Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

semiotyka

rzeczownik, żeński [sɛmʲɔˈtɨka]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Semiotyka to namysł nad znakami: bada, jak język, kultura i komunikacja wskazują na coś poza sobą, a historycznie obejmowała też obserwację objawów medycznych.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. / jęz. Dziedzina namysłu filozoficznego i językoznawczego skupiona na znakach: bada, jak jednostki znakowe (słowa, gesty, obrazy, kody) wskazują na coś poza sobą, jak budują sens w języku, kulturze i komunikacji oraz jak odróżnić znak od samego przedmiotu lub od czystej konwencji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. leks. W rejestrze historyczno-leksykalnym: nauka lub sztuka znaków (science or art of signs), w tym język znaków i język w ogóle jako wskazujący na myśl; świadectwo leksykalne za Websterem 1913 przy SEMIOTIC / SEMIOTICS / SEMEIOLOGY, bez kopiowania brzmienia do definicji redakcyjnej.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (SEMIOTICS / SEMEIOLOGY = science or art of signs), otwórz źródło
  3. med. hist. W starszym rejestrze medycznym: nauka o znakach lub objawach chorób (symptomatologia); Arct (1921) glosuje Semjotykę / Semjologję jako dział medycyny śledzący oznaki ustroju, by wnioskować o zdrowiu lub chorobie, i odsyła przy Symptomatologii do semjotyki.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (Med. signs or symptoms of diseases); M. Arct 1921 (Semjotyka = obserwowanie objawów organizmu), otwórz źródło
  4. pot. W mowie potocznej i publicystyce: luźne „czytanie znaków”, odczytywanie sygnałów kultury, reklamy lub codziennych gestów bez metody. Zakres nieostry, wymaga potwierdzenia przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W codziennej rozmowie semiotyka bywa etykietą na „czytanie znaków”, na odszyfrowywanie reklamy albo na pejoratywny zarzut nadinterpretacji. W prozie fachowej warto rozdzielić: warstwę filozoficzno-językoznawczą (systemy znaków, znaczenie w kulturze i komunikacji), warstwę historyczno-leksykalną (nauka lub sztuka znaków za Websterem) oraz warstwę medyczną historyczną (objawy chorób, symptomatologia za Websterem i Arctem). Bez takiego rozróżnienia nazwa zlewa się z semantyką jednostek języka, z hermeneutyką odczytu i z samym „wyczuciem kodu” bez kryteriów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Webster 1913 pod hasłami SEMEIOTIC / SEMIOTIC (przymiotnik) wiąże lemat z greckim sēmeîon (znak, oznaka) i glosuje go jako odnoszący się do znaków lub wskazań oraz do języka znaków, a także (med.) do objawów chorób. SEMEIOTICS / SEMIOTICS (rzeczownik) odsyła do Semeiology. SEMEIOLOGY / SEMIOLOGY to nauka lub sztuka znaków: w medycynie nauka o objawach (symptomatologia), a także sztuka używania znaków w sygnalizacji. SEMIOTIC / SEMIOTICS notowane są jako te same formy. Traktuję te glosy wyłącznie jako świadectwa leksykalne, bez kopiowania ich do definicji redakcyjnej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Semjotykę a. Semjologję z markerem greckim i opisuje ją jako dział medycyny, który śledzi oznaki ustroju, by wnioskować o zdrowiu albo chorobie. Przy Symptomatologii odsyła: inaczej semjotyka. OCR źródła jest zniekształcony; fakt medyczny odnotowuję. Nowoczesnego ujęcia znaków w kulturze i komunikacji Arct w tym lemacie nie rejestruje: nie dopisuję go jako świadectwa Arcta. Brückner (1927) nie rejestruje osobnego lematu semiotyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza fleksję rzeczownika żeńskiego semiotyka w pełnej tabeli przypadków. W prozie akademickiej często wracają pary typu kultura i kod, język i gest, analiza znakowa, relacja znaku do sensu. W rodzinie leksykalnej pokrewne semiotyk, semiotyczny są w codziennym użyciu akademickim; sąsiadami dydaktycznymi pozostają semantyka (jako sens jednostek języka), hermeneutyka, logika i retoryka. U Brücknera (1927) indeks pomija osobny artykuł semiotyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, 1927, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik semiotyka
dopełniacz semiotyki
celownik semiotyce
biernik semiotykę
narzędnik semiotyką
miejscownik semiotyce
wołacz semiotyko

