ortografia

rzeczownik, żeński [ɔrtɔˈɡrafja]

wymowa

Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Ortografia obejmuje zasady poprawnego zapisu mowy: dobór liter, ustalony wzorzec pisowni oraz odrębność od wymowy i od teorii systemu dźwięków.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

jęz. / gram. Zasady i praktyka poprawnego oddawania mowy w piśmie: dobór liter, ustalony wzorzec pisowni wyrazów oraz rozróżnienie zapisów normatywnych od wariantów. Fonologii i fonetyki nie zastępuje; te opisują system i realizację dźwięków.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
hist. leks. Arct (wyd. 9, 1921) notuje Ortografję (*g.) w polu pisowni: reguły zapisu, poprawne oddanie mowy literami oraz zestaw zasad tego oddania; Ortograficzny to zgodny z prawidłami pisowni. Webster 1913 pod ORTHOGRAPHY mówi o sztuce i praktyce zapisu wyrazów właściwymi literami według standardu. Świadectwa historyczne.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Ortografja; Ortograficzny); Webster 1913 (ORTHOGRAPHY), otwórz źródło
hist. / ang. Webster łączy ORTHOGRAPHY z OE ortographie, OF orthographie, łac. orthographia i gr. ὀρθογραφία (ὀρθός + γράφειν). Skeat 1910 drukuje ORTHOGRAPHY jako correct writing i wyprowadza derywaty orthographic oraz orthographer. Dziś pisownię oddziela się od ortoepii (wymowy) i od fonologii.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat 1910 (ORTHOGRAPHY), otwórz źródło
pot. W mowie potocznej i szkolnej: skrót na dowolną uwagę o literówce lub o „poprawnym napisaniu”, bez opisu normy pisowni. Zakres nieostry; potwierdzenie przy recenzji.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Zadanie wymagało wskazać, które decyzje należą do ortografii (norma zapisu, litery), a które do opisu wymowy albo systemu fonemów.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
W programie kursu ortografia stanęła jako osobny zbiór zasad pisowni; fonetykę wykładowca zostawił przy dźwiękach, a leksykografię przy budowie hasła.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Student zanotował: Arct (1921) wiąże Ortografję z prawidlami pisowni; Webster 1913 drukuje ORTHOGRAPHY jako sztukę i praktykę zapisu; Skeat 1910 wyprowadza ORTHOGRAPHY od ὀρθός i γράφειν; Brückner (1927) lematu nie otwiera.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Komentarz prasowy ostrzegał, że debata o ortografii bez normy i bez odróżnienia od wymowy spływa do listy literówek bez metody.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Użycie

W uzusie codziennym ortografię myli się z ortoepią, z fonetyką albo z każdą uwagą o literówce. Proza fachowa rozdziela warstwy: praktykę normy zapisu (prawidła pisowni, litery, warianty), świadectwa leksykalne (Arct o Ortografji; Webster o ORTHOGRAPHY; Skeat o ORTHOGRAPHY), historyczne nakładanie etykiet (Arct wiąże pisownię poprawną z Ortografją; Webster trzyma osobno część gramatyki o literach oraz rzut ortograficzny w rysunku) oraz luźne skróty bez metody. Bez tej ramy hasło schodzi do gustu „ładnego napisania” albo do samej wymowy.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Pod ORTHOGRAPHY Webster 1913 podaje sztukę lub praktykę zapisu wyrazów właściwymi literami według standardowego użycia, tryb pisowni oraz część gramatyki o literach i o poprawnym zapisie; osobno notuje sens rysunkowy (rzut ortograficzny, elewacja). Etymologię prowadzi przez OE ortographie, OF orthographie, łac. orthographia i greckie ὀρθός + γράφειν. Cytat należy do pola etymologii; tu zostaje wyłącznie świadectwo leksykalne, nie definicja serwisu.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Skeat (1910) pod ORTHOGRAPHY prowadzi tor F./L./Gk.: OF ortographie, łac. orthographia, gr. ὀρθογραφία od ὀρθός (right) i γράφειν (to write); wśród derywatów wymienia orthographic, orthographical, orthographer i orthographist. Obok stoi ORTHOEPY (correct pronunciation). Arct (1921) rejestruje Ortografję (*g.) przy regułach zapisu mowy literami i przy poprawnej pisowni jako zbiorze takich reguł; w sąsiedztwie stoją Ortograficzny i Ortoepja. OCR bywa zniekształcony. Brückner (1927) nie otwiera osobnego lematu ortografia.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza pełną fleksję żeńskiego rzeczownika ortografia. W akademickiej i szkolnej prozie wracają zwroty: norma ortograficzna, błąd ortograficzny, reforma ortografii, zasady pisowni, wariant zapisu. Przymiotnik ortograficzny i sąsiad ortoepia należą do rejestru dydaktycznego; obok stoją fonetyka, fonologia, morfologia, leksykografia, semantyka i składnia. Ortografii nie wolno mylić z ortoepią: druga dotyczy wymowy, pierwsza zapisu.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner 1927 (brak lematu ortografia), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek	forma
mianownik	ortografia
dopełniacz	ortografii
celownik	ortografii
biernik	ortografię
narzędnik	ortografią
miejscownik	ortografii
wołacz	ortografio

