Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

logika

rzeczownik, żeński [ˈlɔɡʲika]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Logika to dziedzina namysłu nad poprawnym rozumowaniem: bada prawa wnioskowania, warunki ważności argumentu oraz różnicę między formą a treścią sądu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. Dział filozofii i metody naukowej skupiony na prawach poprawnego myślenia: bada warunki ważnego wnioskowania, struktury sądu i klasyfikacji oraz różnicę między formą argumentu a jego treścią empiryczną.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. leks. / dydakt. W rejestrze historyczno-leksykalnym i dydaktycznym: nauka o sposobach, regułach i postaciach myśli oraz o poprawnym rozumowaniu; klasycznie bliska teorii wnioskowania i szkolnemu kursowi ścisłego myślenia.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. filoz. / dydakt. W typologii szkół: rama rozróżniająca logikę formalną (prawa formy myślowej) od materialnej lub stosowanej (zastosowanie do treści i dziedzin), a także traktat lub podręcznik poświęcony tej nauce.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. W mowie codziennej i publicystyce: skrót na konsekwentność, na „zdrowy rozsądek w argumentacji” albo na zarzut braku związku między przesłankami a wnioskiem. Zakres nieostry, wymaga potwierdzenia przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W codziennej rozmowie logika bywa etykietą na konsekwentność, na „zdrowy rozsądek” albo na pejoratywny zarzut braku związku między twierdzeniami. W prozie fachowej warto rozdzielić: warstwę filozoficzną (prawa myślenia, ważność wnioskowania, forma wobec treści), warstwę dydaktyczno-leksykalną (nauka o poprawnym rozumowaniu, teoria wnioskowania) oraz świadectwa leksykalne dla angielskiego Logic / Logical / Logician (Webster, Skeat) i dla polskiego Logika / Logiczny (Arct). Bez takiego rozróżnienia nazwa zlewa się z psychologią poznania, z dialektyką sporu i z samym „zdrowym rozsądkiem” bez kryteriów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Logikę z markerem greckim i glosuje ją jako naukę o sposobach, prawach i postaciach myśli, naukę o prawidłowym myśleniu, teorię wnioskowania oraz jako logiczność i konsekwentność. Obok stoją Logiczny (porządnie myślący, ściśle rozumujący; słuszny; konsekwentny) oraz Logiczność (zgodność z prawami logiki, ścisłość, porządek w myśleniu i w czynach). Wariant Loika odsyła do Logika. Traktuję te glosy wyłącznie jako świadectwa leksykalne dla polskiego lematu, bez kopiowania ich do definicji redakcyjnej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster 1913 pod hasłem Logic opisuje naukę lub sztukę ścisłego rozumowania, czystą i formalną myśl oraz prawa czystego myślenia; notuje też traktat o logice (np. Logic Milla) i cytat Hamiltona o nauce praw myśli, a także rozróżnienie logiki czystej i stosowanej (Abp. Thomson). W sąsiedztwie stoją Logical, Logically, Logicality, Logicalness i Logician. Skeat (1910) przy LOGIC wiąże lemat z greckim logos / legein przez łacińskie logica i starofrancuskie logique, a wśród derywatów wymienia logical, logically, logician. Pełniejszy cytat faktów jest w polu etymologii.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza fleksję rzeczownika żeńskiego logika w pełnej tabeli przypadków. Częste zestawienia: logika formalna, logika materialna, wniosek logiczny, błąd logiczny, prawa logiki. W rodzinie leksykalnej pokrewne logiczny, logik są w codziennym użyciu akademickim; sąsiadami dydaktycznymi pozostają dialektyka, retoryka, epistemologia i metodologia. U Brücknera (1927) indeks pomija osobny artykuł logika / logik*.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, 1927, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik logika
dopełniacz logiki
celownik logice
biernik logikę
narzędnik logiką
miejscownik logice
wołacz logiko

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik logiki
dopełniacz logik
celownik logikom
biernik logiki
narzędnik logikami
miejscownik logikach
wołacz logiki

