Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

hiponim

rzeczownik, męski [xiˈpɔɲim]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na przedostatniej; h jak x; ń w -nim jak w synonimie); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Hiponim nazywa jednostkę podrzędną w hierarchii znaczeń, na przykład pies względem zwierzęcia, w przeciwieństwie do hiperonimu (nadrzędnego) oraz do synonimu, antonimu, polisemii i homonimu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. Jednostka leksykalna podrzędna w hierarchii znaczeń (pies względem zwierzęcia). Nadrzędnik to hiperonim; bliskość i przeciwstawność znaczeń opisują synonim oraz antonim; polisemia i homonim to osobne osie. Nie mylić z meronimem (część względem całości).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Webster 1913 nie drukuje HYPONYM; ma HYPO- (Gr. under / sub), HOMONYM, ANTONYM i SYNONYM. Skeat 1910 nie ma HYPONYM; ma HYPO- (Gk. ὑπό, under) oraz HOMONYMOUS z gniazdem ὄνυμα / ὄνομα (name). Arct (1921) nie ma Hiponimu; ma Synonim oraz Homonimy. Brückner (1927) nie indeksuje hiponimu (homonim jest na s. 480).
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (brak HYPONYM; HYPO-; HOMONYM; ANTONYM; SYNONYM); W. W. Skeat 1910 (brak HYPONYM; HYPO-; HOMONYMOUS); M. Arct 1921 (brak Hiponim; Synonim; Homonimy); A. Brückner 1927 (brak hiponim; homonim s. 480), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Korzeń łączy greckie ὑπό (pod, poniżej; Skeat i Webster: HYPO-) z gniazdem ὄνομα / ὄνυμα (imię, nazwa; Skeat pod HOMONYMOUS). Termin hiponim / hyponym jest nowszy niż te słowniki (obieg XX w. w semantyce leksykalnej). Dat fundacji bez źródła w src-raw nie zapisujemy.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (HYPO-: Gk. ὑπό; HOMONYMOUS: ὄνυμα / ὄνομα); Webster 1913 (HYPO-: Gr. under / sub), otwórz źródło
  4. pot. Poza salą wykładową etykietę czasem wiesza się na każdą węższą nazwę albo na sam zestaw egzemplifikacji, bez pytania o nadrzędnik. Tu zostaje rama: jednostka podrzędna względem nadrzędnej, nie część względem całości (meronim) i nie bliskoznaczność (synonim).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Poza zajęciami hiponim bywa nakładany na dowolną węższą etykietę albo na samą listę przykładów bez pytania o nadrzędnik. Notatki seminaryjne trzymają osobno: ramę jednostki podrzędnej w hierarchii znaczeń, kontrast z hiperonimem (nadrzędny), sąsiedztwo synonimu i antonimu, odróżnienie od meronimu (część względem całości) oraz fakty ze słowników otwartych (Webster: HYPO- i HOMONYM / ANTONYM / SYNONYM bez HYPONYM; Skeat: HYPO- i HOMONYMOUS bez HYPONYM; Arct: Synonim i Homonimy bez Hiponimu; Brückner: brak lematu). Gdy te warstwy znikają, zostaje sama etykieta „węższe słowo”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

W rejestrze otwartych faktów leksykograficznych HYPONYM u Webstera (1913) nie ma; jest natomiast HYPO- ze znakiem Hy"po- i ramą under / sub, a także HOMONYM, ANTONYM i SYNONYM. Skeat (1910) w haśle HYPO- trzyma greckie ὑπό i wiąże je z L. sub; pod HOMONYMOUS trzyma ὄνυμα / ὄνομα. Arct (1921) drukuje Synonim oraz Homonimy. Brückner (1927) milczy o hiponimie. Rejestr faktów tu; etymologia w osobnym polu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (HYPO-; HOMONYM; ANTONYM; SYNONYM; brak HYPONYM); W. W. Skeat 1910 (HYPO-; HOMONYMOUS); M. Arct 1921 (Synonim; Homonimy); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskim obiegu dydaktycznym hiponim trzyma oś jednostki podrzędnej i sąsiaduje z hiperonimem, synonimem, antonimem, polisemią oraz homonimem. Podział względem meronimu należy do dydaktyki redakcyjnej; w codziennej mowie etykiety się zlewają. Angielski odpowiednik: hyponym. Dat fundacji ośrodków bez źródła pierwotnego pomijamy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

SGJP / Morfeusz 2 nie zna lematu hiponim (tag ign; brak-w-sgjp). Tabelę fleksyjną zbudowano ostrożnie według wzorca męskich rzeczowników na -onim (jak synonim, homonim, antonim, których lematy SGJP zna). Na seminariach wracają tematy hierarchii znaczeń, hiponimii oraz kontrastu z meronimią. Przymiotnik hiponimiczny pojawia się w programach (por. ang. hyponymous / hyponymic; lematy nieobecne w Webster 1913 i w CMU). Obok stoją hiperonim, synonim, antonim, polisemia i homonim. Nie mylić z meronimem ani z tekstem reklamowym bez opisu osi hierarchii.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat hiponim nieobecny; synonim / homonim / antonim obecne); Webster 1913 (HYPO-; brak HYPONYM); M. Arct 1921 (Synonim; Homonimy), otwórz źródło

