Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

pluralizm

rzeczownik, męski [pluˈralizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Pluralizm oznacza przekonanie albo ustrój uznający wielość pierwiastków, grup albo stanowisk zamiast jednej normy, a także historycznie posiadanie kilku beneficyjów kościelnych przez jedną osobę.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. Przekonanie albo nauka filozoficzna o wielości zasad: uznaje się wiele pierwotnych, jakościowo różnych substancji albo pierwiastków rzeczywistości zamiast jednej zasady (przeciwieństwo monizmu).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. polit. Model ustrojowy i społeczny, w którym wiele wspólnot, kultur albo interesów ma prawo występować na równych prawach w ramach wspólnego ładu, zamiast podporządkowania wszystkich jednej narzucanej normie.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. pot. W mowie potocznej i publicystyce: etykieta na wielość stanowisk, poglądów albo praktyk w jednej sprawie, często bez ścisłego rozróżnienia filozoficznego albo ustrojowego.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. hist./kośc. W historii Kościoła (zwłaszcza anglikańskiej praktyki angielskiej): posiadanie przez jedną osobę duchowną więcej niż jednego beneficyjum albo prebendy jednocześnie.
    źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (Pluralism, Pluralist), otwórz źródło

Przykłady użycia

Użycie

Potocznie pluralizm bywa etykietą na wielość: wiele stanowisk, wiele kultur, wiele interesów w jednej sprawie. W prozie akademickiej lepiej rozdzielić warstwy: tezę metafizyczną o wielu substancjach, model polityczny uznania równouprawnienia grup, sens historyczno-kościelny wielu beneficyjów w jednej osobie oraz figurę retoryczną. Bez tego nazwa łatwo zlewa się z tolerancją, relatywizmem i zwykłą wielogłosowością.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (wyd. 9, 1921) przy Pluralizmie zapisuje zmysł społeczny albo duch społeczny lub korporacyjny, uznanie równouprawnienia oraz pogląd, według którego podstawami bytu są nieskończenie liczne, jakościowo różne substancje (monadologia Leibniza), z przeciwieństwem Monizm. Osobno Pluralis oznacza liczbę mnogą w gramatyce. To świadectwo leksyki z lat 20., nie gotowa definicja serwisu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster 1913 łączy Pluralism z jakością albo stanem bycia plural (także: bycia w liczbie mnogiej) oraz z kościelnym urzędem, przy którym jedna osoba trzyma kilka prebend naraz. Hasło Pluralist oznacza kapłana z więcej niż jednym beneficyjum. Skeat 1910 wyprowadza PLURAL z francuskiego plurel / pluriel i z łacińskiego pluralis (od plus, pluris); wśród dalszych form wymienia m.in. pluralist i pluralism. Polski lemat idzie tą ścieżką z końcówką -yzm.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

Częste zestawienia: pluralizm filozoficzny, pluralizm społeczny, pluralizm kulturowy, krytyka pluralizmu, obrona pluralizmu. W rodzinie leksykalnej SGJP potwierdza pluralistę, pluralistkę, przymiotnik pluralistyczny oraz rzeczownik pluralność. Kontrastowym sąsiadem pozostaje monizm. W dydaktyce pluralizm stawia się obok monizmu, dualizmu, teizmu i relatywizmu, by oddzielić wielość zasad od jednej normy.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik pluralizm
dopełniacz pluralizmu
celownik pluralizmowi
biernik pluralizm
narzędnik pluralizmem
miejscownik pluralizmie / pluraliźmie
wołacz pluralizmie / pluraliźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik pluralizmy
dopełniacz pluralizmów
celownik pluralizmom
biernik pluralizmy
narzędnik pluralizmami
miejscownik pluralizmach
wołacz pluralizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy uznanie równouprawnienia (w rejestrze Arcta przy Pluralizmie), doktryna wielości pierwiastków, wielość (w rejestrze Webstera: quality or state of being plural)
źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921, otwórz źródło
Antonimy monizm (w Arctcie przy Pluralizmie: przeciwieństwo Monizm; jedna zasada wobec wielu substancji), monizm społeczny (w rejestrze politycznym: jedna norma wobec uznania wielości grup), absolutyzm (w rejestrze porównawczym: jedna władza albo jedna zasada bez przestrzeni na wielość)
źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921, otwórz źródło

Etymologia

Polski pluralizm należy do nowożytnej rodziny opartej na łacińskim pluralis („odnoszący się do więcej niż jednej jednostki”) od plus, pluris („więcej”), poprzez angielskie pluralism i francuskie pluriel / pluralisme z sufiksem -yzm. Webster 1913 otwiera Pluralism opisem jakości albo stanu bycia plural oraz kościelnego posiadania kilku beneficyjów jednocześnie; Pluralist oznacza duchownego z wieloma beneficyjami; Plurality etymologicznie z L. pluralitas. Skeat 1910 przy haśle PLURAL podaje średnioangielskie i starofrancuskie plurel, nowofrancuskie pluriel, źródło łacińskie pluralis od plus/pluris, a dalej derywaty plural-ly, plural-ist, plural-ism oraz plural-i-ty. Arct 1921 przy Pluralizmie notuje zmysł społeczny, uznanie równouprawnienia, pogląd o nieskończenie licznych, jakościowo różnych substancjach (monadologia Leibniza) oraz przeciwieństwo Monizm; Pluralis to liczba mnoga w gramatyce. Brzmienie definicji serwisu powstaje niezależnie od tych trzech źródeł.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: pluralism

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza pluralizm w filozofii, polityce i historii Kościoła?

W filozofii: teza o wielu nieredukowalnych substancjach albo pierwiastkach rzeczywistości. W debacie publicznej i ustrojach: akceptacja różnorodności wspólnot wraz z ich równouprawnieniem. W historii Kościoła: posiadanie kilku beneficyjów przez jedną osobę duchowną. Publicznie bywa skrótem na każdą wielość stanowisk. Sens zależy od rejestru.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo pluralizm?

Rdzeń jest łaciński: forma pluralis (od plus, pluris w znaczeniu „więcej”), przekazana przez angielskie pluralism i francuskie pluriel. Webster 1913 opisuje Pluralism oraz Pluralist. Skeat 1910 ma PLURAL z OF. plurel i derywatami plural-ism oraz plural-ist. Arct 1921 notuje Pluralizm i Pluralis. Polski lemat wszedł nowożytnie z końcówką -yzm.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana rzeczownika pluralizm?

Liczba pojedyncza: pluralizm, pluralizmu, pluralizmowi, pluralizm, pluralizmem, pluralizmie (także pluraliźmie), pluralizmie (także pluraliźmie). Liczba mnoga: pluralizmy, pluralizmów, pluralizmom, pluralizmy, pluralizmami, pluralizmach, pluralizmy. Formy pochodzą z SGJP / Morfeusz 2.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym pluralizm różni się od monizmu?

Pluralizm uznaje wiele odrębnych zasad albo substancji; monizm uznaje jedną. Arct 1921 przy Pluralizmie wprost nazywa Monizm przeciwieństwem i wskazuje na nieskończenie liczne, jakościowo różne substancje (monadologia Leibniza). Webster 1913 przy Pluralism mówi o quality or state of being plural. Potocznie obie etykiety myli się z relatywizmem i zwykłą wielogłosowością.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921; Webster 1913, otwórz źródło