Przejdź do treści
Słownik.

nacjonalizm

rzeczownik, męski [nat͡sjɔˈnalizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Nacjonalizm to ideologia i postawa polityczna, które stawiają naród oraz jego interesy w centrum życia publicznego, często z naciskiem na suwerenność, tożsamość i lojalność wobec wspólnoty narodowej.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. polit. Doktryna polityczna, według której naród stanowi podstawową wspólnotę polityczną, a państwo powinno chronić jego interesy, kulturę i niezależność wobec innych narodów oraz sił zewnętrznych.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. społ. Silne przywiązanie do własnego narodu, jego języka, historii i symboli, wyrażane jako lojalność obywatelska albo jako program budowania lub obrony państwa narodowego.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. pejor. W użyciu krytycznym: postawa wywyższająca własny naród ponad inne, ograniczająca prawa mniejszości albo dążąca do asymilacji grup odmiennych kulturowo w granicach państwa.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Polszczyzna potoczna stosuje nacjonalizm szeroko: raz jako nazwę konkretnego programu politycznego, innym razem jako zarzut wobec postawy wobec mniejszości albo sąsiadów. W opracowaniu akademickim i w narracji historycznej warto wskazać, czy chodzi o walkę o niepodległość, o model obywatelski, o model etniczny, czy o krytyczną etykietę ksenofobii. Precyzja chroni czytelnika przed utożsamianiem opisu idei z oceną etyczną.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

W wydaniu Arcta z 1921 roku pod literą N stoją Nacja (naród, narodowość), Nacjonalista, Nacjonalistyczny, Nacjonalizacja, Nacjonalizm oraz Nacjonalny. Hasło Nacjonalizm (rodzaj męski) opisuje dążenie do wyłączności narodowej w granicach państwa albo wśród autochtonów oraz skłonność do asymilowania innych narodowości. Sąsiednie hasła potwierdzają, że rodzina wyrazowa była już w polszczyźnie międzywojennej utrwalona. Treść Arcta traktujemy wyłącznie jako świadectwo leksykalne: parafrazujemy sens źródła, a definicję redakcyjną budujemy osobno.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster z 1913 roku wydziela Nationalism w trzech znaczeniach: stan bycia narodowym i przywiązanie narodowe; cechę albo idiom właściwy danemu narodowi; niepodległość narodową oraz zasady nacjonalistów. Obok figurują Nationalist, Nationality i Nationalize. Skeat przy NATION prowadzi czytelnika od starofrancuskiego nation do łacińskiego natio (ród, naród) i natus (urodzony), a w derywatach wymienia national, nationality oraz nationalise. Obie pozycje utrwalają angielską rodzinę wyrazową spokrewnioną z polskim nacjonalizmem.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913; W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

Typowe zestawienia to nacjonalizm obywatelski, nacjonalizm etniczny, wzrost nacjonalizmu, krytyka nacjonalizmu oraz ruch nacjonalistyczny. Zwolennika idei nazywamy nacjonalistą albo nacjonalistką, a przymiotnik brzmi nacjonalistyczny. SGJP notuje też nacjonalizację oraz internacjonalizm. W publicystyce często pojawia się para nacjonalizm kontra patriotyzm: patriotyzm bywa tu rozumiany jako lojalność wobec ojczyzny bez programu wyłączności wobec innych narodów.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik nacjonalizm
dopełniacz nacjonalizmu
celownik nacjonalizmowi
biernik nacjonalizm
narzędnik nacjonalizmem
miejscownik nacjonalizmie / nacjonaliźmie
wołacz nacjonalizmie / nacjonaliźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik nacjonalizmy
dopełniacz nacjonalizmów
celownik nacjonalizmom
biernik nacjonalizmy
narzędnik nacjonalizmami
miejscownik nacjonalizmach
wołacz nacjonalizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy patriotyzm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy internacjonalizm, kosmopolityzm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Polski nacjonalizm należy do rodziny opartej na łacińskim natio (naród, ród) od natus (urodzony). Skeat wyprowadza angielskie nation z OF. nation i L. nationem (biernik od natio); wśród form pochodnych podaje national, nationality i nationalise. Webster (1913) ma osobne Nationalism (przywiązanie narodowe, cecha narodu, niepodległość i zasady nacjonalistów) oraz Nationalist, Nationality i Nationalize. Polskie wydanie Arcta z 1921 roku zawiera już Nacjonalizm (rodzaj męski) wraz z Nacjonalistą, Nacjonalistycznym, Nacjonalizacją i Nacjonalnym.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy nacjonalizm?

To ideologia i postawa, które stawiają naród w centrum życia politycznego, z naciskiem na interesy, tożsamość i suwerenność wspólnoty narodowej. Badacze wyróżniają m.in. odmianę obywatelską i etniczną, a w mowie potocznej słowo bywa też ostrą etykietą postawy wykluczającej.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo nacjonalizm?

Rdzeń prowadzi do łacińskiego natio i natus przez francuskie i angielskie nation. Skeat opisuje tę rodzinę przy NATION; Webster 1913 ma Nationalism, Nationalist i Nationality. Polskie Nacjonalizm oraz formy pokrewne zapisuje już Arct w 1921 roku.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910; Webster 1913; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921, otwórz źródło

Czym różni się nacjonalizm od patriotyzmu?

Patriotyzm często oznacza przywiązanie do ojczyzny i gotowość jej obrony, bez koniecznego programu wyższości nad innymi narodami. Nacjonalizm częściej nazywa ideologię albo nurt z programem politycznym wokół narodu, niekiedy z postulatami wyłączności. Zakresy obu nazw częściowo się nakładają i zależą od kontekstu wypowiedzi.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)