Odmiana

Odmiana według wzorca męskich rzeczowników na -onim (jak synonim, homonim, antonim); lemat hiponim nieobecny w SGJP / Morfeusz 2 (brak-w-sgjp). Do potwierdzenia przy recenzji.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik hiponim
dopełniacz hiponimu
celownik hiponimowi
biernik hiponim
narzędnik hiponimem
miejscownik hiponimie
wołacz hiponimie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik hiponimy
dopełniacz hiponimów
celownik hiponimom
biernik hiponimy
narzędnik hiponimami
miejscownik hiponimach
wołacz hiponimy

Odmiana: Redakcja serwisu; wzorzec fleksyjny według SGJP / Morfeusz 2 (typ -onim, jak synonim / homonim / antonim); lemat hiponim nieobecny w SGJP · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy jednostka podrzędna w hierarchii znaczeń (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), podrzędnik leksykalny (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), hyponym (odpowiednik angielski; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy hiperonim (kontrast: jednostka nadrzędna wobec podrzędnej; zakres do potwierdzenia), meronim (kontrast: część względem całości wobec podrzędności znaczenia; nie zawsze ścisły antonim etykiety), etykieta „to samo znaczenie, inna forma” bez osi hierarchii (sąsiad kontrastowy; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie hiponim łączy greckie ὑπό (pod, poniżej) z gniazdem ὄνομα / ὄνυμα (imię, nazwa). Skeat (1910) pod HYPO- wyprowadza Gk. ὑπό (under; cognate with L. sub); lematu HYPONYM nie ma. Pod HOMONYMOUS trzyma Gk. ὁμώνυμος oraz ὄνυμα / ὄνομα (name; cognate with E. name). Webster 1913 nie drukuje HYPONYM; hasło HYPO- (Hy"po-) oznacza prefix under / beneath / less, a HOMONYM, ANTONYM i SYNONYM stoją w sąsiedztwie gniazda -onym. W Arctcie (wyd. 9, 1921) brak Hiponimu; Synonim i Homonimy opisują bliskoznaczniki oraz wyrazy jednakowo brzmiące o różnym znaczeniu. Brückner (1927) nie indeksuje hiponimu (obok: homonim na s. 480). Termin jest nowszy niż te słowniki; lat obiegu angielskiego hyponym bez świadka w src-raw nie wpisujemy. Angielski odpowiednik: hyponym. Brzmienie haseł słownikowych nie jest kopiowane do tekstu serwisu.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (HYPO-: Gk. ὑπό; HOMONYMOUS: ὄνυμα / ὄνομα; brak HYPONYM), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (brak HYPONYM; HYPO-: Hy"po-; HOMONYM; ANTONYM; SYNONYM), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (brak Hiponim; Synonim; Homonimy), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak hiponim; por. homonim, indeks s. 480), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: hyponym

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza hiponim?

To jednostka podrzędna w hierarchii znaczeń, np. pies względem zwierzęcia. Wyżej stoi hiperonim. Bliskość albo kontrast znaczeń opisują synonim i antonim. Wiele powiązanych sensów w jednej jednostce to polisemia. Zbieżna forma osobnych haseł to homonimia. Meronim to część względem całości, nie hiponim.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo hiponim?

Z greckiego ὑπό (pod) i gniazda ὄνομα / ὄνυμα (imię, nazwa). Skeat 1910 ma HYPO- (Gk. ὑπό) i HOMONYMOUS (ὄνυμα / ὄνομα), bez HYPONYM. Webster 1913 nie drukuje HYPONYM; ma HYPO-, HOMONYM, ANTONYM i SYNONYM. Arct 1921 nie ma Hiponimu; ma Synonim i Homonimy. Brückner 1927 nie indeksuje hiponimu. Termin jest nowszy niż te słowniki.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (HYPO-; HOMONYMOUS); Webster 1913 (HYPO-; brak HYPONYM); M. Arct 1921 (Synonim; Homonimy); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia hiponim?

Lp: hiponim, hiponimu, hiponimowi, hiponim, hiponimem, hiponimie, hiponimie. Lm: hiponimy, hiponimów, hiponimom, hiponimy, hiponimami, hiponimach, hiponimy. Tabele według wzorca -onim (jak synonim; lemat nieobecny w SGJP / Morfeusz 2). IPA redakcyjne: /xiˈpɔɲim/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat hiponim nieobecny; wzorzec synonim / homonim / antonim), otwórz źródło

Czym hiponim różni się od hiperonimu, synonimu, antonimu, polisemii, homonimu i meronimu oraz czy odpowiada angielskiemu hyponym?

Hiponim leży niżej w hierarchii znaczeń, hiperonim wyżej. Bliskość i kontrast znaczeń to domena synonimu oraz antonimu. Oś wielu powiązanych sensów jednej jednostki to polisemia; zbieżność formy osobnych haseł to homonimia. Meronim opisuje część względem całości. Angielskie hyponym jest odpowiednikiem. Podział należy do dydaktyki; potocznie etykiety się zlewają.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)