Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

fenomenologia

rzeczownik, żeński [fenomenɔˈlɔɡja]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Fenomenologia oznacza opis, historię albo wyjaśnienie zjawisk, a w nowożytnej filozofii także nurt badający świadomość przez opis tego, co się w niej jawi.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. ogólne / nauk. Opis, historia albo wyjaśnienie zjawisk (fenomenów): rejestracja tego, co się jawi obserwacji, wraz z ich powiązaniami, bez konieczności wchodzenia w spekulację o istocie rzeczy poza zjawiskiem.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. nauk. / hist. leks. Dział danej dyscypliny skupiony na przebiegu i powiązaniach objawów (strona zjawiskowa), w historycznym kontraście Arcta wobec nauki o prawach ogólnych (nomologii).
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. filoz. W nowożytnej filozofii: nurt albo metoda badania przeżyć świadomych (intencje, struktury znaczenia), często z zawieszeniem wstępnych tez o świecie zewnętrznym. Nazwy historyczne konkretnych szkół (np. nurt kojarzony z Husserlem) traktować jako rejestr współczesny, do potwierdzenia źródłem przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. W rejestrze potocznym i publicystycznym: skrót na „opis tego, co się dzieje / jawi”, czasem mylony z fenomenalizmem (tezą ograniczającą wiedzę do samych fenomenów) albo z samym fenomenem jako „czymś niezwykłym".
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Potocznie fenomenologia bywa etykietą na „dokładny opis tego, co się jawi”, czasem bez oddzielenia rejestru naukowego, historyczno-leksykalnego i filozoficznego. W tekście fachowym warto rozdzielić: ogólny opis albo wyjaśnienie fenomenów (Webster), część nauki o stronie zjawiskowej wobec nomologii (Arct) oraz nowożytny nurt filozoficzny świadomości. Inaczej hasło zlewa się z fenomenalizmem, z samym fenomenem („coś niezwykłego”) i ze zwykłą sprawozdawczością.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Fenomenologię jako część jakiejkolwiek nauki zajmującą się stroną zjawiskową (powstawaniem objawów, ich związkiem itd.) i odsyła do Nomologii. Fenomenologiczny glosuje jako „zjawiskowy”. Obok stoją Fenomen (zjawisko, objaw niezwykły, osobliwość), Fenomenalny (niezwykły, nadzwyczajny, wyjątkowy; osobliwy, rzadki) oraz Fenomenalizm (kierunek filozoficzny uznający poznawalność tylko fenomenów). Przy Nomologii Arct zapisuje naukę o prawach ogólnych i wprost stawia fenomenologię jako przeciwieństwo. Traktuję ten zapis wyłącznie jako świadectwo leksykalne z lat 20., bez kopiowania go do definicji redakcyjnej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster 1913 przy Phenomenology podaje etymologię Phenomenon + -logy (cf. F. phénoménologie) oraz definicję: description, history, or explanation of phenomena, z cytatem Hamiltona „The phenomenology of the mind.” Obok stoją Phenomenalism (teoria ograniczająca pozytywną albo naukową wiedzę do samych fenomenów, materialnych lub duchowych), Phenomenist oraz Phenomenon (L. phaenomenon, Gk. φαινόμενον od φαίνειν „ukazywać”). Skeat 1910 ma PHENOMENON (L./Gk. φαινόμενον; φαίνειν „show”; Der. phenomen-al), lecz osobnego hasła PHENOMENOLOGY brak. Polska forma fenomenologia domyka grecko-łacińską podstawę przyrostkiem -logia / -ologia.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

Częste zestawienia: fenomenologia filozoficzna, fenomenologia umysłu, fenomenologia zjawisk, opis fenomenologiczny, metoda fenomenologiczna. W rodzinie leksykalnej SGJP potwierdza fenomenologa, fenomenologiczny, fenomen i fenomenalny; fenomenolożka nie występuje w Morfeusz 2 (brak-w-sgjp). Kontrastowymi sąsiadami w dydaktyce pozostają nomologia (w Arctcie: prawa ogólne wobec strony zjawiskowej), fenomenalizm (ograniczenie wiedzy do fenomenów) oraz zwykły opis empiryczny bez metody filozoficznej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik fenomenologia
dopełniacz fenomenologii
celownik fenomenologii
biernik fenomenologię
narzędnik fenomenologią
miejscownik fenomenologii
wołacz fenomenologio