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy nauka o poprawnym rozumowaniu / teoria wnioskowania (przybliżenie redakcyjne do glos Webstera i Arcta; nie pełny synonim wszystkich rejestrów), nauka o prawach myśli (sąsiad bliski w rejestrze dydaktycznym; nie pokrywa całej logiki stosowanej), konsekwentność w rozumowaniu (przybliżenie potoczne; nie ścisły synonim słownikowy wszystkich kontekstów)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (Logic = science or art of exact reasoning); M. Arct 1921 (Logika = nauka o prawidłowym myśleniu), otwórz źródło
Antonimy błąd formalny we wnioskowaniu (kontrast dydaktyczny: poprawna forma wobec naruszenia praw wnioskowania; nie ścisły antonim współczesny), niespójność przesłanek i wniosku (kontrast: logika jako kryterium ważności wobec braku związku; zakres redakcyjny), czysta retoryka perswazji bez kryterium ważności (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski logika jest nowożytnym zapożyczeniem naukowym z greckiej rodziny związanej z mową i rozumowaniem (logos, logikos, logikē technē) oraz z nowożytnymi formami łacińskimi i francuskimi (logica, logique). Webster 1913 rejestruje Logic (OE. logike; F. logique; L. logica / logice; Gr.; science or art of exact reasoning; pure and formal thought; laws of pure thinking; also a treatise on logic) oraz Logical, Logically, Logicality, Logicalness, Logician. Skeat 1910 ma LOGIC (the science of reasoning correctly; F. via L. via Gk.) z ME. logike (Chaucer), OF. logique, L. logica (= ars logica), Gk. logikē (= logikē technē) od logikos (belonging to speaking, reasonable) z logos (speech) / legein (collect, tell, speak); Der. logical, logically, logician. Arct (wyd. 9, 1921) notuje Logikę (*g.) z glosą nauki o regułach myślenia i o poprawnym rozumowaniu, a także Logiczny i Logiczność; Loika odsyła do Logika. Brückner 1927 w indeksie nie ma osobnego lematu logika / logik*. Definicje serwisu powstają niezależnie i nie parafrazują tych świadectw jako gotowych haseł.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (LOGIC; Der. logical, logically, logician), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Logika; Logiczny; Logiczność; Loika), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak osobnego lematu logika / logik* w indeksie), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: logic

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza logika w filozofii i praktyce?

Oznacza namysł nad poprawnym rozumowaniem: nad prawami wnioskowania, warunkami ważności argumentu oraz różnicą formy i treści sądu. W dydaktyce bywa ramą teorii wnioskowania. W potocznej mowie bywa etykietą na konsekwentność. Rozróżniamy trzy rejestry: filozoficzny, dydaktyczny i potoczny.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo logika?

Rdzeń wiąże się z greckim logos (mowa, myśl) i logikos oraz z łacińskim logica i francuskim logique. Webster 1913 ma Logic (nauka lub sztuka ścisłego rozumowania). Skeat 1910 ma LOGIC od logos / legein. Arct (1921) ma Logikę jako naukę o regułach myślenia i o poprawnym rozumowaniu. Brückner (1927) nie rejestruje osobnego lematu logika. Polski lemat wszedł nowożytnie jako zapożyczenie naukowe.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana rzeczownika logika?

W liczbie pojedynczej: logika, logiki, logice, logikę, logiką, logice, logiko. W liczbie mnogiej: logiki, logik, logikom, logiki, logikami, logikach, logiki. Tabele fleksyjne pochodzą z SGJP / Morfeusz 2.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym logika różni się od dialektyki?

Logika skupia się na prawach poprawnego wnioskowania i na ważności formy argumentu. Dialektyka historycznie łączy reguły rozumowania z praktyką dialogu i sporu. Obie dziedziny się przenikają, lecz nie pokrywają. Potocznie bywają mylone z „zręczną argumentacją” bez kryteriów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)