dialektologia

rzeczownik, żeński [dʲalɛktɔˈlɔɡʲa]

wymowa

Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Dialektologia to dział językoznawstwa o odmianach regionalnych języka, ich geografii i relacji do języka ogólnego; potocznie myli się ją z dialektem albo z dialektyką.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

jęz. Dyscyplina językoznawcza o dialektach: opisuje warianty terytorialne mowy, ich geografię, granice cech (izoglosy) oraz stosunek do języka ogólnego. Od fonologii czy gramatyki ogólnej odróżnia się skupieniem na odmianach regionalnych; od dialektyki: dotyczy mowy terytorialnej, nie reguł rozumowania w sporze.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
hist. leks. Arct (1921) pod Dialektologia (OCR: Ojalekłologja) drukuje glosę nauka o dialektach, gwaroznawstwo. Obok stoi Djalekt (narzecze, gwara). Świadectwo historyczne, nie glosa redakcyjna serwisu.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Dialektologia; Djalekt), otwórz źródło
hist. / ang. Webster 1913 pod DIALECTOLOGY nazywa dział filologii o dialektach (cyt. Beck; Etym: Dialect + -logy). Pod DIALECT: odmiana mowy ograniczonego regionu; pod DIALECTAL: relating to a dialect. Skeat 1910 ma DIALECT (F. dialecte, L. dialectos, Gk. dialektos); brak lematu dialectology. Świadectwo, nie glosa szkolna.

źródło
Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (DIALECTOLOGY; DIALECT; DIALECTAL); W. W. Skeat 1910 (DIALECT), otwórz źródło
pot. W potocznej i prasowej mowie: mylenie z samym dialektem (gwarą) albo z dialektyką (filozofia, logika sporu). Zakres rozmyty; potwierdzenie przy recenzji. Nie mylić z Dialectics u Webstera (gałąź logiki).

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Na zajęciach trzeba było oddzielić wnioski z dialektologii (geografia dialektów, atlas językowy, izoglosa) od ćwiczeń z dialektyki i od samego opisu jednego dialektu bez ramy porównawczej.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Sylabus umieścił dialektologię przy odmianach regionalnych języka; dialektyka została przy regułach sporu, a fonologia przy systemie dźwiękowym bez mapy terytorialnej.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Student zanotował: Arct (1921) łączy Dialektologię z nauką o dialektach i Djalekt z narzeczem; Webster 1913 drukuje DIALECTOLOGY (Dialect + -logy), DIALECT i DIALECTAL; Skeat 1910 prowadzi DIALECT bez osobnego lematu dialectology; w Brücknerze (1927) indeks milczy o dialektologii i o dialekcie.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Publicysta ostrzegał, że debata o dialektologii bez źródeł i bez oddzielenia od samej gwary oraz od dialektyki filozoficznej zamienia się w listę lokalnych ciekawostek bez procedury.

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Użycie

W codziennej polszczyźnie dialektologię miesza się z dialektem (gwarą) albo z dialektyką (spór, logika). Proza fachowa rozdziela warstwy: opis odmian regionalnych i ich geografii, świadectwa leksykalne (Arct, Webster, Skeat), historyczne etykiety (nauka o dialektach u Arcta; branch of philology u Webstera) oraz skróty bez metody. Bez tej ramy hasło schodzi do samej gwary albo do dialektyki filozoficznej.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (1921) pod Dialektologia (OCR: Ojalekłologja) rejestruje naukę o dialektach, gwaroznawstwo. Pod Djalekt zapisuje narzecze, gwarę. Obok w tym samym kręgu stoją Djalektyka (umiejętność rozumowania) oraz Trivium z gramatyką, retoryką i dialektyką. Te glosy są świadectwem leksykalnym dla polskiego lematu; nie wchodzą tu w miejsce definicji redakcyjnej serwisu.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Dialektologia; Djalekt), otwórz źródło

W angielskich świadectwach DIALECTOLOGY (Webster 1913) oznacza dział filologii o dialektach, a DIALECTAL odnosi się do dialektu; Dialectics to osobna rodzina znaczeń (logika). Skeat (1910) prowadzi rodzinę od DIALECT, bez osobnego lematu dialectology. Brückner (1927) pomija osobny artykuł dialektologia / dialekt, choć notuje dialog. Pełniejszy cytat faktów etymologicznych stoi w polu etymologii poniżej; tu chodzi o rozróżnienie rejestrów użycia.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (DIALECTOLOGY; DIALECT; DIALECTAL); W. W. Skeat 1910 (DIALECT); A. Brückner 1927 (brak lematu dialektologia / dialekt), otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza pełną fleksję żeńskiego rzeczownika dialektologia. W akademickiej i szkolnej prozie wracają zwroty: geografia dialektów, atlas językowy, dialektologia synchroniczna, dialektologia historyczna, izoglosa. Przymiotnik dialektologiczny należy do rejestru dydaktycznego; obok stoją dialekt, dialektyka, fonologia i gramatyka. Dialektologii nie wolno mylić z dialektyką: druga dotyczy reguł sporu i rozumowania, pierwsza odmian regionalnych języka.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana według wzorca żeńskiego rzeczownika typu dialektologia (SGJP / Morfeusz 2).

