Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

pragmatyzm

rzeczownik, męski [praɡˈmatɨzm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Pragmatyzm to postawa, w której pomysły i decyzje ocenia się według ich praktycznych skutków, a nie teorii; to także kierunek filozoficzny mierzący prawdę konsekwencjami w działaniu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. Sposób myślenia i działania nastawiony na skuteczność: wybieranie rozwiązań, które się sprawdzają w praktyce, nawet jeśli odbiegają od ideałów lub przyjętych reguł.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. filoz. Kierunek filozoficzny, według którego o prawdziwości i sensie twierdzeń rozstrzygają ich praktyczne następstwa.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. hist. W historiografii: sposób przedstawiania dziejów, który kładzie nacisk na związki przyczyn i skutków oraz na pouczające wnioski z przeszłości.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W mowie codziennej pragmatyzm brzmi zwykle jak pochwała. Tym słowem określa się osobę, która twardo stąpa po ziemi, nie traci czasu na jałowe spory i sięga po rozwiązania sprawdzone w działaniu. Słowo często pojawia się w rozmowach o pracy, polityce i finansach domowych, na przykład gdy ktoś rezygnuje z wymarzonego, ale drogiego rozwiązania na rzecz tańszego i pewniejszego. Bywa jednak też zarzutem: pragmatyzm posunięty za daleko może oznaczać gotowość do porzucenia zasad, gdy przestają się opłacać.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Pragmatyzm stoi w opozycji do idealizmu i doktrynerstwa, czyli trzymania się raz przyjętych reguł bez względu na skutki. Bliskoznaczne są praktycyzm, realizm i zdrowy rozsądek, choć każde z tych słów rozkłada akcenty nieco inaczej. Pragmatyzmu nie należy mylić z pragmatyką. Pragmatyka to w językoznawstwie dział badający użycie języka w sytuacji, a w dawniejszym języku także znajomość jakiejś sprawy, natomiast w urzędowym użyciu pragmatyka służbowa oznacza zbiór przepisów o prawach i obowiązkach pracowników danej służby.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jako termin filozoficzny pragmatyzm oznacza nurt, który według tradycyjnych ujęć narodził się w Stanach Zjednoczonych pod koniec XIX wieku i jest kojarzony z nazwiskami Charlesa Sandersa Peirce'a, Williama Jamesa i Johna Deweya. Rodzinę wyrazów tworzą pragmatyk i pragmatyczka, czyli osoby kierujące się praktycznym rozsądkiem, pragmatysta, czyli zwolennik tego kierunku w filozofii, a także przymiotnik pragmatyczny, przysłówek pragmatycznie i rzeczownik pragmatyczność. Typowe połączenia to zdrowy pragmatyzm, chłodny pragmatyzm, pragmatyzm polityczny i kierować się pragmatyzmem.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik pragmatyzm
dopełniacz pragmatyzmu
celownik pragmatyzmowi
biernik pragmatyzm
narzędnik pragmatyzmem
miejscownik pragmatyzmie / pragmatyźmie
wołacz pragmatyzmie / pragmatyźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik pragmatyzmy
dopełniacz pragmatyzmów
celownik pragmatyzmom
biernik pragmatyzmy
narzędnik pragmatyzmami
miejscownik pragmatyzmach
wołacz pragmatyzmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy praktycyzm, realizm, zdrowy rozsądek
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy idealizm, doktrynerstwo, utopizm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Słowo wywodzi się od greckiego πρᾶγμα (pragma), czyli czyn, rzecz zrobiona. Skeat (1910) przy haśle pragmatic podaje drogę przez francuskie pragmatique i łacińskie pragmaticus do greckiego πραγματικός, czyli biegły w sprawach, i łączy te wyrazy z czasownikiem oznaczającym działać. Webster (1913) objaśnia pragmatism jako cechę bycia pragmatycznym oraz pragmatyczną, filozoficzną metodę w piśmiennictwie. U Arcta (1921) pragmatyzm to między innymi teoria szukająca dowodów prawdziwości mniemań w ich konsekwencjach praktycznych.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 4th ed., Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo pragmatyzm?

To nastawienie na praktyczne skutki: pragmatyk ocenia pomysły i decyzje według tego, czy działają i się opłacają, a nie według teorii. Tak nazywa się też kierunek w filozofii, który prawdziwość twierdzeń mierzy ich konsekwencjami.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym się różni pragmatyzm od pragmatyki?

Pragmatyzm to postawa albo kierunek filozoficzny. Pragmatyka to dział językoznawstwa zajmujący się użyciem języka w konkretnej sytuacji, a w wyrażeniu pragmatyka służbowa zbiór przepisów regulujących pracę w danej służbie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jak odmienia się pragmatyzm?

Tak samo jak inne rzeczowniki zakończone na -izm. W dopełniaczu mówimy pragmatyzmu, narzędnik pragmatyzmem, a w miejscowniku poprawne są obie formy, pragmatyzmie i pragmatyźmie. Liczba mnoga, na przykład pragmatyzmy, jest rzadka.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)