materializm

W rozmowie codziennej słowo materializm prawie zawsze niesie ocenę. Gdy ktoś mówi o materializmie współczesnego świata, zwykle ma na myśli pogoń za pieniędzmi, kupowanie coraz to nowych rzeczy i mierzenie ludzi tym, co posiadają. Rzadko słyszy się, żeby ktoś z dumą nazwał materializmem własne podejście do życia. Częściej mówi wtedy, że jest praktyczny albo twardo stąpa po ziemi, bo materializm brzmi jak zarzut braku wyższych wartości.

W tekstach naukowych i podręcznikach to samo słowo jest neutralne. Oznacza po prostu jedno ze stanowisk w sporze o to, z czego składa się rzeczywistość. Po przeciwnej stronie stoją idealizm i spirytualizm, które za podstawę świata uznają ducha albo świadomość. W tym znaczeniu mówi się o materializmie starożytnym, mechanistycznym czy dialektycznym, a przymiotnik materialistyczny opisuje teorię, nie charakter człowieka.

Historia materializmu sięga starożytnej Grecji. Catholic Encyclopedia z 1911 roku za pierwszego systematycznego materialistę uznaje Demokryta, który uczył, że wszystko powstaje z łączenia i rozdzielania niepodzielnych cząstek, czyli atomów, i że także dusza składa się z atomów. Poglądy szkoły Epikura w poetyckiej formie rozwinął rzymski poeta Lukrecjusz. Według tej samej encyklopedii klasyczny okres materializmu przypada na wiek osiemnasty, gdy La Mettrie napisał L'homme machine, a baron Holbach dzieło Système de la nature.

Rzeczownik łączy się z czasownikami popadać w materializm, krytykować materializm i zarzucać komuś materializm, a także z przymiotnikami filozoficzny, historyczny, dialektyczny i konsumpcyjny. Osobę wyznającą takie poglądy albo żyjącą w ten sposób nazywa się materialistą lub materialistką. Warto pamiętać, że materializm i konsumpcjonizm to nie to samo: konsumpcjonizm opisuje nawyk ciągłego kupowania, a materializm szerszą postawę, w której rzeczy i pieniądze stają się miarą wartości.