liczba pojedyncza

przypadek	forma
mianownik	dialektologia
dopełniacz	dialektologii
celownik	dialektologii
biernik	dialektologię
narzędnik	dialektologią
miejscownik	dialektologii
wołacz	dialektologio

liczba mnoga

przypadek	forma
mianownik	dialektologie
dopełniacz	dialektologii / dialektologij
celownik	dialektologiom
biernik	dialektologie
narzędnik	dialektologiami
miejscownik	dialektologiach
wołacz	dialektologie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

geografia dialektów

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
atlas językowy

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
dialektologia synchroniczna

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
dialektologia historyczna

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
izoglosa

źródło
Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Synonimy · Antonimy

Synonimy nauka o dialektach / gwaroznawstwo (przybliżenie historyczne przez Arcta: Dialektologia; zakres do potwierdzenia), dział filologii o dialektach / study of dialects (przybliżenie dydaktyczne; historycznie Webster: consideration of dialects; zakres do potwierdzenia), opis geografii odmian regionalnych języka (przybliżenie redakcyjne; nie pełny synonim wszystkich rejestrów)

źródło

Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Dialektologia), otwórz źródło

Antonimy opis języka bez warstwy terytorialnej (kontrast dydaktyczny wobec dialektologii; nie ścisły antonim), dialektyka (filozofia / logika sporu) (kontrast leksykalny: reguły rozumowania wobec odmian regionalnych; zakres do potwierdzenia), sam dialekt bez ramy porównawczej (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie dialektologia to międzynarodowa etykieta od dialekt + przyrostek naukowy -ologia, powiązana z greckim dialektos (mowa, odmiana języka) przez nowożytne nazwy dyscyplin. Arct (wyd. 9, 1921) zapisuje Dialektologię (OCR: Ojalekłologja) przy nauce o dialektach (gwaroznawstwo) oraz Djalekt przy narzeczach i gwarach. Webster 1913 drukuje DIALECTOLOGY (dział filologii o dialektach; Etym: Dialect + -logy), DIALECT (mowa ograniczonego regionu lub ludu; variety or subdivision of a language) oraz DIALECTAL; osobna rodzina Dialectics dotyczy logiki. Skeat (1910) pod DIALECT prowadzi F. dialecte, L. dialectos, Gk. dialektos; brak osobnego lematu dialectology. Brückner (1927) osobnego lematu dialektologia ani dialekt nie otwiera (w indeksie notuje dialog). Teksty serwisu powstają niezależnie od brzmienia tych świadectw.

źródło

M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Dialektologia; Djalekt), otwórz źródło

także

Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (DIALECTOLOGY; DIALECT; DIALECTAL), otwórz źródło

także

W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (DIALECT: F. dialecte, L. dialectos, Gk. dialektos; brak lematu dialectology), otwórz źródło

także

A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak osobnego lematu dialektologia / dialekt; notuje dialog), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

dialektologiczny , przymiotnik
dialekt , sąsiad leksykalny (jęz.): obiekt badań dialektologii
dialektyka , sąsiad leksykalny (filoz. / log.): nie mylić z dialektologią
fonologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
gramatyka , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
leksykologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
etymologia , sąsiad leksykalny (jęz. / gram.)
dialectology , wyraz pokrewny etymologicznie (ang.)

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: dialectology

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza dialektologia?

Nazwa obejmuje badanie gwar i wariantów terytorialnych: mapę cech, atlasy oraz stosunek do polszczyzny ogólnej. U Arcta (1921) Dialektologia to nauka o dialektach, gwaroznawstwo. Potocznie bywa mylona z samym dialektem albo z dialektyką (filozofia, logika sporu).

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo dialektologia?

Od dialekt + -ologia, z toru greckiego dialektos (mowa, odmiana języka). Webster 1913 podaje Dialect + -logy przy DIALECTOLOGY. Skeat (1910) notuje DIALECT bez osobnego lematu dialectology. Arct (1921) drukuje Dialektologię i Djalekt. Brückner (1927) nie otwiera osobnego lematu dialektologia ani dialekt.

źródło

Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika dialektologia?

Lp: dialektologia, dialektologii, dialektologii, dialektologię, dialektologią, dialektologii, dialektologio. Lm: dialektologie, dialektologii / dialektologij, dialektologiom, dialektologie, dialektologiami, dialektologiach, dialektologie. Tabele według SGJP / Morfeusz 2. IPA redakcyjne: /dʲalɛktɔˈlɔɡʲa/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym dialektologia różni się od dialektyki i czy odpowiada angielskiemu dialectology?

Dialektologia porządkuje odmiany regionalne języka (geografia dialektów, atlas, izoglosa). Dialektyka dotyczy reguł rozumowania i sporu (logika, filozofia). Angielskie dialectology jest dydaktycznym odpowiednikiem polskiego lematu. Rozróżnienie jest redakcyjne. Potocznie obie nazwy bywają mylone z samym dialektem albo ze sobą nawzajem.

źródło

Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)