fonetyka

rzeczownik, żeński [fɔˈnɛtɨka]

wymowa

Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fonetyka to dział językoznawstwa o dźwiękach mowy: opisuje ich wytwarzanie, cechy akustyczne i zapis, osobno od fonologii i od morfologii.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

jęz. / gram. Dział językoznawstwa (i gramatyki w szerszym sensie) poświęcony dźwiękom mowy: opisuje ich wytwarzanie w aparacie artykulacyjnym, cechy akustyczne oraz sposoby zapisu (transkrypcja), w odróżnieniu od fonologii (system dźwięków w języku) i od morfologii (budowa wyrazu).

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
hist. leks. W starszej leksykografii: Arct (wyd. 9, 1921) notuje Fonetykę jako głosownię (część gramatyki o brzmieniach głosowych) oraz jako naukę o dźwiękach, a także wiąże z fonetyczną pisownią. Webster 1913 pod PHONETICS podaje naukę o dźwiękach głosu i sztukę ich zapisu. Świadectwa historyczne.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Fonetyka = głosownia, część gramatyki o brzmieniach głosowych; nauka o dźwiękach; fonetyczna pisownia); Webster 1913 (PHONETICS sense 1: science of sounds of the human voice; sense 2: art of representing vocal sounds by signs), otwórz źródło
hist. / ang. W rejestrze angielskim Webster 1913 wiąże przymiotnik PHONETIC z głosem oraz z zapisem dźwięków (znaki fonetyczne, phonetic spelling). Hasło PHONOLOGY utożsamia z phonetics. Historyczne nakładanie się nazw; dziś fonetykę i fonologię zwykle rozdziela się dydaktycznie.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (PHONETIC sense 1 i 2; PHONETICS; PHONOLOGY), otwórz źródło
pot. W mowie potocznej i publicystyce: bywa etykietą na dowolne uwagi o wymowie albo o pisowni, bez metody artykulacyjnej ani akustycznej. Zakres nieostry; potwierdzenie przy recenzji.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Na zajęciach wyodrębniono fonetykę jako opis dźwięków mowy, a fonologię jako opis systemu dźwiękowego języka: pierwsza pyta o artykulację i akustykę, druga o opozycje w systemie.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Podręcznik umieścił fonetykę wśród działów językoznawstwa obok morfologii i składni; semantykę i pragmatykę zostawił jako osobne warstwy namysłu nad sensem i użyciem.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
W wykładzie przypomniano, że Arct (1921) wiąże Fonetykę z głosownią i nauką o dźwiękach oraz z fonetyczną pisownią, Webster 1913 podaje PHONETICS jako naukę o dźwiękach głosu i sztukę zapisu, Skeat 1910 wyprowadza PHONETIC z greckiej φωνή, a Brückner 1927 nie ma osobnego lematu fonetyka.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Komentator ostrzegał, że potoczne to tylko fonetyka debaty bywa etykietą na luźne uwagi o wymowie, bez analizy artykulacji i bez odróżnienia od fonologii.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Użycie

W codziennej rozmowie fonetyka bywa mylona z fonologią albo używana jako etykieta na dowolną uwagę o wymowie. W prozie fachowej warto rozdzielić: warstwę językoznawczą (dźwięki mowy: artykulacja, akustyka, zapis), warstwę historyczno-leksykalną (Arct o Fonetyce jako głosowni; Webster o PHONETICS i PHONETIC; Skeat o torze greckim φωνή), warstwę historycznego nakładania się z fonologią (Webster utożsamia PHONOLOGY z phonetics) oraz warstwę potoczną (luźne etykiety bez metody). Bez takiego rozróżnienia nazwa zlewa się z fonologią, z morfologią i z samym wyczuciem wymowy, bez kryteriów.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Webster 1913 pod hasłem PHONETIC łączy lemat z głosem ludzkim i z notacją dźwięków (znaki phonetic; spelling phonetic wobec Romanic spelling). PHONETICS ma sense 1 o nauce dźwięków głosu (phonology) oraz sense 2 o sztuce zapisu znakami. W sąsiedztwie stoją PHONETICALLY, PHONETICIAN, PHONETISM, PHONETIST, PHONETIZE oraz PHONICS (See Phonetics). PHONOLOGY jest zdefiniowane jako nauka o elementarnych dźwiękach mowy, z utożsamieniem z phonetics. Traktuję te glosy wyłącznie jako świadectwa leksykalne, bez kopiowania ich do definicji redakcyjnej.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Po stronie angielskiej Skeat (1910) streszcza PHONETIC jako representing sounds: droga prowadzi przez greckie φωνητικός (należący do mówienia) do φωνή (dźwięk), z powiązaniem do φημί (mówię) i pierwiastka BHA (mówić; stąd też ang. ban). Wskazuje derywaty phonetic-al oraz rodzinę z przedrostkiem phono- (zapis, nauka o dźwięku, typ). Po stronie polskiej Arct (1921) notuje Fonetykę jako głosownię i naukę o dźwiękach oraz fonetyczną pisownię; Fonologia odsyła do Fonetyki. OCR bywa zniekształcony. Brückner (1927) nie ma osobnego lematu fonetyka.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza fleksję rzeczownika żeńskiego fonetyka w pełnej tabeli przypadków. W prozie akademickiej często wracają pary typu analiza fonetyczna, transkrypcja fonetyczna, cechy artykulacyjne, pisownia fonetyczna. W rodzinie leksykalnej pokrewne fonetyczny i fonologia są w użyciu akademickim; sąsiadami dydaktycznymi pozostają morfologia, składnia, semantyka, pragmatyka, semiotyka, logika i retoryka. U Brücknera (1927) brak osobnego hasła. Fonetyki językowej nie należy mylić z fonologią: fonologia porządkuje system dźwięków w języku, nie sam opis fizyczny dźwięku.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, 1927 (brak lematu fonetyka), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek	forma
mianownik	fonetyka
dopełniacz	fonetyki
celownik	fonetyce
biernik	fonetykę
narzędnik	fonetyką
miejscownik	fonetyce
wołacz	fonetyko

