Przejdź do treści
Słownik.

populizm

rzeczownik, męski [popuˈlizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Populizm to styl i ideologia polityki, które odwołują się bezpośrednio do ludu jako źródła legitymacji, przeciwstawiają lud elitom i obiecują szybkie spełnienie żądań większości.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. polit. Kierunek działania władzy albo kampanii, w którym decydujący argument stanowi wola większości przeciwko partiom, urzędom i grupom uznanym za oderwane od zwykłych obywateli.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. hist. W dziejach USA: platforma People's party z schyłku XIX wieku, broniąca farmerów i drobnych producentów wobec kolei, banków i monopolów.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. pejor. W ocenie krytycznej: pozyskiwanie poparcia przez obietnice trudne do wykonania albo przez sprowadzenie sporów prawnych i gospodarczych do prostego starcia lud kontra elita.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W polszczyźnie potocznej słowo populizm bywa skrótem od zarzutu demagogii, a w politologii kategorią opisującą sposób legitymizacji. Przy pisaniu warto zaznaczyć, czy chodzi o amerykańską Partię Ludową, o retorykę kampanii, o trwały program ustrojowy, czy o pejoratywny epitet. Bez tego rozróżnienia łatwo pomylić opis faktu z oceną moralną.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

W Arctcie z 1921 roku nie znajdziemy lematu Populizm. Jest za to Populista: członek stronnictwa ludowego. Obok stoją Popularny (ogólnie lubiany, przystępny), Popularysta, Popularyzator, Popularyzować oraz Populacja. Rodzina związana z ludem i stronnictwem ludowym była więc już wtedy obecna, a sama nazwa doktryny populizm mogła wejść do obiegu później. Glosy Arcta traktujemy wyłącznie jako świadectwo leksykalne i oddajemy je własnymi słowami; definicję serwisu budujemy niezależnie.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster z 1913 roku ma Populism: polityczne doktryny głoszone przez People's party, oraz Populist: członek tej partii, z zapisem od łacińskiego populus i końcówki -ist. W sąsiedztwie leżą Popular (od L. popularis, od populus), Populace, Popularity i Popularize. Skeat przy PEOPLE prowadzi ścieżkę OF. pueple / F. peuple do L. populus; przy POPULAR wskazuje F. populaire i L. popularis, a wśród derywatów wymienia końcówki -ly, -ity oraz czasownik -ize. To angielska gałąź tej samej rodziny, z której wyrasta polski populizm.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

W tekstach pojawiają się połączenia: populizm wyborczy, populizm gospodarczy, krytyka populizmu, retoryka populistyczna, polityka populistyczna. Zwolennika takiego programu nazywamy populistą lub populistką, a przymiotnik brzmi populistyczny; SGJP te formy rejestruje. Publicystyka często zestawia populizm z elityzmem: drugi biegun to decyzje oparte na wąskich kręgach eksperckich, a nie na bezpośrednim odwołaniu do większości.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik populizm
dopełniacz populizmu
celownik populizmowi
biernik populizm
narzędnik populizmem
miejscownik populizmie / populiźmie
wołacz populizmie / populiźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik populizmy
dopełniacz populizmów
celownik populizmom
biernik populizmy
narzędnik populizmami
miejscownik populizmach
wołacz populizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy demagogia, ludowość polityczna
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy elityzm, technokracja
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski populizm opiera się na łacińskim populus (lud, wspólnota obywateli). Skeat wyprowadza people z OF. pueple i F. peuple oraz z biernika populum; hasło POPULAR łączy z F. populaire i L. popularis i dokłada derywaty z końcówkami -ly oraz -ity, a także czasownik z -ize. Webster 1913 wydziela Populism (doktryny People's party) i Populist (członek partii, populus + -ist), a dalej Popular, Populace i Popularize. Arct 1921 zapisuje Populistę (członek stronnictwa ludowego) oraz Popularny i Popularyzować, bez osobnego lematu Populizm.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy populizm?

To nazwa polityki i ideologii, które legitymizują się wolą ludu wobec elit: od historycznej platformy amerykańskiej Partii Ludowej po współczesny styl kampanii. W mowie potocznej bywa też ostrym zarzutem schlebiania masom i składania nierealnych obietnic.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo populizm?

Rdzeń to łacińskie populus, potem francuskie i angielskie people oraz popular. Skeat opisuje tę linię przy PEOPLE i POPULAR; Webster 1913 ma Populism i Populist przy People's party. Arct 1921 nie notuje Populizmu, ale ma Populistę jako członka stronnictwa ludowego.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910; Webster 1913; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921, otwórz źródło

Jak się odmienia populizm?

Liczba pojedyncza: populizm, populizmu, populizmowi, populizm, populizmem, populizmie (także populiźmie), populizmie (także populiźmie). Liczba mnoga: populizmy, populizmów, populizmom, populizmy, populizmami, populizmach, populizmy. Tabelę bierze serwis z SGJP / Morfeusz 2.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)