Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

homonim

rzeczownik, męski [xɔˈmɔɲim]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Homonim nazywa wyraz o tej samej formie pisanej albo brzmieniowej przy innym znaczeniu, w odróżnieniu od polisemii wewnątrz jednej jednostki.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. Wyraz (jednostka leksykalna) zbieżny formą z innym wyrazem, przy czym sens pozostaje inny. Pełny homonim łączy tożsamość pisowni i wymowy; homograf obejmuje zapis, homofon brzmienie. Osobno stoi polisemia: wiele sensów w jednej jednostce, nie w dwóch zbieżnych formach.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / ang. Webster 1913 pod HOMONYM (Hom"o*nym) opisuje wyrazy o tym samym brzmieniu i różnym sensie; przykładem są bear jako rzeczownik oraz bear jako czasownik; wariant homonyme. Arct (1921) ma Homonimy i Homonimję. Skeat 1910 wyprowadza homonym spod HOMONYMOUS. Brückner notuje lemat na s. 480.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (HOMONYM); M. Arct 1921 (Homonimy; Homonimja); W. W. Skeat 1910 (HOMONYMOUS); A. Brückner 1927 (homonim, s. 480), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Korzeń grecki łączy ὁμο- / ὁμός (ten sam, równy; u Skeata cognate with E. same) z ὄνυμα / ὄνομα (imię). Skeat pod HOMONYMOUS trzyma L. homonymus oraz F. homonyme (Cotgrave); stąd rzeczownik homonym i homonymy. Fakty etymologiczne rozwijamy niżej, bez przepisywania cudzych definicji.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (HOMONYMOUS: Gk. ὁμώνυμος / ὁμός + ὄνυμα/ὄνομα; F. homonyme); Webster 1913 (Cf. F. homonyme), otwórz źródło
  4. pot. Poza salą wykładową słowo bywa etykietą każdej „tej samej nazwy” albo samej dwuznaczności, bez pytania o zapis i o brzmienie. Tu zostaje rama: zbieżna forma przy innym znaczeniu, nie sama skarga na mylenie wyrazów.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Poza zajęciami homonim bywa nakładany na dowolną wspólną nazwę albo na samą dwuznaczność. Notatki seminaryjne trzymają osobno: ramę Webstera (tożsamość brzmienia, inne znaczenie; wariant homonyme), Homonimy i Homonimję u Arcta, wywód Skeata spod HOMONYMOUS (ὁμός + ὄνομα; F. homonyme) oraz indeks Brücknera przy grec. homos. Gdy te warstwy znikają, zostaje sama skarga na mylenie wyrazów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Webster (1913) pod HOMONYM podaje Hom"o*nym, tożsamość brzmienia przy różnym znaczeniu i przykład bear (rzeczownik) / bear (czasownik); dopisek also homonyme. Skeat (1910) opisuje HOMONYMOUS (like in sound, but differing in sense) z L. homonymus i Gk. ὁμώνυμος; rzeczownik homonym bierze z F. homonyme. Arct (1921) drukuje Homonimy oraz Homonimję (logika: dwuznaczność). Brückner (1927) na s. 480 wiąże grec. homos z gniazdem złożeń (w indeksie: homonim). Rejestr faktów tu; etymologia w osobnym polu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (HOMONYM); W. W. Skeat 1910 (HOMONYMOUS / homonym); M. Arct 1921 (Homonimy; Homonimja); A. Brückner 1927 (homonim, s. 480), otwórz źródło