liczba mnoga

przypadek	forma
mianownik	ortografie
dopełniacz	ortografii / ortografij
celownik	ortografiom
biernik	ortografie
narzędnik	ortografiami
miejscownik	ortografiach
wołacz	ortografie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

norma ortograficzna

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
błąd ortograficzny

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
reforma ortografii

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
zasady pisowni

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
wariant zapisu

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Synonimy · Antonimy

Synonimy pisownia poprawna (przybliżenie historyczne przez Arcta; w wielu rejestrach bliskie synonimowi, zakres do potwierdzenia), poprawny zapis według standardu (przybliżenie dydaktyczne; historycznie Webster mówi o sztuce i praktyce; zakres do potwierdzenia), zbiór zasad normy pisowni (przybliżenie redakcyjne; nie pełny synonim wszystkich rejestrów)

źródło

Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Ortografja; pisownia poprawna), otwórz źródło

Antonimy zapis bez normy (kontrast dydaktyczny wobec ustalonej pisowni; nie ścisły antonim), czysta ortoepia bez reguł zapisu (kontrast dydaktyczny: wymowa wobec pisowni; zakres do potwierdzenia), lekceważenie normy pisowni (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie ortografia to międzynarodowa etykieta greckiego toru przez ὀρθός (prosty, prawy) i γράφειν (pisać). Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Ortografję (*g.) jako prawidła pisowni, pisownię poprawną i zbiór zasad poprawnego oddawania mowy w piśmie; obok stoją Ortograficzny i Ortoepja. Webster 1913 drukuje ORTHOGRAPHY (OE ortographie, OF orthographie, łac. orthographia, gr. ὀρθογραφία) i wiąże lemat ze sztuką oraz praktyką zapisu wyrazów właściwymi literami według standardu. Skeat 1910 pod ORTHOGRAPHY wyprowadza F./L./Gk. tor od OF ortographie przez łac. orthographia do gr. ὀρθογραφία; wśród form pochodnych zapisuje orthographic, orthographical, orthographer i orthographist. Brückner (1927) nie otwiera osobnego lematu ortografia. Teksty serwisu powstają niezależnie od brzmienia tych świadectw.

źródło

M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Ortografja; Ortograficzny; Ortoepja), otwórz źródło

także

Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (ORTHOGRAPHY), otwórz źródło

także

W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (ORTHOGRAPHY: Gk. ὀρθογραφία; ὀρθός; γράφειν; Der. orthograph-er, -ist), otwórz źródło

także

A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu ortografia), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

ortograficzny , przymiotnik
leksykografia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
fonetyka , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
fonologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
morfologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
semantyka , sąsiad leksykalny (jęz. / filoz.)
składnia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
orthography , wyraz pokrewny etymologicznie (ang.)

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: orthography

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza ortografia?

Obejmuje zasady i praktykę poprawnego zapisu mowy: dobór liter, normę pisowni i odróżnienie od wymowy. Arct (1921) łączy to z prawidlami pisowni i ze zbiorem zasad oddawania mowy w piśmie. Potocznie bywa skrótem na uwagi o literówkach.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo ortografia?

Tor grecki: ὀρθός (prosty, prawy) oraz γράφειν (pisać). Skeat (1910) notuje ORTHOGRAPHY tą drogą. Arct (1921) drukuje Ortografję. Webster opisuje ORTHOGRAPHY. Brückner (1927) nie ma osobnego hasła.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927 (brak lematu), otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika ortografia?

Lp: ortografia, ortografii, ortografii, ortografię, ortografią, ortografii, ortografio. Lm: ortografie, ortografii / ortografij, ortografiom, ortografie, ortografiami, ortografiach, ortografie. Tabele z SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /ɔrtɔˈɡrafja/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym ortografia różni się od ortoepii i czy odpowiada angielskiemu orthography?

Ortografia porządkuje zapis: litery, norma pisowni, warianty. Ortoepia dotyczy właściwej wymowy. Angielskie orthography jest dydaktycznym odpowiednikiem polskiego lematu. Rozróżnienie jest redakcyjne. Potocznie obie nazwy bywają mylone z fonetyką.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)