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik semiotyki
dopełniacz semiotyk
celownik semiotykom
biernik semiotyki
narzędnik semiotykami
miejscownik semiotykach
wołacz semiotyki

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy nauka o znakach / sztuka znaków (przybliżenie redakcyjne do glos Webstera; nie pełny synonim wszystkich rejestrów, zwłaszcza medycznego), semiologia (sąsiad historyczno-leksykalny za Websterem; w medycynie często bliższy symptomatologii), symptomatologia (przybliżenie w rejestrze med. hist.; nie synonim nowoczesnej semiotyki kultury)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (SEMIOTICS / SEMEIOLOGY = science or art of signs), otwórz źródło
Antonimy ignorowanie kodu znakowego (kontrast dydaktyczny: namysł nad znakiem wobec pomijania relacji znak-znaczenie; nie ścisły antonim współczesny), czysta semantyka jednostek języka bez systemu znaków (kontrast redakcyjny dydaktyczny: semantyka jako znaczenie wyrazów wobec semiotyki jako szerszego kodu; zakres do potwierdzenia), bezpośrednie wskazanie bez mediacji znaku (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski semiotyka jest nowożytnym zapożyczeniem naukowym z greckiej rodziny związanej ze znakiem (sēmeîon: znak, oznaka) oraz z nowożytnymi formami angielskimi i międzynarodowymi (semiotic, semiotics, semeiology / semiology). Webster 1913 rejestruje SEMEIOTIC / SEMIOTIC (adj.; Gr. sēmeîon a mark, a sign; relating to signs or indications; pertaining to the language of signs; Med. signs or symptoms of diseases), SEMEIOTICS / SEMIOTICS (= Semeiology), SEMEIOLOGY / SEMIOLOGY (Gr. sēmeîon + -logy; science or art of signs; Med. symptomatology; art of using signs in signaling) oraz SEMIOTIC / SEMIOTICS jako te same formy. Skeat 1910 nie ma osobnego lematu SEMIOTIC / SEMIOTICS. Arct (wyd. 9, 1921) notuje Semjotykę a. Semjologję (*g.) jako część medycyny obserwującą objawy organizmu i odsyła przy Symptomatologii do semjotyki; nowoczesnego znaczenia „nauka o znakach” kulturowych nie rejestruje w tym lemacie. Brückner 1927 w indeksie nie ma osobnego lematu semiotyka. Definicje serwisu powstają niezależnie i nie parafrazują tych świadectw jako gotowych haseł.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (brak osobnego lematu SEMIOTIC / SEMIOTICS), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Semjotyka a. Semjologja; Symptomatologia = inaczej semjotyka), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak osobnego lematu semiotyka w indeksie), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: semiotics

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza semiotyka?

Oznacza namysł nad znakami i znaczeniem: nad tym, jak znaki w języku, kulturze i komunikacji wskazują na coś poza sobą. W rejestrze historycznym bywa nauką lub sztuką znaków. W medycynie historycznej oznaczała obserwację objawów. W potocznej mowie bywa etykietą na luźne „czytanie znaków”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo semiotyka?

Rdzeń wiąże się z greckim sēmeîon (znak, oznaka). Webster 1913 ma SEMIOTIC / SEMIOTICS / SEMEIOLOGY (nauka lub sztuka znaków; med. objawy). Skeat 1910 nie ma osobnego lematu. Arct (1921) ma Semjotykę w rejestrze medycznym. Brückner (1927) nie rejestruje osobnego lematu. Polski lemat wszedł nowożytnie jako zapożyczenie naukowe.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika semiotyka?

W liczbie pojedynczej: semiotyka, semiotyki, semiotyce, semiotykę, semiotyką, semiotyce, semiotyko. W liczbie mnogiej: semiotyki, semiotyk, semiotykom, semiotyki, semiotykami, semiotykach, semiotyki. Tabele pochodzą z SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /sɛmʲɔˈtɨka/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym semiotyka różni się od semantyki?

Semantyka skupia się na znaczeniu jednostek języka (wyrazy, zdania). Semiotyka obejmuje szerszy system znaków: język, gest, obraz, kod kulturowy. Rozróżnienie jest redakcyjne i dydaktyczne, nie zastępuje szczegółowej typologii naukowej. Potocznie obie nazwy bywają mylone.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)