liczba mnoga

przypadek	forma
mianownik	fonetyki
dopełniacz	fonetyk
celownik	fonetykom
biernik	fonetyki
narzędnik	fonetykami
miejscownik	fonetykach
wołacz	fonetyki

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

analiza fonetyczna

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
pisownia fonetyczna

źródło
Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (fonetyczna pisownia), otwórz źródło
transkrypcja fonetyczna

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
cechy artykulacyjne

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
fonetyka językowa

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Synonimy · Antonimy

Synonimy głosownia (przybliżenie historyczne do Arcta 1921; nie pełny synonim wszystkich rejestrów współczesnych), nauka o dźwiękach mowy (przybliżenie historyczne do Webster sense 1; zakres do potwierdzenia), opis artykulacji i akustyki mowy (przybliżenie redakcyjne dydaktyczne; nie pełny synonim wszystkich rejestrów)

źródło

Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Fonetyka = głosownia), otwórz źródło

Antonimy fonologia bez opisu fizycznego dźwięku (kontrast dydaktyczny: system dźwięków wobec opisu artykulacyjno-akustycznego; nie ścisły antonim współczesny), czysta morfologia bez dźwięku (kontrast redakcyjny dydaktyczny: budowa wyrazu wobec dźwięków mowy; zakres do potwierdzenia), ignorowanie wymowy (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie fonetyka jest międzynarodową etykietą greckiego toru. Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Fonetykę (*g.) jako głosownię (część gramatyki o brzmieniach głosowych), naukę o dźwiękach oraz wiąże z fonetyczną pisownią zgodną z wymawianiem; Fonologia odsyła do Fonetyki. Webster 1913 drukuje PHONETIC (o głosie; o reprezentowaniu dźwięków) i PHONETICS (nauka o dźwiękach głosu; sztuka zapisu), z formami pokrewnymi PHONETICALLY, PHONETICIAN, PHONETIST; PHONOLOGY utożsamia z phonetics. Skeat 1910 wyprowadza PHONETIC z greckiego φωνητικός (należący do mówienia) od φωνή (dźwięk), powiązanego z φημί (mówię) i pierwiastkiem BHA (mówić; stąd też ang. ban); wymienia phon-ics, phono-graphy, phono-logy, phono-type i anti-phon. Brückner (1927) nie ma osobnego lematu fonetyka. Definicje serwisu powstają niezależnie od brzmienia tych świadectw.

źródło

M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Fonetyka = głosownia; nauka o dźwiękach; fonetyczna pisownia; Fonologia), otwórz źródło

także

Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (PHONETIC; PHONETICS; PHONOLOGY; PHONICS), otwórz źródło

także

W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (PHONETIC: Gk. φωνητικός; φωνή; φημί; Ban; phon-ics; phono-logy), otwórz źródło

także

A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu fonetyka), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

fonetyczny , przymiotnik
fonologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
morfologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
składnia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
semantyka , sąsiad leksykalny (jęz. / filoz.)
pragmatyka , sąsiad leksykalny (jęz. / filoz.)
semiotyka , sąsiad leksykalny (jęz. / filoz.)
phonetics , wyraz pokrewny etymologicznie (ang.)

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: phonetics

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza fonetyka?

Nazwa obejmuje językoznawczy opis dźwięków mowy: artykulację, cechy akustyczne i zapis. Arct (1921) notuje Fonetykę jako głosownię. W potocznej mowie bywa etykietą na luźne uwagi o wymowie.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo fonetyka?

Tor jest grecki: φωνή (dźwięk) i φωνητικός. Skeat (1910) wyprowadza PHONETIC tą drogą. Arct (1921) notuje Fonetykę jako głosownię. Webster opisuje angielski lemat PHONETICS. Brückner (1927) nie ma osobnego hasła.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927 (brak lematu), otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika fonetyka?

W liczbie pojedynczej: fonetyka, fonetyki, fonetyce, fonetykę, fonetyką, fonetyce, fonetyko. W liczbie mnogiej: fonetyki, fonetyk, fonetykom, fonetyki, fonetykami, fonetykach, fonetyki. Tabele pochodzą z SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /fɔˈnɛtɨka/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym fonetyka różni się od fonologii i czy składa się z phonetics?

Fonetyka skupia się na dźwiękach mowy jako zjawisku artykulacyjnym i akustycznym. Fonologia na systemie dźwięków w języku. Angielskie phonetics jest odpowiednikiem dydaktycznym fonetyki. Rozróżnienie jest redakcyjne i dydaktyczne. Potocznie nazwy bywają mylone.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)