); sens to „o przeciwnej nazwie / o przeciwnym znaczeniu”, równolegle do synonimu spod syn- / σύν + ὄνομα. Webster 1913 pod ANTONYM zaznacza An"to*nym i podaje opposite meaning oraz counterterm jako korelat synonym; kwalifikator rzadkości [R.], podpis C. J. Smith. Skeat (1910) osobnego artykułu antonym nie prowadzi, ale pod SYNONYM trzyma F. synonyme, L. synonyma i Gk. συνώνυμος od σύν oraz ὄνομα. W Arctcie (wyd. 9, 1921) brak lematu Antonim; sąsiadują Antagonista, Antagonizm i Antyteza, a bliskoznaczność opisuje Synonim (wyraz blizkoznaczny; etykieta blizkoznaczniki). Brückner (1927) osobnego artykułu nie prowadzi. Angielski odpowiednik: antonym. Tekst serwisu powstaje niezależnie od brzmienia tych świadectw.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (ANTONYM: An"to*nym; correlative of synonym; C. J. Smith), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (brak antonym; SYNONYM: Gk. συνώνυμος / σύν + ὄνομα), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (brak lematu Antonim; Synonim; Antyteza; Antagonizm; Antagonista), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak osobnego lematu antonim), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: antonym

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza antonim?

Chodzi o wyraz przeciwstawny znaczeniowo innemu: wspólną kategorię przy przeciwnym biegunie sensu. Oddzielamy to od synonimu, od deklaracji samej inności bez opisu zakresu i od luźnej etykiety „przeciwnej nazwy” bez osi kontrastu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo antonim?

Gniazdo greckie anti- (przeciw) łączy się z ὄνομα (imię, nazwa), równolegle do synonimu. Webster 1913 drukuje ANTONYM (An"to*nym) jako korelat synonym. Skeat 1910 milczy przy antonym, ale trzyma σύν + ὄνομα pod SYNONYM. Arct (1921) i Brückner (1927) nie otwierają osobnego artykułu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia antonim?

Lp: antonim, antonimu, antonimowi, antonim, antonimem, antonimie, antonimie. Lm: antonimy, antonimów, antonimom, antonimy, antonimami, antonimach, antonimy. Tabele ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /anˈtɔɲim/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło

Czym antonim różni się od synonimu i od deklaracji „inne słowo” oraz czy odpowiada angielskiemu antonym?

Antonim trzyma ramę kontrastu przy wspólnej osi znaczenia. Synonim to jednostka bliskoznaczna; deklaracja samej inności pomija oś. Angielskie antonym jest odpowiednikiem. Rozróżnienie jest redakcyjne; potocznie nazwy bywają mylone.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)