Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

paronim

rzeczownik, męski [paˈrɔɲim]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (akcent na przedostatniej; ń w -nim jak w synonimie); do potwierdzenia przez fonetyka (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Paronim to jednostka zbliżona brzmieniem lub zapisem do innej, przy odrębnym znaczeniu (adaptować wobec adoptować), poza homonimem, synonimem, antonimem i polisemią.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. Etykieta na jednostkę leksykalną zbliżoną formą (dźwiękiem lub zapisem) do innej, gdy sens pozostaje odrębny. Pary ćwiczeniowe: adaptować / adoptować. Homonim wymaga tożsamości formy; synonim i antonim rządzą osią sensu; polisemia zbiera powiązane sensy jednej jednostki.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. / lex. Webster 1913 drukuje PARONYM (Par\"o*nym), PARONYMOUS i PARONYMY; przymiotnik ma dwa zakresy (wspólne pochodzenie; podobne brzmienie przy innym zapisie i sensie). Skeat 1910 pod PARONYMOUS notuje tę dwuznaczność i rzeczownik paronyme. Arct 1921: Paronimika, Paronimja. Brückner 1927: brak.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (PARONYM Par\"o*nym; PARONYMOUS; PARONYMY); W. W. Skeat 1910 (PARONYMOUS; paronyme); M. Arct 1921 (Paronimika; Paronimja); A. Brückner 1927 (brak paronim), otwórz źródło
  3. hist. / ety. Skład: Gk. παρά (obok, przy; Skeat: PARA-) + ὄνομα/ὄνυμα (imię; Skeat: PARONYMOUS, cognate with E. name). Webster trzyma PARA- (Gr.) jako prefiks „obok / przy / przeciw”. Termin seminarium (paronim / paronym) stoi na osi podobieństwa formy przy innym sensie; zakres historyczny bywa szerszy (także wspólny pierwiastek).
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (PARA-: Gk. παρά; PARONYMOUS: παρώνυμος / παρά + ὄνομα; paronyme); Webster 1913 (PARA-; PARONYM; PARONYMOUS), otwórz źródło
  4. pot. Poza salą ćwiczeniową etykieta bywa skrótem na „podobne wyrazy” albo na listę pułapek ortograficznych bez osi sensu. Tu trzymamy jedną oś: podobieństwo formy przy innym znaczeniu, nie tożsamość formy (homonim) i nie bliskość sensu (synonim).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Potocznie paronim bywa skrótem na „wyrazy mylące” albo na listę ortograficznych pułapek. Seminarium rozdziela warstwy: podobieństwo formy przy innym sensie, foil homonimu (tożsamość formy), granicę z synonimem oraz świadectwa leksykalne. Webster trzyma PARONYM, PARONYMOUS i PARONYMY; Skeat daje PARA- oraz PARONYMOUS z rzeczownikiem paronyme; Arct indeksuje Paronimikę i Paronimję; Brückner milczy. Gdy warstwy znikają, zostaje puste hasło o „podobnych słowach”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fakty słownikowe: Webster (1913) ma hasła PARONYM (akcent Par\"o*nym), PARONYMOUS oraz PARONYMY; przy przymiotniku rozdziela rodowe pokrewieństwo i zbieżność dźwięku przy innym zapisie oraz sensie. Skeat (1910) pod PARONYMOUS trzyma Gk. παρώνυμος (παρά + ὄνομα) i rzeczownik paronyme; pod PARA- trzyma Gk. παρά. Arct (1921) ma karty Paronimika i Paronimja. Brückner (1927) nie indeksuje paronimu. Tu rejestr; etymologia niżej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (PARONYM; PARONYMOUS; PARONYMY); W. W. Skeat 1910 (PARONYMOUS; PARA-; paronyme); M. Arct 1921 (Paronimika; Paronimja); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

