leksykologia

rzeczownik, żeński [lɛksɨkɔˈlɔɡja]

wymowa

Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Leksykologia bada zasób wyrazów języka: ich znaczenie, budowę leksykalną, pochodzenie oraz sposób użycia, osobno od samego układania słowników.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

jęz. / gram. Dział językoznawstwa o leksyce: opisuje jednostki leksykalne, ich sens, relacje znaczeniowe, derywaty i użycie, a od leksykografii odróżnia się tym, że nie jest rzemiosłem układania słownika.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
hist. leks. W starszej leksykografii Arct (wyd. 9, 1921) podaje Leksykologię (*g.) jako naukę o pochodzeniu, sensie i używaniu wyrazów oraz dopuszcza etykietę słownikarstwo. Webster 1913 pod LEXICOLOGY mówi o nauce o derywacji i sensie wyrazów. Świadectwa historyczne.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Leksykologia); Webster 1913 (LEXICOLOGY), otwórz źródło
hist. / ang. Angielski tor: Webster wiąże LEXICOLOGY z greckim lexikon i -logy (por. fr. lexicologie); LEXICON to słownik klasyczny; LEXICOGRAPHY to sztuka układania leksykonu. Skeat 1910 wyprowadza LEXICON z Gk. λέξις i λέγειν oraz wymienia derywaty lexico-graphy. Dziś dydaktyka rozdziela teorię leksyki od praktyki słownika.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (LEXICON; LEXICOGRAPHY); W. W. Skeat 1910 (LEXICON), otwórz źródło
pot. W potocznej i prasowej mowie: luźna etykieta na uwagi o słownictwie albo o słownikach, bez opisu systemu leksykalnego. Zakres nieostry; potwierdzenie przy recenzji.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Ćwiczenie pytało, które pary wyrazów łączą się relacją synonimii w leksykologii, a które trafiają do hasła wyłącznie jako materiał leksykografii.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Autor umieścił leksykologię obok morfologii, semantyki i etymologii w spisie działów; leksykografię potraktował jako osobne rzemiosło słownikarskie.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
W notatce z wykładu: Arct (1921) opisuje Leksykologię przez pochodzenie, sens i użycie wyrazów oraz dopuszcza słownikarstwo; Webster 1913 drukuje LEXICOLOGY obok LEXICON i LEXICOGRAPHY; Skeat 1910 wyprowadza LEXICON z λέξις i λέγειν; Brückner (1927) milczy o lemacie leksykologia.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Publicysta ostrzegał, że hasło leksykologia debaty często maskuje brak analizy zasobu leksykalnego i mylenie go z samym układaniem słownika.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Użycie

Potocznie leksykologię miesza się z leksykografią albo z dowolną uwagę o słowniku. W tekście fachowym pomaga rozróżnić cztery warstwy: system leksykalny (jednostki, sens, relacje, użycie), świadectwa historyczne (Arct o Leksykologii; Webster o LEXICOLOGY; Skeat o LEXICON z λέξις), dawne nakładanie nazw (Arct dopuszcza słownikarstwo przy Leksykologii; Webster trzyma LEXICOGRAPHY osobno) oraz luźne etykiety bez metody. Bez tego rozróżnienia hasło spływa do leksykografii, semantyki albo do wyczucia „ładnego słowa”.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Webster 1913 pod LEXICOLOGY podaje naukę o derywacji i znaczeniu wyrazów oraz gałąź wiedzy o ich znaczeniu i aplikacji; etymologia wskazuje grecki lexikon oraz -logy, z odsyłaczem do fr. lexicologie. Obok stoją LEXICON (słownik, zwłaszcza klasyczny), LEXICOGRAPHY (sztuka układania leksykonu), LEXICOLOGIST i LEXICAL. To wyłącznie świadectwa leksykalne; definicja redakcyjna powstaje osobno.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Skeat (1910) pod LEXICON wyprowadza lemat z greckiego λέξις (mowa, wyraz) i λέγειν (mówić; por. też tor LEGEND / legere). W derywatach wymienia lexico-graphy i pokrewne od γράφειν; osobnego lematu lexicology nie otwiera. Arct (1921) drukuje Leksykologię (*g.) i wiąże ją z pochodzeniem, sensem oraz użyciem wyrazów, a także dopuszcza słownikarstwo; osobno notuje Leksykografię (układanie słowników; słownikarstwo), Leksykografa i Leksykon. OCR bywa zniekształcony. U Brücknera (1927) osobnego lematu leksykologia nie ma.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza pełną fleksję żeńskiego rzeczownika leksykologia. W prozie akademickiej wracają zwroty: analiza leksykologiczna, zasób leksykalny, jednostka leksykalna, relacje leksykalne. Pokrewne leksykologiczny i sąsiad leksykografia należą do rejestru akademickiego; dydaktycznymi sąsiadami są też morfologia, semantyka, etymologia, fonologia, składnia i pragmatyka. Brückner w słowniku z 1927 r. lematu nie notuje. Leksykologii językowej nie wolno mylić z leksykografią: ta druga układa słownik, nie opisuje systemu leksyki jako teorii.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, 1927 (brak lematu leksykologia), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek	forma
mianownik	leksykologia
dopełniacz	leksykologii
celownik	leksykologii
biernik	leksykologię
narzędnik	leksykologią
miejscownik	leksykologii
wołacz	leksykologio

