Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

hiperonim

rzeczownik, męski [xipɛˈrɔɲim]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na przedostatniej; h jak x; ń w -nim jak w synonimie); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Hiperonim to nazwa nadrzędna w hierarchii znaczeń (zwierzę względem psa), foil hiponimu i coś innego niż holonim, synonim, antonim, polisemia czy homonim.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. Jednostka leksykalna wyżej w hierarchii (zwierzę względem psa). Niżej leży hiponim. Synonim i antonim opisują bliskość albo opozycję sensu; polisemia i homonim to osobne osie. Holonim dotyczy całości wobec części, nie nadrzędności leksykalnej.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Webster 1913 pomija HYPERONYM i HYPERNYM; zostawia HYPER- (over/above) oraz HOMONYM, ANTONYM, SYNONYM. Skeat 1910 milczy o HYPERONYM; ma HYPER (Gk. ὑπέρ) i HOMONYMOUS (ὄνυμα/ὄνομα). Arct 1921: Hiper-/Hyper- (= nad-), Synonim, Homonimy, bez Hiperonimu. Brückner 1927: brak lematu (homonim s. 480).
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (brak HYPERONYM/HYPERNYM; HYPER-; HOMONYM; ANTONYM; SYNONYM); W. W. Skeat 1910 (brak HYPERONYM; HYPER; HOMONYMOUS); M. Arct 1921 (brak Hiperonim; Hiper-/Hyper-; Synonim; Homonimy); A. Brückner 1927 (brak hiperonim; homonim s. 480), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Budowa łączy Gk. ὑπέρ (nad; Skeat/Webster HYPER-) z ὄνομα/ὄνυμα (imię; Skeat pod HOMONYMOUS). Etykieta hiperonim/hyperonym należy do semantyki leksykalnej XX w.; jest młodsza od Webster, Skeat, Arct i Brücknera. Lat obiegu bez karty w src-raw nie zapisujemy.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (HYPER: Gk. ὑπέρ; HOMONYMOUS: ὄνυμα / ὄνομα); Webster 1913 (HYPER-: Gr. super, E. over), otwórz źródło
  4. pot. Poza salą etykietę często przykleja się do każdej szerszej nazwy albo do samej ramy kategorii, bez listy podrzędników. Tu zostaje precyzja: nadrzędnik względem podrzędnika, nie całość względem części i nie bliskoznaczność.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W mowie codziennej hiperonim bywa skrótem na „słowo szersze” albo na samą kategorię bez listy przykładów. Seminarium trzyma osobno: nadrzędnik w hierarchii znaczeń, foil hiponimu, sąsiedztwo synonimu i antonimu, granicę z holonimem oraz otwarte fakty leksykalne. Webster zostawia HYPER- i gniazdo -onym bez HYPERONYM/HYPERNYM; Skeat ma HYPER i HOMONYMOUS; Arct drukuje Hiper-/Hyper- (= nad-) oraz Synonim z Homonimami; Brückner milczy. Bez tych warstw zostaje slogan kategorii.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rejestr otwarty: u Webstera (1913) brak haseł HYPERONYM i HYPERNYM, jest HYPER- (Hy"per-; over/above, also above measure) oraz HOMONYM, ANTONYM, SYNONYM. Skeat (1910) pod HYPER trzyma Gk. ὑπέρ i wiąże z L. super; pod HOMONYMOUS: ὄνυμα/ὄνομα. Arct (1921) ma Hiper-/Hyper-, Synonim, Homonimy. Brückner (1927) nie indeksuje hiperonimu. Fakty tu; etymologia osobno.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (HYPER-; HOMONYM; ANTONYM; SYNONYM; brak HYPERONYM/HYPERNYM); W. W. Skeat 1910 (HYPER; HOMONYMOUS); M. Arct 1921 (Hiper-/Hyper-; Synonim; Homonimy); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W dydaktyce polskiej hiperonim trzyma oś nadrzędną i styka się z hiponimem (para live), synonimem, antonimem, polisemią oraz homonimem. Granica z holonimem należy do notatek redakcyjnych; potocznie etykiety się zlewają. Angielski odpowiednik: hyperonym; wariant ortograficzny/leksykalny hypernym wymaga potwierdzenia. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat hiperonim; odmianę wzięto stamtąd (Lp: hiperonim … hiperonimie; Lm: hiperonimy … hiperonimy). Seminaria wracają do hierarchii znaczeń i kontrastu z hiponimią oraz holonimią. Przymiotnik hiperonimiczny pojawia się w programach (ang. hyperonymous; brak w Webster 1913 i CMU). Obok: hiponim live, synonim, antonim, polisemia, homonim. Meronim i holonim to sąsiedzi jeszcze nie live. Bez osi hierarchii etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat hiperonim obecny); Webster 1913 (HYPER-; brak HYPERONYM); M. Arct 1921 (Hiper-/Hyper-; Synonim; Homonimy), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik hiperonim
dopełniacz hiperonimu
celownik hiperonimowi
biernik hiperonim
narzędnik hiperonimem
miejscownik hiperonimie
wołacz hiperonimie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik hiperonimy
dopełniacz hiperonimów
celownik hiperonimom
biernik hiperonimy
narzędnik hiperonimami
miejscownik hiperonimach
wołacz hiperonimy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy nadrzędnik w hierarchii znaczeń (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), nazwa nadrzędna (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), hyperonym (odpowiednik angielski; wariant hypernym do potwierdzenia; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy hiponim (kontrast: podrzędnik wobec nadrzędnika; zakres do potwierdzenia), holonim (kontrast: całość wobec części; nie zawsze ścisły antonim etykiety), hasło o tym samym sensie bez osi hierarchii (sąsiad kontrastowy; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie hiperonim spaja Gk. ὑπέρ (nad, powyżej) z gniazdem ὄνομα/ὄνυμα (imię). Skeat 1910 pod HYPER wyprowadza L. hyper for Gk. ὑπέρ (above, beyond; allied to L. super) i nie drukuje HYPERONYM. Pod HOMONYMOUS trzyma ὁμώνυμος oraz ὄνυμα/ὄνομα (name; cognate with E. name). Webster 1913 pomija HYPERONYM i HYPERNYM; HYPER- (Hy"per-) to prefix over/above (also above measure), a HOMONYM, ANTONYM i SYNONYM stoją w sąsiedztwie -onym. Arct (wyd. 9, 1921) nie ma Hiperonimu; Hiper-/Hyper- odpowiada polskiemu nad-; Synonim i Homonimy opisują bliskoznaczniki oraz wyrazy o tej samej formie i innym znaczeniu. Brückner 1927 nie indeksuje hiperonimu (homonim s. 480). Termin jest młodszy od tych słowników; lat obiegu ang. hyperonym/hypernym bez świadka w src-raw nie wpisujemy. Odpowiednik angielski: hyperonym (wariant: hypernym). Brzmienia haseł słownikowych nie kopiujemy.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (HYPER: Gk. ὑπέρ; HOMONYMOUS: ὄνυμα / ὄνομα; brak HYPERONYM), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (brak HYPERONYM / HYPERNYM; HYPER-: Hy"per-; HOMONYM; ANTONYM; SYNONYM), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (brak Hiperonim; Hiper-/Hyper-; Synonim; Homonimy), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak hiperonim; por. homonim, indeks s. 480), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: hyperonym

