Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

filologia

rzeczownik, żeński [filɔˈlɔɡja]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Filologia obejmuje warsztat językowy i tekstowy: krytykę, historię mowy oraz literaturę (zwłaszcza klasyczną), a nie samą lingwistykę synchroniczną ani czystą filozofię.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. jęz. / hum. Dziedzina o języku, tekstach i kulturze piśmiennej: krytyka, dzieje mowy, lektura autorów, powinowactwa języków. Lingwistyka mapuje system; hermeneutyka ustala ramy rozumienia; etymologia śledzi tor wyrazu. Odróżnij od filozofii i od samej literatury pięknej bez warsztatu tekstowego.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. leks. Arct (wyd. 9, 1921) drukuje Filologa jako badacza języków oraz Filologję jako krąg nauk o języku i cywilizacji jakiegokolwiek ludu, przede wszystkim starożytnych Greków i Rzymian, a także jako wydział filologiczny na uniwersytecie. Świadectwo historyczne leksykonu, bez gotowej definicji serwisu.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Filolog; Filologja), otwórz źródło
  3. hist. / ang. Webster 1913 pod PHILOLOGY notuje krytykę i naukę gramatyczną (rzadziej, Johnson), naukowe badanie języka oraz traktat o nauce języka; PHILOLOGIST to osoba biegła w filologii. Skeat (1910) zapisuje PHILOLOGY jako the study of languages (L./Gk. φιλολογία). Ślad rejestru.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (PHILOLOGY; PHILOLOGIST; PHILOLOGICAL); W. W. Skeat 1910 (PHILOLOGY), otwórz źródło
  4. pot. Potocznie etykietę ściąga się do samego kierunku studiów humanistycznych, do listy lektur albo do „kochania literatury”. Granice bledną. Tu chodzi o warsztat tekstowy i językowy, nie o samą listę kanonu ani o czystą spekulację filozoficzną.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W luźnej rozmowie filologię bywa zwijana w stronę samego kierunku studiów, w stronę listy kanonu albo w stronę ogólnej humanistyki bez metody tekstowej. Tekst seminaryjny trzyma warstwy osobno: język i teksty w tradycji krytyki oraz historii mowy, świadectwa starszych leksykonów (Arct: Filolog, Filologja; Webster: PHILOLOGY, PHILOLOGIST; Skeat: PHILOLOGY) oraz etykiety bez metody. Bez tej warstwy hasło wpada w samą literaturę bez warsztatu albo w lingwistykę bez lektury autorów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (1921) wydziela hasło Filolog z glosą badacza języków oraz hasło Filologja z opisem kręgu nauk o języku i cywilizacji jakiegokolwiek ludu, a przede wszystkim starożytnych Greków i Rzymian; osobno notuje wydział filologiczny w uniwersytecie. Obok pojawia się formuła o biegłości w filologii przy literaturze i starożytności. Te artykuły potwierdzają sąsiedztwo leksykalne i nie dają gotowej definicji redakcyjnej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Filolog; Filologja), otwórz źródło

Webster (1913) pod PHILOLOGY podaje (1) criticism; grammatical learning (rzadziej, Johnson); (2) study of language as a science: prawa mowy, relacje języków, rozwój historyczny; (3) treatise on the science of language. Nota dodaje etymologię, gramatykę, krytykę autorów. PHILOLOGIST: one versed in philology; PHILOLOGICAL: of or pertaining to philology. Skeat (1910) zna PHILOLOGY (the study of languages) z L. philologia i Gk. φιλολογία oraz derywaty philological i philologist. Brückner (1927) osobnego artykułu nie prowadzi. Niżej etymologia; tu rejestr.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (PHILOLOGY; PHILOLOGIST; PHILOLOGICAL); W. W. Skeat 1910 (PHILOLOGY); A. Brückner 1927 (brak lematu filologia), otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 zna lemat filologia; odmianę zapisano z generatora fleksyjnego. W sali seminaryjnej wracają tematy krytyki tekstu, historii języka, lektury autorów klasycznych, powinowactw językowych oraz odróżnienia od lingwistyki synchronicznej, hermeneutyki i etymologii. Przymiotnik filologiczny należy do rejestru dydaktycznego. Obok krążą lingwistyka, literatura, hermeneutyka, etymologia i filozofia. Nie mylić z filozofią (mądrość / spekulacja) ani z samą listą lektur bez warsztatu tekstowego.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2 (lemat filologia), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny).

