Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

kontekst

rzeczownik, męski [ˈkɔ̃ntɛkst]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Kontekst to otoczenie słowa albo zdarzenia, czyli fragmenty wypowiedzi oraz ogół warunków, które pozwalają zrozumieć ich sens i ocenić ich znaczenie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. Fragmenty tekstu lub wypowiedzi otaczające dane słowo albo zdanie, które pozwalają je właściwie zrozumieć.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. Ogół warunków, w których coś się dzieje i które wpływają na jego sens lub ocenę.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Kontekst należy do słownictwa ogólnego, ale w dwóch różnych środowiskach znaczy niemal to samo. W naukach o języku i w edytorstwie chodzi o sąsiedztwo wypowiedzi, w humanistyce i publicystyce o ogół warunków, w których coś zaszło. Wyraz jest neutralny i występuje zarówno w mowie starannej, jak i w potocznej, choć w rozmowie częściej mówi się po prostu o okolicznościach albo o tle sprawy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Najbardziej utarta konstrukcja to przyimek w z miejscownikiem: w kontekście czegoś, w kontekście wydarzeń, w kontekście rozmowy. Zdanie wyjęte z kontekstu albo cytowane bez kontekstu opisuje sytuację, w której sens został zniekształcony. Mówi się też o kontekście czegoś w dopełniaczu: kontekst epoki, kontekst decyzji, oraz o szerszym i węższym kontekście, gdy trzeba zaznaczyć skalę.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Częste nadużycie to traktowanie kontekstu jako wymówki, która unieważnia każdą ocenę: zdanie w kontekście bywa używane po to, żeby zamknąć dyskusję, zamiast ją doprecyzować. Drugi błąd ma charakter składniowy: konstrukcja w kontekście bywa wstawiana bez dopełnienia, jako ozdobnik, choć bez wskazania, o jaki kontekst chodzi, nie wnosi żadnej treści.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik kontekst
dopełniacz kontekstu
celownik kontekstowi
biernik kontekst
narzędnik kontekstem
miejscownik kontekście
wołacz kontekście

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik konteksty
dopełniacz kontekstów
celownik kontekstom
biernik konteksty
narzędnik kontekstami
miejscownik kontekstach
wołacz konteksty

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy okoliczności, tło
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Z łacińskiego contextus „splot, zestawienie”, od czasownika contexere „spłatać razem”: con- „razem” i texere „tkać”. Słownik M. Arcta (1921) objaśnia je jako „zestawienie i porównanie logiczne części tekstu poprzedzających z następującymi; spójność myśli, związek mowy”.
źródło M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo kontekst?

Kontekst to sąsiedztwo wypowiedzi: to, co stoi przed danym słowem i po nim, i co decyduje o tym, jak je odczytać. Poza językiem słowo obejmuje też warunki, w których coś zaszło, czyli okoliczności wpływające na sens całego zdarzenia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jak odmienia się kontekst?

W dopełniaczu jest kontekstu, w celowniku kontekstowi, a narzędnik brzmi kontekstem. Miejscownik i wołacz mają formę kontekście. Liczba mnoga to konteksty, kontekstów, kontekstom, a narzędnik mnogi brzmi kontekstami.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czy można powiedzieć „w kontekście” bez dopełnienia?

Można, ale tylko wtedy, gdy z otoczenia zdania wynika, o jaki kontekst chodzi. Sam zwrot w kontekście bez wskazania czegokolwiek bywa pusty, bo nie mówi, jakie warunki ma się na myśli. W starannej polszczyźnie lepiej dopisać dopełnienie albo zastąpić zwrot słowem okoliczności.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo kontekst?

Łaciński rzeczownik contextus znaczył splot, a czasownik contexere, od którego pochodzi, to spłatać razem: con, czyli razem, i texere, czyli tkać. Arct notuje wyraz w słowniku z 1921 roku, w znaczeniu odnoszącym się do układu wypowiedzi i jej spójności.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)