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza hiperonim?

Nazwę nadrzędną w hierarchii znaczeń, np. zwierzę względem psa. Niżej stoi hiponim. Synonim i antonim opisują bliskość albo kontrast sensu. Polisemia zbiera powiązane sensy jednej jednostki; homonimia to zbieżna forma. Holonim to całość wobec części, nie hiperonim.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo hiperonim?

Z Gk. ὑπέρ (nad) i ὄνομα/ὄνυμα (imię). Skeat 1910 ma HYPER i HOMONYMOUS, bez HYPERONYM. Webster 1913 ma HYPER- oraz HOMONYM, ANTONYM, SYNONYM, bez HYPERONYM/HYPERNYM. Arct 1921: Hiper-/Hyper-, Synonim, Homonimy. Brückner 1927 milczy. Etykieta jest młodsza od tych słowników.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (HYPER; HOMONYMOUS); Webster 1913 (HYPER-; brak HYPERONYM); M. Arct 1921 (Hiper-/Hyper-; Synonim; Homonimy); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia hiperonim?

Lp: hiperonim, hiperonimu, hiperonimowi, hiperonim, hiperonimem, hiperonimie, hiperonimie. Lm: hiperonimy, hiperonimów, hiperonimom, hiperonimy, hiperonimami, hiperonimach, hiperonimy. Formy ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /xipɛˈrɔɲim/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat hiperonim obecny), otwórz źródło

Czym hiperonim różni się od hiponimu, holonimu i synonimu, i czy odpowiada angielskiemu hyperonym?

Hiperonim stoi wyżej, hiponim niżej. Holonim opisuje całość wobec części. Synonim to bliskoznaczność bez hierarchii. Antonim, polisemia i homonimia to inne osie. Angielskie hyperonym jest odpowiednikiem; wariant hypernym wymaga potwierdzenia. Potocznie etykiety się zlewają.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)