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik filologia
dopełniacz filologii
celownik filologii
biernik filologię
narzędnik filologią
miejscownik filologii
wołacz filologio

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik filologie
dopełniacz filologii / filologij
celownik filologiom
biernik filologie
narzędnik filologiami
miejscownik filologiach
wołacz filologie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy nauki o języku i cywilizacji (przybliżenie dydaktyczne; Arct drukuje Filologję w tym rejestrze; zakres do potwierdzenia), linguistic science / study of language (przybliżenie historyczne; Webster drukuje PHILOLOGY w tym sensie; zakres do potwierdzenia), studia tekstowe i językowe (przybliżenie redakcyjne; nie pokrywa wszystkich rejestrów)
źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct 1921 (Filologja), otwórz źródło
Antonimy lingwistyka synchroniczna: opis systemu bez tradycji krytyki tekstu (kontrast dydaktyczny; nie ścisły antonim), filozofia: spekulacja / mądrość, nie warsztat tekstowy (kontrast leksykalny; zakres do potwierdzenia), sama lista lektur bez metody tekstowej (sąsiad kontrastowy; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polskie filologia idzie torem uczonym z łac. philologia oraz z greckiego złożenia φιλολογία (u Skeata: love of talking, potem love of learning and literature; por. też Webster PHILOLOGY). W Arctcie (wyd. 9, 1921) stoją Filolog (badacz języków) i Filologja (krąg nauk o języku i cywilizacji, zwłaszcza Greków i Rzymian; wydział uniwersytecki). Webster 1913 zna PHILOLOGY (L. philologia; Gr.; F. philologie; See Philologer), PHILOLOGIST i PHILOLOGICAL. Skeat (1910) przy PHILOLOGY zapisuje the study of languages, tor L. philologia = Gk. φιλολογία, oraz derywaty philological i philologist; przy Philosophy pokazuje to samo gniazdo φίλος. Brückner (1927) osobnego artykułu nie prowadzi. Tekst serwisu powstaje niezależnie od brzmienia tych świadectw.
źródło M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Filolog; Filologja), otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (PHILOLOGY; PHILOLOGIST; PHILOLOGICAL; PHILOLOGER), otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (PHILOLOGY: L. philologia = Gk. φιλολογία; Der. philologi-c-al, philolog-ist), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak osobnego lematu filologia), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: philology

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza filologia?

Oznacza badania języka i tekstów w duchu krytyki, historii mowy oraz literatury, szczególnie klasycznej. Arct (1921) drukuje Filologję w rejestrze nauk o mowie i kulturze piśmiennej Greków i Rzymian oraz jako wydział uniwersytecki. Potocznie etykietę myli się z samą listą lektur, z lingwistyką synchroniczną albo z filozofią.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo filologia?

Z toru łacińskiego philologia i greckiego φιλολογία. Webster 1913 zna PHILOLOGY, PHILOLOGIST i PHILOLOGICAL. U Skeata (1910) widać PHILOLOGY z L./Gk. oraz derywaty philological i philologist. Arct (1921) drukuje Filologa i Filologję. Brückner (1927) osobnego lematu nie otwiera.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana i wymowa rzeczownika filologia?

Lp: filologia, filologii, filologii, filologię, filologią, filologii, filologio. Lm: filologie, filologii / filologij, filologiom, filologie, filologiami, filologiach, filologie. Tabele ze SGJP / Morfeusz 2 (lemat obecny). IPA redakcyjne: /filɔˈlɔɡja/, do potwierdzenia przez fonetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Czym filologia różni się od lingwistyki, hermeneutyki, etymologii i filozofii oraz czy odpowiada angielskiemu philology?

Filologia porządkuje warsztat tekstowy i językowy (krytyka, dzieje mowy, lektura autorów). Synchroniczny opis systemu należy do lingwistyki; reguły rozumienia do hermeneutyki; tor leksemu do etymologii; spekulacja / mądrość do filozofii. Angielskie philology jest dydaktycznym odpowiednikiem. Rozróżnienie jest redakcyjne; potocznie nazwy bywają mylone.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)