Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

etyka

rzeczownik, żeński [ɛˈtɨka]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etyka to dziedzina refleksji o moralności i obowiązku: pyta, czym jest dobro, jak uzasadnić normy postępowania oraz jak oceniać czyny, intencje i charakter w życiu prywatnym i publicznym.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. Gałąź filozofii skupiona na naturze moralności, obowiązku i wartości etycznych: bada genezę sądu o dobru i złu, kryteria oceny czynu oraz związek normy, intencji i skutku z odpowiedzialnością sprawcy.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. leks. / dydakt. W rejestrze historyczno-leksykalnym i dydaktycznym: nauka o regułach moralnych, o prawach podmiotu i o powinnościach, ujmowana też jako filozofia moralności; klasycznie bliska refleksji o obyczaju, cnocie i regułach postępowania.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. filoz. / prakt. W typologii szkół i programów: rama badania norm praktycznych w konkretnej dziedzinie (etyka lekarska, polityczna, biznesowa, badawcza), szersza niż sam opis kodeksu, bo obejmuje uzasadnienie reguł, konflikt wartości oraz odpowiedzialność instytucji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. W rejestrze potocznym i publicystycznym: skrót na „zespół zasad przyzwoitego postępowania”, na moralizowanie albo na etykietę sporu o to, co jest „uczciwe”. Zakres luźny, do potwierdzenia przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W mowie codziennej etyka bywa etykietą na przyzwoitość, na moralizowanie albo na pejoratywny żargon o „uczciwości” bez metody. W prozie fachowej warto rozdzielić: warstwę filozoficzną (natura moralności, obowiązku i wartości etycznych), warstwę dydaktyczno-leksykalną (nauka o moralności i filozofia moralności) oraz świadectwa leksykalne dla angielskiego Ethics / Ethic / Ethical (Webster, Skeat) i dla polskiego Etyka / Etyczny / Etyk (Arct). Bez tego nazwa łatwo zlewa się z samym prawem karnym, z publicystyką „moralności” i z oskarżeniem o hipokryzję bez kryteriów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Etykę z markerem greckim i glosuje ją jako naukę o zasadach moralności, o prawach i obowiązkach oraz jako filozofię moralności. Obok stoją Etyczny (dotyczący etyki; moralny, obyczajowy) oraz Etyk (uczony poświęcający się etyce; autor rozpraw o etyce). Osobno Etykieta dotyczy form towarzyskich i kartek z napisem, nie samej etyki. Traktuję te glosy wyłącznie jako świadectwa leksykalne dla polskiego lematu, bez kopiowania ich do definicji redakcyjnej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster 1913 pod hasłem Ethics opisuje naukę o ludzkim obowiązku, zbiór reguł obowiązku oraz konkretny system zasad dotyczących obowiązku, z przykładami ethics politycznej, społecznej i medycznej; w sąsiedztwie stoją Ethic / Ethical, Ethically i Ethicist. Skeat (1910) przy ETHIC wiąże lemat z obyczajem i naturą moralną poprzez greckie ēthos, a wśród derywatów wymienia ethical, ethically i ethics. Pełniejszy cytat faktów jest w polu etymologii.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza fleksję rzeczownika żeńskiego etyka w pełnej tabeli przypadków. Częste zestawienia: etyka filozoficzna, etyka zawodowa, norma etyczna, konflikt wartości, sąd moralny. W rodzinie leksykalnej pokrewne etyczny, etyk są w codziennym użyciu akademickim; sąsiadami dydaktycznymi pozostają estetyka, aksjologia, ontologia i prawo. U Brücknera (1927) indeks pomija osobny artykuł etyka, choć notuje np. estetyka (s. 202).

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, 1927, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik etyka
dopełniacz etyki
celownik etyce
biernik etykę
narzędnik etyką
miejscownik etyce
wołacz etyko

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik etyki
dopełniacz etyk
celownik etykom
biernik etyki
narzędnik etykami
miejscownik etykach
wołacz etyki

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy filozofia moralności / nauka o obowiązku (przybliżenie redakcyjne do glos Webstera i Arcta; nie pełny synonim wszystkich rejestrów), nauka o zasadach moralności (sąsiad bliski w rejestrze dydaktycznym; nie pokrywa całej etyki stosowanej), refleksja o moralności (przybliżenie dydaktyczne; nie ścisły synonim słownikowy wszystkich kontekstów)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (Ethics = the science of human duty); M. Arct 1921 (Etyka = filozofja moralności), otwórz źródło
Antonimy czysty opis faktów bez oceny moralnej (kontrast dydaktyczny: sama dokumentacja wobec sądu etycznego; nie ścisły antonim współczesny), obojętność na normy i obowiązek (kontrast: etyka jako refleksja o powinności wobec braku kryteriów; zakres redakcyjny), redukcja czynu do samej skuteczności (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski etyka jest nowożytnym zapożyczeniem naukowym z greckiej rodziny związanej z obyczajem i charakterem moralnym (ēthos, ēthikos) oraz z nowożytnymi formami łacińskimi i francuskimi (ethicus, éthique). Webster 1913 rejestruje Ethics (Cf. F. éthique; the science of human duty; body of rules of duty; particular system of principles concerning duty) oraz Ethic / Ethical, Ethically, Ethicist. Skeat 1910 ma ETHIC (relating to custom; commonly used as ethics) z L. ethicus i Gk. ēthikos od ēthos (custom, moral nature; cf. ethos), z pochodnymi ethical, ethically, ethics. Arct (wyd. 9, 1921) notuje Etykę (*g.) z glosą nauki o zasadach moralności oraz filozofii moralności, a także Etyczny i Etyk. Brückner 1927 w indeksie nie ma osobnego lematu etyka. Definicje serwisu powstają niezależnie i nie parafrazują tych świadectw jako gotowych haseł.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (ETHIC; Der. ethical, ethics), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Etyka; Etyczny; Etyk), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (brak osobnego lematu etyka w indeksie), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: ethics

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza etyka w filozofii i praktyce?

Oznacza namysł nad moralnością, obowiązkiem i wartościami etycznymi: nad kryteriami oceny czynu, nad uzasadnieniem norm oraz nad odpowiedzialnością sprawcy. W dydaktyce bywa ramą filozofii moralności. W potocznej mowie bywa etykietą na przyzwoitość. Rozróżniamy trzy rejestry: filozoficzny, dydaktyczny i potoczny.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo etyka?

Rdzeń wiąże się z greckim ēthos (obyczaj, charakter moralny) i ēthikos oraz z łacińskim ethicus i francuskim éthique. Webster 1913 ma Ethics (nauka o obowiązku). Skeat 1910 ma ETHIC od ēthos. Arct (1921) ma Etykę jako naukę o zasadach moralności i filozofię moralności. Brückner (1927) nie rejestruje osobnego lematu etyka. Polski lemat wszedł nowożytnie jako zapożyczenie naukowe.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana rzeczownika etyka?

W liczbie pojedynczej: etyka, etyki, etyce, etykę, etyką, etyce, etyko. W liczbie mnogiej: etyki, etyk, etykom, etyki, etykami, etykach, etyki. Tabele fleksyjne pochodzą z SGJP / Morfeusz 2.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym etyka różni się od prawa?

Prawo skupia się na normach sankcjonowanych przez państwo i na egzekucji. Etyka pyta szerzej o dobro, obowiązek i uzasadnienie postępowania: o wartości i odpowiedzialność, nie tylko o katalog przepisów. Obie dziedziny się przenikają, lecz nie pokrywają. Potocznie bywają mylone z „rozmową o tym, co wolno”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)