Przejdź do treści
Słownik.

realizm

rzeczownik, męski [rɛˈalizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Realizm to trzeźwe ocenianie sytuacji i liczenie się z tym, co naprawdę możliwe; także nurt w sztuce wiernie oddający rzeczywistość oraz stanowisko filozoficzne.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. Umiejętność patrzenia na sprawy takimi, jakie są, i dopasowywania planów do rzeczywistych warunków, bez upiększania i bez czarnowidztwa.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. szt. Kierunek w literaturze i sztuce, którego celem jest wierne, szczegółowe przedstawianie codziennego życia, ludzi i ich otoczenia.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. filoz. Stanowisko filozoficzne, według którego świat istnieje niezależnie od tego, czy i jak go poznajemy; w filozofii średniowiecznej pogląd, że pojęcia ogólne istnieją naprawdę.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  4. Wierność szczegółom sprawiająca, że coś wygląda lub brzmi jak prawdziwe, na przykład w grze, filmie albo opisie.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W codziennej rozmowie realizm jest zwykle zaletą. Mówimy, że ktoś ma realistyczne podejście, gdy nie obiecuje więcej, niż może dać, i potrafi ocenić szanse bez złudzeń. Słowo pojawia się w zwrotach typu zdrowy realizm, trzeźwy realizm czy realizm polityczny, a także w radach w rodzaju trzeba zachować realizm. Bywa też używane obronnie: kto nie chce przyznać się do pesymizmu, mówi, że nie jest pesymistą, tylko realistą.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Realizm stoi naprzeciw idealizmu i marzycielstwa, a z drugiej strony odróżnia się od pesymizmu i cynizmu. Idealista patrzy na to, jak powinno być, pesymista spodziewa się najgorszego, a realista stara się widzieć to, co jest. Bliski realizmowi jest pragmatyzm, choć pragmatyk skupia się na tym, co zadziała, a realista przede wszystkim na trafnej ocenie sytuacji. Przymiotnik realistyczny znaczy zarówno możliwy do osiągnięcia, jak w zwrocie realistyczny plan, jak i wiernie oddający rzeczywistość, jak w zwrocie realistyczny obraz.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

W historii literatury i sztuki realizm to nurt kojarzony przede wszystkim z XIX wiekiem, w Polsce między innymi z powieściami i dramatami Gabrieli Zapolskiej. Słowo łączy się też z określeniami bliższymi naszym czasom, na przykład realizm magiczny w literaturze latynoamerykańskiej albo realizm socjalistyczny, czyli obowiązkowa doktryna artystyczna w krajach bloku wschodniego. W filozofii realizm przeciwstawia się idealizmowi, a w sporze o pojęcia ogólne nominalizmowi. Rodzinę wyrazów tworzą realista, realistka, realistyczny, realistycznie i realistyczność.

źródło Redakcja serwisu; realistyczne powieści i dramaty Gabrieli Zapolskiej: hasło Poland, Encyclopaedia Britannica, wyd. 11, t. 21, 1911, s. 929 (domena publiczna), otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik realizm
dopełniacz realizmu
celownik realizmowi
biernik realizm
narzędnik realizmem
miejscownik realizmie / realiźmie
wołacz realizmie / realiźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik realizmy
dopełniacz realizmów
celownik realizmom
biernik realizmy
narzędnik realizmami
miejscownik realizmach
wołacz realizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy trzeźwość, rozsądek, pragmatyzm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy idealizm, marzycielstwo, nominalizm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Podstawą jest późnołacińskie realis, czyli dotyczący samej rzeczy. Skeat (1910) wyprowadza je od łacińskiego res, rzecz, z przyrostkiem -alis, zwraca uwagę na średniowieczne spory realistów z nominalistami i wymienia realism wśród wyrazów pochodnych od real. Webster (1913) przy realism odsyła do francuskiego réalisme i podaje znaczenia filozoficzne oraz artystyczne. U Arcta (1921) realizm to sposób myślenia oparty na doświadczeniu i zadowalający się rzeczywistością, kierunek filozoficzny uznający świat za niezależny od naszych wrażeń, w scholastyce przeciwieństwo nominalizmu, a w literaturze i sztuce dążenie do jak najwierniejszego naśladowania natury.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 4th ed., Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo realizm?

To umiejętność patrzenia na rzeczywistość bez złudzeń i planowania w granicach tego, co wykonalne. W sztuce i literaturze słowo oznacza nurt, który pokazuje codzienne życie możliwie wiernie, a w filozofii pogląd, że świat istnieje niezależnie od naszego umysłu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czy realista to to samo co pesymista?

Nie. Pesymista zakłada, że sprawy pójdą źle, a realista stara się ocenić je bez złudzeń w żadną stronę. Realista może więc spodziewać się dobrego wyniku, jeśli fakty na to wskazują.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jak odmienia się realizm?

Odmiana jest regularna, tak jak przy idealizmie czy egoizmie: dopełniacz realizmu, narzędnik realizmem. W miejscowniku i wołaczu SGJP notuje obok siebie realizmie i realiźmie. Formy mnogie, na przykład realizmy, spotyka się głównie przy omawianiu różnych odmian tego nurtu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)