Przejdź do treści
Słownik.

stoicyzm

rzeczownik, męski [stɔˈit͡sɨzm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Stoicyzm to starożytna szkoła filozoficzna, która za jedyne prawdziwe dobro uznawała cnotę, a także postawa człowieka, który spokojnie i bez skarg znosi cierpienie, straty i niepowodzenia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. W filozofii: kierunek założony w Atenach przez Zenona z Kition, według którego szczęście daje życie cnotliwe i zgodne z naturą, a namiętności należy poddać rozumowi.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. Postawa człowieka, który z opanowaniem i spokojem przyjmuje cierpienie, przeciwności losu i niepowodzenia, nie okazując rozpaczy ani gniewu.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Stoicyzm ma dwa wyraźnie oddzielne życia. W tekstach o historii filozofii nazywa konkretną szkołę, jej nauki i przedstawicieli, takich jak Zenon z Kition, Seneka, Epiktet czy Marek Aureliusz. W języku ogólnym oznacza po prostu cechę charakteru: ktoś znosi coś ze stoicyzmem, czyli bez narzekania i z opanowaniem. To drugie użycie jest dziś częstsze w prasie, reportażu i rozmowie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rzeczownik łączy się z czasownikami znosić coś ze stoicyzmem, wykazać się stoicyzmem i przyjąć coś ze stoicyzmem, a także z dopełniaczem: stoicyzm Seneki, stoicyzm rzymski. Częściej niż sam rzeczownik pojawia się przymiotnik stoicki, zwłaszcza w zwrotach stoicki spokój i stoicka postawa, oraz przysłówek stoicko. Liczba mnoga stoicyzmy jest rzadka i występuje prawie wyłącznie w pracach porównujących odmiany tej filozofii.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Stoicyzm nie jest tym samym co obojętność ani rezygnacja. Stoik nie przestaje się troszczyć o to, co od niego zależy, tylko nie pozwala, by rządziły nim rzeczy, na które nie ma wpływu. Bliski bywa fatalizmowi, bo oba słowa mówią o pogodzeniu się z losem, ale fatalista uważa, że jego działania niczego nie zmienią, a stoik nadal działa, tylko bez lęku o wynik.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik stoicyzm
dopełniacz stoicyzmu
celownik stoicyzmowi
biernik stoicyzm
narzędnik stoicyzmem
miejscownik stoicyzmie / stoicyźmie
wołacz stoicyzmie / stoicyźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik stoicyzmy
dopełniacz stoicyzmów
celownik stoicyzmom
biernik stoicyzmy
narzędnik stoicyzmami
miejscownik stoicyzmach
wołacz stoicyzmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy opanowanie, hart ducha, spokój ducha
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy histeria, rozpacz
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Nazwa pochodzi od greckiego stoá, czyli krytego portyku z kolumnadą. Skeat (1910) przy haśle stoic wyjaśnia, że Zenon nauczał pod kolumnadą w Atenach zwaną Poikile, i wywodzi słowo przez łacińskie Stoicus z greckiego Stōikós, dosłownie należący do kolumnady. Webster (1913) przy stoicism odsyła do francuskiego stoïcisme. U Arcta (1921) stoicyzm to pogląd szkoły filozofów greckich, którzy za najwyższe dobro uznawali cnotę, a w znaczeniu przenośnym obojętność na własne cierpienia i spokój duszy w nieszczęściu.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 4th ed., Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo stoicyzm?

Stoicyzm to nazwa starożytnej szkoły filozoficznej, która uczyła, że szczęście daje życie cnotliwe i panowanie rozumu nad emocjami. W codziennym języku słowo oznacza spokojne, opanowane znoszenie cierpienia i przeciwności, bez skarg i rozpaczy.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd się wzięła nazwa stoicyzm?

Od greckiego słowa stoá, oznaczającego portyk z kolumnadą. Założyciel szkoły, Zenon z Kition, nauczał w Atenach pod kolumnadą zwaną Poikile, dlatego jego uczniów nazwano stoikami, czyli ludźmi od kolumnady.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym stoicyzm różni się od fatalizmu?

Fatalista sądzi, że los i tak rozstrzygnie każdą sprawę, więc jego starania nie mają znaczenia. Stoik też godzi się z tym, czego nie da się zmienić, ale wciąż działa tam, gdzie ma wpływ, i ocenia siebie po tym, czy postępuje cnotliwie, a nie po wyniku.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)