Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

estetyka

rzeczownik, żeński [ɛstɛˈtɨka]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Estetyka to dziedzina refleksji o pięknie, smaku i doświadczeniu artystycznym: pyta, czym jest piękno, jak je oceniamy i jak sztuka ucieleśnia wartości zmysłowe oraz formalne.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. Dział filozofii poświęcony naturze piękna, smaku i wartości estetycznych: bada, jak powstaje sąd o pięknie, jakie kryteria rządzą oceną dzieła oraz jak zmysłowe i formalne jakości przedmiotu wiążą się z przeżyciem odbiorcy.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. leks. / dydakt. W rejestrze historyczno-leksykalnym i dydaktycznym: nauka albo filozofia sztuki i piękna, obejmująca poczucie piękna w życiu, literaturze i sztukach pięknych; klasycznie bliska refleksji o smaku oraz o ucieleśnieniu piękna przez sztukę.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. filoz. / kult. W typologii szkół i programów: rama analizy doświadczenia estetycznego, która wykracza poza sam opis dzieł i obejmuje kategorie wzniosłości, brzydoty, kiczu, stylu oraz relacji między formą, treścią i kontekstem odbioru.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. pot. W mowie potocznej i publicystyce: skrót na „dbałość o wygląd i styl”, na gustowność aranżacji albo na etykietę sporu o to, co jest „ładne”. Zakres luźny, do potwierdzenia przy recenzji.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Potocznie estetyka bywa etykietą na gustowność wystroju, na styl ubioru albo na pejoratywny żargon o „ładności” bez metody. W tekście fachowym warto rozdzielić: rejestr filozoficzny (natura piękna, smaku i wartości estetycznych), rejestr dydaktyczno-leksykalny (nauka o pięknie i filozofia sztuki) oraz świadectwa leksykalne dla angielskiego Aesthetics / Esthetics / Aesthetic (Webster) i dla polskiego Estetyka / Estetyczny / Estetyk / Estetyzm (Arct). Inaczej hasło zlewa się z samą historią sztuki, z publicystyką „gustu” i z oskarżeniem o snobizm bez kryteriów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Arct (wyd. 9, 1921) rejestruje Estetykę z markerem greckim i glosuje ją jako naukę o objawach piękna, o poczuciu piękna w życiu, sztuce, literaturze i sztukach pięknych oraz jako filozofię sztuki, piękna. Obok stoją Estetyczny (zgodny z zasadami i czuciem piękna; piękny), Estetyk (znawca piękna, sztuki) oraz Estetyzm (ocenianie wszystkiego ze stanowiska przeważnie estetycznego; przesadne rozmiłowanie się w pięknie). Traktuję te glosy wyłącznie jako świadectwa leksykalne dla polskiego lematu, bez kopiowania ich do definicji redakcyjnej.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster 1913 rejestruje Aesthetics oraz wariant Esthetics jako teorię albo filozofię smaku i naukę o pięknie w naturze oraz sztuce, ze wskazaniem na ucieleśnienie piękna przez sztukę; w glosie etymologicznej podaje grecki rdzeń i francuskie esthétique. Obok stoją Aesthetic / Aesthetical z przysłówkiem Aesthetically, Aestheticism (doktryna estetyki; oddanie pięknu) oraz Aesthete. Osobno Aesthesia oznacza perception by the senses. U Skeata (1910) przy kwerendzie brak osobnego lematu AESTHETIC / AESTHETICS (pojawiają się tylko wzmianki uboczne, np. anaesthetic). Pełniejszy cytat faktów jest w polu etymologii.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

SGJP / Morfeusz 2 potwierdza fleksję rzeczownika żeńskiego estetyka w pełnej tabeli przypadków. Częste zestawienia: estetyka filozoficzna, estetyka sztuki, sąd estetyczny, kategorie piękna, teoria smaku. W rodzinie leksykalnej pokrewne estetyczny, estetyk, estetyzm są w codziennym użyciu akademickim; sąsiadami dydaktycznymi pozostają etyka, aksjologia, ontologia i historia sztuki. Brückner 1927 w indeksie ma estetyka (s. 202); przy haśle jaw / jawić wiąże greckie aisthanomai (uważam, postrzegam) z ostatecznym źródłem słowa estetyka.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2; A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, 1927, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik estetyka
dopełniacz estetyki
celownik estetyce
biernik estetykę
narzędnik estetyką
miejscownik estetyce
wołacz estetyko

