Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

frazeologia

rzeczownik, żeński [frazɛɔˈlɔɡja]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Frazeologia to dział o utartych zwrotach języka: bada stałe połączenia wyrazów, ich znaczenie oraz użycie, a potocznie bywa też etykietą na czcze frazesy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / gram. Dział językoznawstwa o związkach frazeologicznych: opisuje utarte połączenia wyrazów, ich sens, budowę i użycie, a od semantyki, leksykologii i gramatyki odróżnia się skupieniem na jednostkach wielowyrazowych, nie na samym systemie sensów, zasobie leksemów ani regułach form.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. leks. Arct (wyd. 9, 1921) drukuje Frazeologię (g.) jako naukę o konstrukcji zdań i okresów, o zasobie zwrotów danego języka, o wysłowieniu oraz o wyrażeniach składnych, lecz ubogich treściowo, z etykietą czczej gadaniny. Webster 1913 pod PHRASEOLOGY mówi o sposobie wyrażania i o zbiorze fraz. Świadectwa historyczne.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Frazeologia); Webster 1913 (PHRASEOLOGY), otwórz źródło
  3. hist. / ang. Skeat 1910 wyprowadza angielskie PHRASE drogą romańsko-grecką i wśród form pochodnych notuje phraseology. Webster 1913 wiąże PHRASEOLOGY z greckim phrase + -logy oraz fr. phraséologie. Brückner (1927) rejestruje polską frazę (zamiast mylnego frazesu) na tym samym torze. Świadectwo historyczne, nie glosa szkolna.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat 1910 (PHRASE); A. Brückner 1927 (fraza); Webster 1913 (PHRASEOLOGY), otwórz źródło
  4. pot. W potocznej i prasowej mowie: luźna etykieta na czcze frazesy, ładne słowa bez pokrycia albo na dowolną uwagę o „ładnych zwrotach”, bez opisu systemu związków. Zakres rozmyty; potwierdzenie przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W codziennej polszczyźnie frazeologię miesza się z czczymi frazesami, z dowolną uwagą o „ładnym zwrocie” albo z samym słownikiem wyrażeń. Proza fachowa rozdziela warstwy: opis związków frazeologicznych (stałe połączenia, sens, użycie), świadectwa leksykalne (Arct o Frazeologii; Webster o PHRASEOLOGY; Skeat o PHRASE i phraseology; Brückner o frazie), historyczne nakładanie etykiet (Arct łączy budowę zdań, zbiór zwrotów i czczą gadaninę; Webster trzyma sposób wyrażania i zbiór fraz) oraz luźne skróty bez metody. Bez tej ramy hasło schodzi do gustu „ładnej frazy” albo do samej semantyki leksemu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (1921) pod Frazeologia (g.) rejestruje układ zdań i okresów, zasób zwrotów danego języka, wysłowienie oraz wyrażenia składne i dźwięczne, lecz ubogie co do treści, z etykietą czczej gadaniny. Obok stoją Frazeolog (gładkie zdania bez głębszej myśli), Fraza i Frazes. OCR bywa zniekształcony (zliiór, cziza). Cytat należy do świadectwa leksykalnego; tu nie zastępuje definicji serwisu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Frazeologia), otwórz źródło

Webster 1913 pod PHRASEOLOGY podaje manner of expression (peculiarity of diction, style) oraz rzadki sens zbioru fraz (phrase book); etymologia wskazuje grecki phrase + -logy i fr. phraséologie; synonimy: diction, style. Skeat (1910) pod PHRASE prowadzi szlak od francuskiego phrase przez łacińskie phrasis do greckiego φράσις i φράζειν; wśród form pochodnych stawia phraseology (w Spectatorze, numer 616) i phraseological. Brückner (1927) ma hasło fraza z francuskiego phrase i greckiego frasis, z urobieniami w tym frazesowicz; osobnego lematu frazeologia nie otwiera.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (PHRASEOLOGY); W. W. Skeat 1910 (PHRASE); A. Brückner 1927 (fraza), otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza pełną fleksję żeńskiego rzeczownika frazeologia. W akademickiej i szkolnej prozie wracają zwroty: związek frazeologiczny, jednostka frazeologiczna, słownik frazeologiczny, zasób frazeologiczny, analiza frazeologiczna. Przymiotnik frazeologiczny należy do rejestru dydaktycznego; obok stoją semantyka, leksykologia, leksykografia i gramatyka. Frazeologii nie wolno mylić z samą semantyką leksemu: druga dotyczy znaczenia jednostki, pierwsza utartych połączeń wielowyrazowych.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik frazeologia
dopełniacz frazeologii
celownik frazeologii
biernik frazeologię
narzędnik frazeologią
miejscownik frazeologii
wołacz frazeologio

