Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

paradygmat

rzeczownik, męski [ˌparaˈdɨɡmat]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Paradygmat to wzorzec przyjęty w jakiejś dziedzinie, który przesądza, o co w niej pytać i co uznawać za oczywiste.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. Przyjęty w jakiejś dziedzinie wzorzec myślenia lub działania, który wyznacza sposób stawiania problemów i uchodzi za oczywisty.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. jęz. W językoznawstwie: zbiór wszystkich form wyrazu odmienianego według jednego wzoru.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Paradygmat brzmi książkowo i w mowie potocznej pojawia się rzadko, zwykle wtedy, gdy ktoś chce podkreślić wagę zmiany: nowy paradygmat, zmiana paradygmatu. W tekstach o nauce i o zarządzaniu wyraz jest częsty i bywa nadużywany, bo nazywa się nim każdą modę w myśleniu o organizacji. W językoznawstwie ma znaczenie ścisłe i neutralne, ograniczone do zestawu form jednego wyrazu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rzeczownik łączy się z dopełniaczem dziedziny: paradygmat naukowy, paradygmat badawczy, paradygmat programowania. Utarte zwroty to zmiana paradygmatu i przesunięcie paradygmatu, a forma mnoga pojawia się w zdaniach o rywalizujących paradygmatach. W znaczeniu gramatycznym najczęstsza jest konstrukcja odmieniać się według paradygmatu, gdzie dopełniacz wskazuje wzór, a nie dziedzinę.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Paradygmat bywa mylony z teorią. Teoria odpowiada na pytania i daje się obalić konkretnym dowodem, a paradygmat obejmuje same założenia, na których pytania się stawia, i dlatego trudno go podważyć pojedynczym wynikiem. Drugi błąd to używanie słowa na określenie zwykłej metody: metoda opisuje sposób pracy, a paradygmat wyznacza, co w ogóle uchodzi za poprawne pytanie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik paradygmat
dopełniacz paradygmatu
celownik paradygmatowi
biernik paradygmat
narzędnik paradygmatem
miejscownik paradygmacie
wołacz paradygmacie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik paradygmaty
dopełniacz paradygmatów
celownik paradygmatom
biernik paradygmaty
narzędnik paradygmatami
miejscownik paradygmatach
wołacz paradygmaty

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy wzorzec, model, schemat
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Greckie paradeigma „wzór, przykład” powstało od paradeiknynai „pokazywać obok, przedstawiać” (para „obok”, deiknynai „pokazywać”). Przez łacinę paradigma trafiło do języków zachodnich; w polszczyźnie notowane w 1921 r. jako „wzór, schemat”.
źródło M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo paradygmat?

Paradygmat to ustalony wzorzec myślenia lub działania w danej dziedzinie, który decyduje o tym, jakie pytania się stawia i jakie odpowiedzi uchodzą za sensowne. W gramatyce ten sam termin oznacza pełny zestaw form wyrazu odmienianego według jednego wzoru.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jak odmienia się paradygmat?

W dopełniaczu jest paradygmatu, w celowniku paradygmatowi, w narzędniku paradygmatem. Miejscownik i wołacz brzmią paradygmacie, z wymianą t na c. Liczba mnoga to paradygmaty, paradygmatów i paradygmatom, a narzędnik mnogi ma formę paradygmatami.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym różni się paradygmat od teorii?

Teoria jest zbiorem twierdzeń, które można sprawdzić i odrzucić, a paradygmat to zespół założeń stojących pod teoriami, czyli to, co w danej dziedzinie uchodzi za oczywiste i warte badania. Dlatego zmiana paradygmatu bywa rzadsza i bardziej burzliwa niż obalenie pojedynczej teorii.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo paradygmat?

Greckie paradeigma, czyli wzór i przykład, powstało od czasownika paradeiknynai, pokazywać obok, przedstawiać, złożonego z para, obok, oraz deiknynai, pokazywać. Przez łacinę paradigma wyraz trafił do języków zachodnich, a w polszczyźnie jest notowany w 1921 roku jako wzór i schemat.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)