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik estetyki
dopełniacz estetyk
celownik estetykom
biernik estetyki
narzędnik estetykami
miejscownik estetykach
wołacz estetyki

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy teoria smaku / filozofia smaku (przybliżenie redakcyjne do glosy Webstera; nie pełny synonim wszystkich rejestrów), nauka o pięknie / filozofia sztuki (sąsiad bliski w rejestrze dydaktycznym; nie pokrywa całej estetyki współczesnej), refleksja o poczuciu piękna (przybliżenie dydaktyczne za świadectwem Arcta; nie ścisły synonim słownikowy wszystkich kontekstów)
źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913 (Aesthetics = theory or philosophy of taste; science of the beautiful), otwórz źródło
Antonimy czysty opis faktów bez oceny piękna (kontrast dydaktyczny: sama dokumentacja wobec sądu estetycznego; nie ścisły antonim współczesny), obojętność na formę i smak (kontrast: estetyka jako refleksja o jakości wobec braku kryteriów; zakres redakcyjny), redukcja dzieła do samej użyteczności (sąsiad kontrastowy w dyskusji; do potwierdzenia przy recenzji)
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski estetyka jest nowożytnym zapożyczeniem naukowym z greckiej rodziny związanej z postrzeganiem zmysłowym (aisthanomai i pokrewne) oraz z nowożytnymi formami niemieckimi i francuskimi (Ästhetik, esthétique). Webster 1913 rejestruje Aesthetics / Esthetics (Etym. Gr.; F. esthétique; theory or philosophy of taste; science of the beautiful in nature and art) oraz Aesthetic / Aesthetical, Aestheticism, Aesthete; osobno Aesthesia (perception by the senses). Skeat 1910 przy kwerendzie nie ma osobnego lematu AESTHETIC / AESTHETICS. Arct (wyd. 9, 1921) notuje Estetykę (*g.) z glosą nauki o pięknie oraz filozofii sztuki, a także Estetyczny, Estetyk i Estetyzm. Brückner 1927 w indeksie odsyła estetyka do s. 202; przy jaw / jawić wiąże grec. aisthanomai (uważam) z ostatecznym źródłem estetyki. Definicje redakcyjne powstają osobno, bez parafrazy tych świadectw.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910 (brak osobnego AESTHETIC / AESTHETICS), otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (Estetyka; Estetyczny; Estetyk; Estetyzm), otwórz źródło
także A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (indeks: estetyka s. 202; aisthanomai przy jaw), otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

To samo hasło po angielsku: aesthetics

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza estetyka w filozofii i kulturze?

Chodzi o refleksję nad pięknem, smakiem i wartościami estetycznymi: o kryteria oceny dzieła, o przeżycie odbiorcy i o to, jak sztuka ucieleśnia jakości formalne oraz zmysłowe. W dydaktyce bywa ramą filozofii sztuki. Potocznie bywa etykietą na gustowność wyglądu. To trzy rejestry: filozoficzny, dydaktyczny i potoczny.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo estetyka?

Rdzeń wiąże się z greckim postrzeganiem zmysłowym (aisthanomai) oraz z nowożytnymi Ästhetik i esthétique. Webster 1913 ma Aesthetics / Esthetics (teoria smaku; nauka o pięknie). Skeat 1910 nie rejestruje osobnego AESTHETIC. Arct (1921) ma Estetykę jako naukę o pięknie i filozofię sztuki. Brückner (1927) przy jaw łączy aisthanomai z estetyką. Polski lemat wszedł nowożytnie jako zapożyczenie naukowe.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster 1913; W. W. Skeat 1910; M. Arct 1921; A. Brückner 1927, otwórz źródło

Jak wygląda odmiana rzeczownika estetyka?

W liczbie pojedynczej: estetyka, estetyki, estetyce, estetykę, estetyką, estetyce, estetyko. W liczbie mnogiej: estetyki, estetyk, estetykom, estetyki, estetykami, estetykach, estetyki. Tabele fleksyjne pochodzą z SGJP / Morfeusz 2.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym estetyka różni się od historii sztuki?

Historia sztuki skupia się na dziełach, stylach, artystach i kontekstach chronologicznych. Estetyka pyta szerzej o piękno, smak i warunki oceny: o wartości i przeżycie, nie tylko o katalog faktów. Obie dziedziny się przenikają, lecz nie pokrywają. Potocznie bywają mylone z „rozmową o tym, co ładne”.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)