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik fenomenologie
dopełniacz fenomenologii / fenomenologij
celownik fenomenologiom
biernik fenomenologie
narzędnik fenomenologiami
miejscownik fenomenologiach
wołacz fenomenologie

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy opis / wyjaśnienie zjawisk (w Websterze: description, history, or explanation of phenomena; zakres ogólny, nie pełny synonim nurtu filozoficznego), opis zjawiskowy / strona zjawiskowa (w Arctcie: Fenomenologiczny = zjawiskowy; Fenomenologia = część nauki o stronie zjawiskowej), fenomenalizm (sąsiad leksykalny, nie synonim: ogranicza wiedzę do fenomenów; w dydaktyce często mylony z fenomenologią)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913 (Phenomenology: description, history, or explanation of phenomena), otwórz źródło
Antonimy nomologia (w Arctcie: nauka o prawach ogólnych; wprost przeciwieństwo fenomenologii jako strony zjawiskowej), spekulacja o istocie poza zjawiskiem (kontrast dydaktyczny wobec opisu fenomenów; zakres redakcyjny, nie jeden słownikowy antonim), nauka o prawach ogólnych bez opisu przebiegu objawów (kontrast Arctowski; nie mylić z fenomenalizmem)
źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921 (Nomologja = nauka o prawach ogólnych; przeciwieństwo: Fenomenologia), otwórz źródło

Etymologia

Polski fenomenologia wyrasta z grecko-łacińskiej podstawy phenomenon / φαινόμενον (to, co się jawi; od φαίνειν „ukazywać”) oraz przyrostka -logia / -ologia („nauka, opis”). Webster 1913 otwiera Phenomenology etymologią Phenomenon + -logy (cf. F. phénoménologie) i podaje sens opisu, historii albo wyjaśnienia fenomenów, z cytatem Hamiltona o fenomenologii umysłu. Phenomenon wyprowadza z L. phaenomenon i Gk. φαινόμενον (φαίνεσθαι „jawić się”, φαίνειν „ukazywać”). Skeat 1910 przy PHENOMENON zapisuje L./Gk. φαινόμενον oraz Der. phenomen-al; osobnego hasła PHENOMENOLOGY w Skeacie brak. Arct 1921 notuje Fenomenologię, Fenomenologiczny, Fenomen, Fenomenalny i Fenomenalizm oraz krzyżowo Nomologię jako przeciwieństwo. Definicje redakcyjne powstają osobno, bez parafrazy tych świadectw.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: phenomenology

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza fenomenologia w sensie ogólnym, a co w filozofii?

W sensie ogólnym i naukowym chodzi o opis albo wyjaśnienie fenomenów oraz o dział skupiony na przebiegu objawów. W rejestrze filozoficznym nazwa obejmuje szkołę i metodę pracy nad treściami świadomości oraz ich znaczeniem. W mowie codziennej bywa ozdobnym synonimem starannego sprawozdania. Zakres zależy od kontekstu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo fenomenologia?

Podstawa jest grecko-łacińska: phenomenon / φαινόμενον (od φαίνειν „ukazywać”) oraz -logia / -ologia. Webster 1913 rejestruje Phenomenology (Phenomenon + -logy; cf. F. phénoménologie) i Phenomenon. Skeat 1910 ma PHENOMENON i Der. phenomen-al, lecz osobnego PHENOMENOLOGY brak. Arct 1921 notuje Fenomenologię i Fenomenologiczny. Polski lemat wszedł nowożytnie.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana rzeczownika fenomenologia?

Liczba pojedyncza: fenomenologia, fenomenologii, fenomenologii, fenomenologię, fenomenologią, fenomenologii, fenomenologio. Liczba mnoga: fenomenologie, fenomenologii (także fenomenologij), fenomenologiom, fenomenologie, fenomenologiami, fenomenologiach, fenomenologie. Fleksję bierze serwis ze SGJP / Morfeusz 2.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym fenomenologia różni się od fenomenalizmu i nomologii?

W Websterze Phenomenology to opis albo wyjaśnienie fenomenów; Phenomenalism ogranicza pozytywną wiedzę do samych fenomenów. W Arctcie Fenomenologia to strona zjawiskowa nauki, a Nomologia: prawa ogólne (wprost przeciwieństwo). Fenomenalizm jest sąsiadem, nie synonimem. Potocznie trzy etykiety myli się z „samym opisem tego, co widać”.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (Phenomenology, Phenomenalism); M. Arct 1921 (Fenomenologia, Fenomenalizm, Nomologja), otwórz źródło