W polskiej dydaktyce paronim trzyma oś podobieństwa formy i styka się z homonimem (para live), a także z synonimem, antonimem, polisemią, hiponimem, hiperonimem, meronimem i holonimem. Granica z homonimią należy do notatek; potocznie etykiety się zlewają. Angielski odpowiednik: paronym. Dat ośrodków bez źródła pierwotnego nie wpisujemy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Morfeusz 2 / SGJP zna lemat paronim (sgjp). Tabelę wzięto z generatora SGJP. Seminaria wracają do relacji podobieństwa formy przy innym sensie. Przymiotnik paronimiczny pojawia się w programach (ang. paronymous; Webster 1913 ma PARONYMOUS; CMUdict bez paronym/paronymous). Sąsiedzi live: homonim, synonim, antonim, polisemia, hiponim, hiperonim, meronim, holonim. Bez osi podobieństwa formy etykieta pustoszeje.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat paronim obecny); Webster 1913 (PARONYM; PARONYMOUS); CMUdict (paronym/paronymous nieobecne); M. Arct 1921 (Paronimika; Paronimja), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik paronim
dopełniacz paronimu
celownik paronimowi
biernik paronim
narzędnik paronimem
miejscownik paronimie
wołacz paronimie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik paronimy
dopełniacz paronimów
celownik paronimom
biernik paronimy
narzędnik paronimami
miejscownik paronimach
wołacz paronimy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy wyraz podobny formą przy innym sensie (przybliżenie opisowe; zakres do potwierdzenia), jednostka paronimiczna (przybliżenie; zakres do potwierdzenia), paronym (odpowiednik angielski; para PL/EN)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy homonim (kontrast: tożsamość formy, nie tylko podobieństwo; zakres do potwierdzenia), synonim (kontrast: bliskość sensu bez osi formy; nie zawsze ścisły antonim etykiety), hasło o innym sensie bez podobieństwa formy (sąsiad kontrastowy; do potwierdzenia)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie paronim spina Gk. παρά (obok, przy) z gniazdem ὄνομα/ὄνυμα (imię). Skeat 1910 pod PARA- wyprowadza Gk. παρά; pod PARONYMOUS trzyma παρώνυμος (παρά + ὄνομα, cognate with E. name) oraz rzeczownik paronyme i zaznacza dwa zakresy użycia. Webster 1913 podaje PARONYM (Par\"o*nym), PARONYMOUS (pokrewieństwo pierwiastka; zbieżność dźwięku przy innym zapisie i sensie) oraz PARONYMY; PARA- to combining form fr. Gr. Arct (wyd. 9, 1921) indeksuje Paronimikę i Paronimję. Brückner 1927 nie indeksuje paronimu. Odpowiednik: paronym. Brzmień haseł nie kopiujemy.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (PARA-: Gk. παρά; PARONYMOUS: παρώνυμος / παρά + ὄνομα; paronyme), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (PARONYM: Par\"o*nym; PARONYMOUS; PARONYMY; PARA-), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Paronimika; Paronimja), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak paronim), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: paronym

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza paronim?

Oznacza jednostkę zbliżoną dźwiękiem lub zapisem do innej, przy odrębnym sensie (adaptować / adoptować). Homonim wymaga tożsamości formy. Synonim z antonimem: bliskość albo kontrast sensu. Polisemia zbiera powiązane sensy wewnątrz jednej jednostki.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo paronim?

Z Gk. παρά (obok, przy) i ὄνομα/ὄνυμα (imię). Skeat 1910 ma PARA- i PARONYMOUS (παρώνυμος) oraz paronyme. Webster 1913 ma PARONYM (Par"o*nym), PARONYMOUS i PARONYMY. Arct 1921 ma Paronimikę i Paronimję. Brückner 1927 milczy.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (PARA-; PARONYMOUS); Webster 1913 (PARONYM; PARONYMOUS; PARONYMY); M. Arct 1921 (Paronimika; Paronimja); A. Brückner 1927 (brak), otwórz źródło

Jak odmienia się i wymawia paronim?

Lp: paronim, paronimu, paronimowi, paronim, paronimem, paronimie, paronimie. Lm: paronimy, paronimów, paronimom, paronimy, paronimami, paronimach, paronimy. Odmiana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /paˈrɔɲim/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat paronim obecny), otwórz źródło

Czym paronim różni się od homonimu, synonimu i polisemii, i czy odpowiada angielskiemu paronym?

Paronim: podobieństwo formy przy innym sensie. Homonim: tożsamość formy. Synonim: bliskoznaczność bez osi formy. Polisemia: powiązane sensy jednej jednostki. Antonim, hiponim, hiperonim, meronim i holonim to inne osie. Angielskie paronym jest odpowiednikiem. Potocznie etykiety się zlewają.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)