etymologia

rzeczownik, żeński [ɛtɨmɔˈlɔɡja]

wymowa

Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia to nauka o pochodzeniu słów: śledzi wcześniejsze formy, tor znaczeń oraz odróżnia ten opis od samej fleksji i od bieżącej normy pisowni.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

jęz. / gram. Dziedzina zajmująca się pochodzeniem leksemów: rekonstrukcja wcześniejszych postaci, pierwotne sensy oraz kolejne zmiany brzmienia i znaczenia. Nie zastępuje fleksji ani ortografii, które porządkują odmianę i zapis.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
hist. leks. Arct (wyd. 9, 1921) notuje Etymologię (*g.) jako część gramatyki o pochodzeniu wyrazów i jako słoworód; Etymologizować wiąże z badaniem lub objaśnianiem etymologii. Webster 1913 pod ETYMOLOGY mówi o gałęzi filologii śledzącej historię wyrazów. Świadectwa historyczne.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Etymologia; Etymologiczna; Etymologizować); Webster 1913 (ETYMOLOGY), otwórz źródło
hist. / ang. Webster łączy ETYMOLOGY z łac. etymologia i greckim torem przez etymon oraz -logy. Skeat 1910 w haśle ETYMON wyprowadza szlak L./Gk. od ἔτυμον (neutrum od ἔτυμος, true, real) i wśród derywatów drukuje etymology (F. étymologie, L. etymologia, Gk. ἐτυμολογία). Dziś oddziela się ją od czystej fleksji i od ortografii.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat 1910 (ETYMON; Der. etymology), otwórz źródło
pot. W szkole i w potocznej rozmowie: luźna etykieta na pytanie „skąd wzięło się to słowo”, bez metody historycznej. Zakres rozmyty; wymaga potwierdzenia przy recenzji.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Na zajęciach trzeba było oddzielić wnioski z etymologii (rekonstrukcja źródła, wcześniejsze formy) od decyzji fleksyjnych i od normy ortograficznej.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Sylabus umieścił etymologię przy historii leksemu; morfologia została przy budowie słowa, a ortografia przy literach i wariantach zapisu.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Student zanotował: Arct (1921) wiąże Etymologię ze słoworodem; Webster 1913 drukuje ETYMOLOGY jako gałąź filologii o historii wyrazów; Skeat 1910 wyprowadza etymology od ἔτυμον i -logy; Brückner (1927) lematu nie otwiera.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Publicysta ostrzegał, że dyskusja o etymologii bez źródeł i bez oddzielenia od fleksji zamienia się w zgadywanie atrakcyjnego źródła bez procedury.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Użycie

W codziennej polszczyźnie etymologię miesza się z odmianą, z pisownią albo z dowolną anegdotą o źródle słowa. Proza fachowa rozdziela warstwy: procedurę badania toru leksemu (źródła, formy wcześniejsze, zmiany znaczeń), świadectwa leksykalne (Arct o Etymologii; Webster o ETYMOLOGY; Skeat o ETYMON i Der. etymology), historyczne nakładanie etykiet (Arct wiąże słoworód z Etymologią; Webster trzyma osobno gałąź filologii o historii wyrazów oraz starszy sens części gramatyki o zmianach form) oraz luźne skróty bez metody. Bez tej ramy hasło schodzi do gustu „ciekawego źródła” albo do samej odmiany.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Pod ETYMOLOGY Webster 1913 podaje gałąź nauki filologicznej, która śledzi historię wyrazów: pochodzenie, pierwotne znaczenie oraz zmiany formy i sensu; osobno notuje starszy sens części gramatyki o zmianach form wyrazów (inflection). Etymologię prowadzi przez łac. etymologia i grecki tor (zob. Etymon oraz -logy). Cytat należy do pola etymologii; tu zostaje wyłącznie świadectwo leksykalne, nie definicja serwisu.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Skeat (1910) pod ETYMON prowadzi tor L./Gk.: łac. etymon, gr. ἔτυμον (neutrum od ἔτυμος, true, real), z pokrewieństwem do ἐτεός oraz do AS. soð; wśród derywatów wymienia etymology (F. étymologie, L. etymologia, Gk. ἐτυμολογία), etymologise, etymologist, etymological. Arct (1921) rejestruje Etymologię (*g.) przy części gramatyki o pochodzeniu wyrazów i przy słoworodzie; w sąsiedztwie stoją Etymologiczna pisownia, Etymologiczny słownik oraz Etymologizować. OCR bywa zniekształcony. Brückner (1927) nie otwiera osobnego lematu etymologia.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza pełną fleksję żeńskiego rzeczownika etymologia. W akademickiej i szkolnej prozie wracają zwroty: słownik etymologiczny, tor etymologiczny, etymologia ludowa, badanie etymologii, pochodzenie wyrazu. Przymiotnik etymologiczny i sąsiad etymolog należą do rejestru dydaktycznego; obok stoją leksykologia, leksykografia, morfologia, semantyka, fonologia i ortografia. Etymologii nie wolno mylić z samą fleksją: druga dotyczy odmiany, pierwsza toru historycznego wyrazu.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner 1927 (brak lematu etymologia), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek	forma
mianownik	etymologia
dopełniacz	etymologii
celownik	etymologii
biernik	etymologię
narzędnik	etymologią
miejscownik	etymologii
wołacz	etymologio

