Przejdź do treści
Słownik.

nihilizm

rzeczownik, męski [ɲiˈxilizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Nihilizm to postawa albo pogląd, według którego nic nie ma trwałej wartości ani sensu, a uznane normy, autorytety i prawdy można odrzucić jako pozbawione podstaw.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. W filozofii: stanowisko odrzucające istnienie obiektywnych wartości, sensu życia albo pewnej wiedzy.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. Postawa człowieka, który neguje przyjęte zasady, autorytety i normy społeczne, nie proponując niczego w zamian.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. hist. W historii: skrajny ruch anarchistyczny, który dążył do obalenia istniejącego porządku społecznego i religijnego.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Nihilizm należy do słownictwa filozofii, krytyki literackiej i publicystyki, ale trafia też do mowy potocznej, zwykle jako zarzut. Mówi się wtedy o kimś, że jest nihilistą, gdy wszystko wyśmiewa i w nic nie wierzy. W tekstach naukowych słowo bywa doprecyzowane przymiotnikiem: nihilizm moralny dotyczy wartości, poznawczy wiedzy, a egzystencjalny sensu życia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Rzeczownik łączy się z czasownikami popaść w nihilizm, szerzyć nihilizm i przezwyciężyć nihilizm, a także z dopełniaczem: nihilizm pokolenia, nihilizm epoki. Liczba mnoga nihilizmy pojawia się rzadko, głównie wtedy, gdy autor porównuje różne odmiany tego stanowiska. W miejscowniku SGJP dopuszcza dwie formy, o nihilizmie i o nihiliźmie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Nihilizm nie jest tym samym co pesymizm ani cynizm. Pesymista wierzy, że sprawy pójdą źle, cynik nie ufa cudzym intencjom, a nihilista odrzuca samo istnienie wartości, według których można by coś ocenić. Słowo bywa nadużywane jako ogólna obelga wobec każdego, kto kwestionuje tradycję, i wtedy traci swoje filozoficzne znaczenie.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Encyclopaedia Britannica z 1911 roku, w haśle poświęconym nihilizmowi, umieszcza początki rosyjskiego ruchu w pierwszych latach panowania Aleksandra II, a pierwsze użycie terminu przypisuje Turgieniewowi, który posłużył się nim w powieści Ojcowie i dzieci wydanej w 1862 roku. Według tego opracowania nurt narodził się wśród studentów jako postawa głównie intelektualna, a z czasem przerodził się w anarchistyczny ruch rewolucyjny, którego spiskowcy zabili Aleksandra II w marcu 1881 roku.

źródło Encyclopaedia Britannica, 11th ed., 1911, vol. 19, hasło Nihilism (D. Mackenzie Wallace) (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik nihilizm
dopełniacz nihilizmu
celownik nihilizmowi
biernik nihilizm
narzędnik nihilizmem
miejscownik nihilizmie / nihiliźmie
wołacz nihilizmie / nihiliźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik nihilizmy
dopełniacz nihilizmów
celownik nihilizmom
biernik nihilizmy
narzędnik nihilizmami
miejscownik nihilizmach
wołacz nihilizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy negacja wartości, sceptycyzm totalny, bezideowość
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy idealizm, wiara w wartości
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Podstawą jest łacińskie nihil, czyli nic. Webster (1913) przy nihilism podaje właśnie L. nihil, odsyła do francuskiego nihilisme i notuje trzy znaczenia: nicość, naukę, że nic nie można poznać, oraz teorie i praktyki nihilistów w polityce. Skeat (1910) wymienia nihilum, nic, przy haśle annihilate. U Arcta (1921) nihilizm to niewierzenie w nic, odrzucenie wszystkich obowiązujących praw i ustaw, a także skrajny odłam anarchistów.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 4th ed., Oxford 1910, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo nihilizm?

Nihilizm oznacza przekonanie, że nic nie ma trwałej wartości ani sensu. W filozofii to stanowisko odrzucające obiektywne wartości lub pewną wiedzę, a w języku codziennym postawa kogoś, kto neguje wszystkie zasady i autorytety, nie proponując niczego w ich miejsce.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym nihilizm różni się od cynizmu?

Cynik zakłada, że ludzie kierują się wyłącznie własnym interesem, więc nie ufa ich deklaracjom. Nihilista idzie dalej i twierdzi, że wartości, którymi można by kogokolwiek ocenić, w ogóle nie mają podstaw. Cynizm dotyczy więc ludzi, a nihilizm samych wartości.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jak odmienia się nihilizm?

Dopełniacz brzmi nihilizmu, celownik nihilizmowi, a narzędnik nihilizmem. W miejscowniku SGJP notuje dwie formy: o nihilizmie i o nihiliźmie. Liczba mnoga to nihilizmy, w dopełniaczu nihilizmów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)