W angielskim obiegu naukowym homonym obejmuje zbieżność formy przy różnym znaczeniu (Webster akcentuje primarily same sound). Polskie homonim trzyma tę samą oś i sąsiaduje z polisemią, homografem oraz homofonem. Podział względem polisemii, synonimu i antonimu należy do dydaktyki redakcyjnej; w codziennej mowie etykiety się zlewają. Dat fundacji ośrodków bez źródła pierwotnego pomijamy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat homonim; tabele fleksyjne wzięto z generatora. Na seminariach wracają tematy zbieżności formy, semantyki oraz kontrastu z polisemią i z parami synonim / antonim. Przymiotnik homonimiczny pojawia się w programach (por. ang. homonymous u Webstera). Obok stoją homograf, homofon, polisemia i leksykologia. Nie mylić z samą dwuznacznością logiczną (Arct: Homonimja) ani z tekstem reklamowym bez opisu osi formy.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat homonim obecny); Webster 1913 (HOMONYM; HOMONYMOUS); M. Arct 1921 (Homonimja), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik homonim
dopełniacz homonimu
celownik homonimowi
biernik homonim
narzędnik homonimem
miejscownik homonimie
wołacz homonimie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik homonimy
dopełniacz homonimów
celownik homonimom
biernik homonimy
narzędnik homonimami
miejscownik homonimach
wołacz homonimy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy wyraz zbieżny formą przy innym znaczeniu (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), wyraz jednakowo brzmiący o innym znaczeniu (przybliżenie; Arct: Homonimy; zakres do potwierdzenia), homonym (odpowiednik angielski; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (HOMONYM); M. Arct 1921 (Homonimy), otwórz źródło
Antonimy wyraz o wyraźnie innej formie (kontrast wobec zbieżności formy; zakres do potwierdzenia), jednostka polisemiczna (kontrast: jedna jednostka, wiele sensów wobec osobnych jednostek o zbieżnej formie; nie zawsze ścisły antonim etykiety), etykieta „inne słowo, inna forma” bez opisu znaczenia (sąsiad kontrastowy; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie homonim łączy greckie ὁμο- / ὁμός (ten sam, równy) z gniazdem ὄνυμα / ὄνομα (imię, nazwa); sens wskazuje „tę samą nazwę” przy innym znaczeniu. Webster 1913 pod HOMONYM zaznacza Hom"o*nym, odsyła do F. homonyme i do HOMONYMOUS, podaje tożsamość brzmienia przy różnym znaczeniu (przykład bear / bear) oraz wariant homonyme. Skeat (1910) pod HOMONYMOUS trzyma L. homonymus, Gk. ὁμώνυμος (ὁμός + ὄνυμα/ὄνομα; cognate with E. same / name) oraz rzeczownik homonym od F. homonyme (Cotgrave: a word of divers significations); stąd homonymy. W Arctcie (wyd. 9, 1921) Homonimy to wyrazy jednakowo brzmiące, różne znaczeniem; Homonimja w logice oznacza dwuznaczność. Brückner (1927) indeksuje homonim na s. 480 i przy sam wiąże grec. homos (równy) z gniazdem złożeń. Angielski odpowiednik: homonym. Brzmienie haseł słownikowych nie jest kopiowane do tekstu serwisu.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (HOMONYM: Hom"o*nym; Cf. F. homonyme; HOMONYMOUS), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (HOMONYMOUS: Gk. ὁμώνυμος / ὁμός + ὄνυμα/ὄνομα; F. homonyme; homonym; homonymy), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Homonimy; Homonimja), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (homonim, indeks s. 480; grec. homos pod sam), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: homonym

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza homonim?

Nazywa wyraz zbieżny formą (pisownią i/lub brzmieniem) z innym wyrazem przy innym znaczeniu. Pełny homonim łączy zapis i wymowę; homograf i homofon to węższe osie. Polisemia trzyma wiele sensów w jednej jednostce; synonim i antonim opisują bliskość lub kontrast znaczeń.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo homonim?

Z greckiego ὁμός (ten sam) i ὄνομα / ὄνυμα (imię, nazwa). Webster 1913 drukuje HOMONYM (Hom"o*nym) z odsyłaczem do F. homonyme. Skeat 1910 wyprowadza homonym spod HOMONYMOUS. Arct (1921) ma Homonimy i Homonimję. Brückner (1927) umieszcza homonim na s. 480 przy grec. homos.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia homonim?

Lp: homonim, homonimu, homonimowi, homonim, homonimem, homonimie, homonimie. Lm: homonimy, homonimów, homonimom, homonimy, homonimami, homonimach, homonimy. Tabele ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /xɔˈmɔɲim/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny), otwórz źródło

Czym homonim różni się od polisemii, homografu, homofonu, synonimu i antonimu oraz czy odpowiada angielskiemu homonym?

Homonim trzyma zbieżność formy przy różnym znaczeniu (osobne jednostki). Polisemia zbiera wiele sensów w jednej jednostce. Homograf / homofon to węższe osie zapisu / brzmienia. Synonim i antonim mówią o bliskości lub kontraście znaczeń. Angielskie homonym jest odpowiednikiem. Podział należy do dydaktyki; w codziennej mowie etykiety się zlewają.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)