liczba mnoga

przypadek	forma
mianownik	leksykologie
dopełniacz	leksykologii / leksykologij
celownik	leksykologiom
biernik	leksykologie
narzędnik	leksykologiami
miejscownik	leksykologiach
wołacz	leksykologie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

analiza leksykologiczna

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
zasób leksykalny

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
jednostka leksykalna

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
relacje leksykalne

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
leksykologia językowa

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Synonimy · Antonimy

Synonimy nauka o zasobie wyrazów (przybliżenie dydaktyczne współczesne; historycznie Webster mówi o derywacji i znaczeniu; zakres do potwierdzenia), słownikarstwo (przybliżenie historyczne przez drugi sens Arcta; nie pełny synonim wszystkich rejestrów współczesnych, bo dziś zwykle oznacza leksykografię), opis systemu leksykalnego (przybliżenie redakcyjne dydaktyczne; nie pełny synonim wszystkich rejestrów)

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (LEXICOLOGY), otwórz źródło

Antonimy leksykografia bez teorii leksyki (kontrast dydaktyczny: układanie słownika wobec opisu systemu leksykalnego; nie ścisły antonim współczesny), czysta fonologia bez leksyki (kontrast redakcyjny dydaktyczny: system dźwięków wobec zasobu wyrazów; zakres do potwierdzenia), ignorowanie zasobu leksykalnego (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie leksykologia to międzynarodowa etykieta greckiego toru. Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Leksykologię (*g.) z opisem pochodzenia, sensu i użycia wyrazów oraz dopuszcza słownikarstwo; osobno notuje Leksykografię, Leksykografa i Leksykon (słownik). Webster 1913 drukuje LEXICOLOGY z greckiego lexikon oraz -logy (por. fr. lexicologie) jako naukę o derywacji i sensie wyrazów. Skeat 1910 pod LEXICON wyprowadza lemat z Gk. λέξις (mowa, wyraz) i λέγειν (mówić; por. tor LEGEND), a wśród derywatów wymienia lexico-graphy od γράφειν; osobnego lematu lexicology nie otwiera. Brückner (1927) nie otwiera osobnego lematu leksykologia. Teksty serwisu powstają niezależnie od brzmienia tych świadectw.

źródło

M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Leksykologia; Leksykografia; Leksykon), otwórz źródło

także

Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (LEXICOLOGY; LEXICON; LEXICOGRAPHY), otwórz źródło

także

W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (LEXICON: Gk. λέξις; λέγειν; Der. lexico-graphy), otwórz źródło

także

A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak lematu leksykologia), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

leksykologiczny , przymiotnik
leksykografia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
morfologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
semantyka , sąsiad leksykalny (jęz. / filoz.)
fonologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
składnia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
pragmatyka , sąsiad leksykalny (jęz. / filoz.)
lexicology , wyraz pokrewny etymologicznie (ang.)

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: lexicology

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza leksykologia?

Hasło obejmuje opis zasobu wyrazów w języku: sens, budowę leksykalną, pochodzenie i użycie. Arct (1921) łączy to z namysłem nad pochodzeniem, sensem i użyciem wyrazów. Potocznie bywa luźną etykietą na uwagi o słownikach.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo leksykologia?

Tor grecki: λέξις (mowa, wyraz) i -λογία (dyskurs), przez lexikon. Skeat (1910) notuje LEXICON tą drogą. Arct (1921) drukuje Leksykologię. Webster opisuje LEXICOLOGY. Brückner (1927) nie ma osobnego hasła.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927 (brak lematu), otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika leksykologia?

Lp: leksykologia, leksykologii, leksykologii, leksykologię, leksykologią, leksykologii, leksykologio. Lm: leksykologie, leksykologii / leksykologij, leksykologiom, leksykologie, leksykologiami, leksykologiach, leksykologie. Tabele z SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /lɛksɨkɔˈlɔɡja/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym leksykologia różni się od leksykografii i czy odpowiada angielskiemu lexicology?

Leksykologia porządkuje teorię leksyki: jednostki, sens, relacje i użycie. Leksykografia układa słownik jako rzemiosło. Angielskie lexicology jest dydaktycznym odpowiednikiem polskiego lematu. Rozróżnienie jest redakcyjne. Potocznie obie nazwy bywają mylone.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)