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik frazeologie
dopełniacz frazeologii / frazeologij
celownik frazeologiom
biernik frazeologie
narzędnik frazeologiami
miejscownik frazeologiach
wołacz frazeologie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy zbiór zwrotów właściwych językowi (przybliżenie historyczne przez Arcta; zakres do potwierdzenia), sposób wyrażania / diction (przybliżenie dydaktyczne; historycznie Webster: manner of expression; zakres do potwierdzenia), opis związków wyrazowych (przybliżenie redakcyjne; nie pełny synonim wszystkich rejestrów)
źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Frazeologia), otwórz źródło
Antonimy opis bez utartych zwrotów (kontrast dydaktyczny wobec frazeologii; nie ścisły antonim), czysta semantyka leksemu bez związków (kontrast dydaktyczny: znaczenie jednostki wobec połączeń wielowyrazowych; zakres do potwierdzenia), gust stylistyczny bez procedury (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie frazeologia to międzynarodowa etykieta greckiego toru przez φράσις (wyrażenie, mowa) oraz przyrostek -logia. Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Frazeologię (g.) przy układzie zdań i okresów, przy zasobie zwrotów danego języka, przy wysłowieniu oraz przy wyrażeniach składnych, lecz ubogich treściowo (czcza gadanina); OCR bywa zniekształcony. Webster 1913 drukuje PHRASEOLOGY (Gr. phrase + -logy; cf. F. phraséologie) i wiąże lemat ze sposobem wyrażania oraz rzadkim zbiorem fraz. Skeat (1910) pod PHRASE prowadzi szlak F./L./Gk.: francuskie phrase, łacińskie phrasis, greckie φράσις od φράζειν; wśród derywatów zapisuje phraseology (Spectator no. 616) oraz phraseological. Brückner (1927) ma hasło fraza (zamiast mylnego frazesu) z francuskiego phrase przez łacinę szkolną i grec. frasis, z urobieniami; osobnego lematu frazeologia nie otwiera. Teksty serwisu powstają niezależnie od brzmienia tych świadectw.
źródło M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Frazeologia), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (PHRASEOLOGY), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (PHRASE: Gk. φράσις; Der. phraseology, phraseological), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (fraza; brak osobnego lematu frazeologia), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: phraseology

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza frazeologia?

To dział o utartych zwrotach języka: stałe połączenia wyrazów, ich sens i użycie. U Arcta (1921) hasło obejmuje budowę okresów, zasób zwrotów i czczą gadaninę. Potocznie bywa etykietą na frazesy albo na luźne uwagi o „ładnych zwrotach”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo frazeologia?

Tor grecki: φράσις (wyrażenie) oraz -logia. Skeat (1910) notuje phraseology przy PHRASE. Arct (1921) drukuje Frazeologię. Webster opisuje PHRASEOLOGY. Brückner (1927) otwiera fraza, bez osobnego lematu frazeologia.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika frazeologia?

Lp: frazeologia, frazeologii, frazeologii, frazeologię, frazeologią, frazeologii, frazeologio. Lm: frazeologie, frazeologii / frazeologij, frazeologiom, frazeologie, frazeologiami, frazeologiach, frazeologie. Tabele z SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /frazɛɔˈlɔɡja/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym frazeologia różni się od semantyki i czy odpowiada angielskiemu phraseology?

Frazeologia porządkuje utarte połączenia wielowyrazowe. Semantyka dotyczy znaczenia jednostek języka. Angielskie phraseology jest dydaktycznym odpowiednikiem polskiego lematu. Rozróżnienie jest redakcyjne. Potocznie obie nazwy bywają mylone z frazesami.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)