Przejdź do treści
Słownik.

sceptycyzm

rzeczownik, męski [scɛpˈtɨt͡sɨzm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Sceptycyzm to nieufność wobec twierdzeń przyjmowanych bez dowodu, a w filozofii pogląd, że pewna wiedza jest niemożliwa lub bardzo trudna do osiągnięcia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. Postawa człowieka, który nie przyjmuje twierdzeń, obietnic ani nowinek na wiarę i wątpi w nie, dopóki nie zobaczy przekonujących dowodów.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. filoz. W filozofii: stanowisko głoszące, że nie da się zdobyć wiedzy całkowicie pewnej, dlatego rozsądnie jest powstrzymywać się od ostatecznych rozstrzygnięć.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W języku codziennym sceptycyzm oznacza ostrożną nieufność, a nie wrogość. Kto podchodzi do czegoś ze sceptycyzmem, nie odrzuca tego z góry, tylko czeka na dowody. Dlatego słowo często występuje z przymiotnikami ocennymi: zdrowy sceptycyzm brzmi jak pochwała rozsądku, a nadmierny albo posunięty za daleko sceptycyzm jak zarzut, że ktoś nie potrafi niczego przyjąć do wiadomości.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rzeczownik łączy się z czasownikami podchodzić do czegoś ze sceptycyzmem, przyjąć coś ze sceptycyzmem, wyrażać sceptycyzm i budzić sceptycyzm, a także z przyimkiem wobec: sceptycyzm wobec reformy, sceptycyzm wobec reklam. Bardzo często zamiast rzeczownika pojawia się przymiotnik sceptyczny, na przykład w zwrocie być sceptycznym wobec czegoś, albo przysłówek sceptycznie, gdy ktoś sceptycznie kręci głową.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

W tekstach filozoficznych słowo ma węższe znaczenie i nazywa nurt, który bada granice ludzkiego poznania. Nazwa nurtu wiąże się z greckim myślicielem Pyrronem, stąd starsze określenie pirronizm. Obok pisowni sceptycyzm SGJP notuje też wariant skeptycyzm, bliższy greckiemu brzmieniu. Formę przez c jako hasło główne podaje już Arct w 1921 roku i ją zalecamy, bo tak samo pisze się sceptyk i sceptyczny.

źródło Redakcja serwisu; warianty pisowni: SGJP / Morfeusz 2, M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921 (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Sceptycyzm warto odróżnić od cynizmu i pesymizmu. Sceptyk wątpi, czy coś jest prawdą, i chce to sprawdzić. Cynik zakłada, że za cudzymi słowami stoją niskie pobudki, a pesymista spodziewa się złego wyniku. Ktoś może więc być sceptyczny wobec obietnic polityka, nie uważając go od razu za kłamcę.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik sceptycyzm
dopełniacz sceptycyzmu
celownik sceptycyzmowi
biernik sceptycyzm
narzędnik sceptycyzmem
miejscownik sceptycyzmie / sceptycyźmie
wołacz sceptycyzmie / sceptycyźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik sceptycyzmy
dopełniacz sceptycyzmów
celownik sceptycyzmom
biernik sceptycyzmy
narzędnik sceptycyzmami
miejscownik sceptycyzmach
wołacz sceptycyzmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy nieufność, powątpiewanie, niedowierzanie
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy łatwowierność, dogmatyzm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Skeat (1910) przy haśle sceptic wywodzi słowo przez francuskie sceptique i łacińskie scepticus z greckiego skeptikós, czyli rozważny, dociekliwy; w liczbie mnogiej Grecy nazywali tak zwolenników Pyrrona. Rdzeń skep występuje w czasowniku sképtomai, rozważam, z którym spokrewnione jest też angielskie scope. Webster (1913) przy skepticism odsyła do francuskiego scepticisme. U Arcta (1921) sceptycyzm to powątpiewanie, niedowierzanie i podawanie w wątpliwość prawdy przyjętych twierdzeń i pojęć ustalonych, a przy haśle pyrronizm słownik wyjaśnia, że nazwa pochodzi od greckiego filozofa Pyrrona.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 4th ed., Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo sceptycyzm?

Sceptycyzm to nieufność wobec twierdzeń, których nikt jeszcze nie udowodnił. Osoba sceptyczna nie wierzy od razu w obietnice ani nowinki, tylko czeka na dowody. W filozofii słowo nazywa pogląd, że pewna wiedza jest nieosiągalna albo bardzo trudna do zdobycia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jak się pisze: sceptycyzm czy skeptycyzm?

Obie pisownie są poprawne i obie notuje SGJP, ale zalecamy sceptycyzm. W słowniku wyrazów obcych Arcta z 1921 roku hasłem głównym jest właśnie wersja przez c, a tak samo piszemy sceptyk i sceptyczny. Forma przez k jest bliższa greckiemu źródłu słowa.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym sceptycyzm różni się od cynizmu?

Osoba sceptyczna nie ufa twierdzeniu, dopóki nie zobaczy dowodów, i chętnie je sprawdza. Cynik z góry zakłada, że ludzie kierują się interesem albo złymi pobudkami. Sceptycyzm dotyczy więc wiedzy i dowodów, a cynizm oceny ludzkich intencji.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)