liczba mnoga

przypadek	forma
mianownik	etymologie
dopełniacz	etymologii / etymologij
celownik	etymologiom
biernik	etymologie
narzędnik	etymologiami
miejscownik	etymologiach
wołacz	etymologie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

słownik etymologiczny

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
tor etymologiczny

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
etymologia ludowa

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
badanie etymologii

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
pochodzenie wyrazu

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Synonimy · Antonimy

Synonimy słoworód (przybliżenie historyczne przez Arcta; w wielu rejestrach bliskie synonimowi, zakres do potwierdzenia), historia wyrazów (przybliżenie dydaktyczne; historycznie Webster mówi o gałęzi filologii; zakres do potwierdzenia), opis pochodzenia leksemu (przybliżenie redakcyjne; nie pełny synonim wszystkich rejestrów)

źródło

Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Etymologia; słoworód), otwórz źródło

Antonimy opis bez toru historycznego (kontrast dydaktyczny wobec badania pochodzenia; nie ścisły antonim), czysta fleksja bez historii wyrazu (kontrast dydaktyczny: odmiana wobec toru pochodzenia; zakres do potwierdzenia), zgadywanie źródła bez metody (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie etymologia to międzynarodowa etykieta greckiego toru przez ἔτυμον (neutrum od ἔτυμος, prawdziwy, rzeczywisty) oraz -logia. Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Etymologię (*g.) przy opisie pochodzenia leksemów i przy słoworodzie; obok stoją Etymologiczna pisownia, Etymologiczny słownik oraz Etymologizować. Webster 1913 drukuje ETYMOLOGY (łac. etymologia; zob. Etymon oraz -logy) i wiąże lemat z gałęzią filologii o historii wyrazów oraz ze starszym sensem działu gramatyki o zmianach form. Skeat (1910) w haśle ETYMON prowadzi szlak L./Gk. od ἔτυμον i wśród form pochodnych zapisuje etymology, etymologise, etymologist oraz etymological. Brückner (1927) nie otwiera osobnego lematu etymologia. Teksty serwisu powstają niezależnie od brzmienia tych świadectw.

źródło

M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Etymologia; Etymologiczna; Etymologizować), otwórz źródło

także

Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (ETYMOLOGY; ETYMON), otwórz źródło

także

W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (ETYMON: Gk. ἔτυμον; Der. etymology, etymologise, etymologist), otwórz źródło

także

A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu etymologia), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

etymologiczny , przymiotnik
leksykologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
leksykografia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
morfologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
semantyka , sąsiad leksykalny (jęz. / filoz.)
ortografia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
fonologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
etymology , wyraz pokrewny etymologicznie (ang.)

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: etymology

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza etymologia?

To dziedzina o pochodzeniu leksemów: wcześniejsze formy, pierwotne sensy i tor zmian. Arct (1921) łączy to ze słoworodem i z opisem pochodzenia wyrazów w gramatyce. Potocznie bywa etykietą na luźne uwagi o źródle słowa.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo etymologia?

Tor grecki: ἔτυμον (prawdziwe, rzeczywiste) oraz -logia. Skeat (1910) notuje etymology tą drogą przez ETYMON. Arct (1921) drukuje Etymologię. Webster opisuje ETYMOLOGY. Brückner (1927) nie ma osobnego hasła.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927 (brak lematu), otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika etymologia?

Lp: etymologia, etymologii, etymologii, etymologię, etymologią, etymologii, etymologio. Lm: etymologie, etymologii / etymologij, etymologiom, etymologie, etymologiami, etymologiach, etymologie. Tabele z SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /ɛtɨmɔˈlɔɡja/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym etymologia różni się od fleksji i czy odpowiada angielskiemu etymology?

Etymologia porządkuje tor historyczny wyrazu: źródła, formy pierwotne, zmiany znaczeń. Fleksja dotyczy odmiany. Angielskie etymology jest dydaktycznym odpowiednikiem polskiego lematu. Rozróżnienie jest redakcyjne. Potocznie obie nazwy bywają mylone z ortografią.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)