Przejdź do treści
Słownik.

liberalizm

rzeczownik, męski [libɛraˈlizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Liberalizm to kierunek myśli politycznej i gospodarczej, który za najważniejsze uznaje wolność jednostki i ograniczenie władzy państwa, a potocznie także tolerancję dla cudzych poglądów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. polit. Kierunek polityczny, według którego państwo powinno chronić wolności i prawa obywateli, takie jak swoboda słowa, wyznania i zrzeszania się, oraz działać w granicach prawa i podziału władzy.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. ekon. Pogląd gospodarczy, który zaleca wolny rynek, swobodę prowadzenia działalności i ochronę własności prywatnej przy możliwie małej ingerencji państwa w gospodarkę.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. Tolerancyjne, niedogmatyczne podejście do ludzi, zasad i obyczajów, gotowość do akceptowania odmiennych przekonań i stylów życia.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Słowo liberalizm ma kilka rejestrów i warto je rozróżniać. W naukach politycznych oznacza nurt myśli, w którym centralne miejsce zajmuje wolność jednostki i ograniczenie władzy. W ekonomii mówi się o liberalizmie gospodarczym, czyli zaufaniu do wolnego rynku. W języku codziennym liberalny bywa po prostu ktoś tolerancyjny albo pobłażliwy, na przykład liberalny rodzic czy liberalne przepisy. Te znaczenia nie zawsze idą w parze: można być liberałem gospodarczym i jednocześnie konserwatystą obyczajowym.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Dziewiąte wydanie słownika wyrazów obcych Arcta z 1921 roku opisuje liberalizm jako kierunek polityczny, dążący do swobód obywatelskich i niezależności sądów, a jako drugie znaczenie podaje wolnomyślność. W sąsiednich hasłach ten sam słownik notuje liberała i liberalistę jako zwolennika liberalizmu oraz przymiotnik liberalny, objaśniony jako zgodny z zasadami liberalizmu, wolnomyślny i postępowy. Już sto lat temu słowo było więc w polszczyźnie dobrze zadomowione.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster z 1913 roku definiuje angielskie liberalism jako zasady liberalne, czyli zasady i metody liberałów w polityce lub religii, a w węższym sensie zasady angielskiej Partii Liberalnej. Pod hasłem liberal jako rzeczownikiem ten sam słownik wyjaśnia, że liberał to ktoś, kto opowiada się za większą swobodą w sprawach politycznych albo religijnych, przeciwnik ustalonych systemów i reformator.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Rzeczownik łączy się z przymiotnikami gospodarczy, polityczny, klasyczny, społeczny i obyczajowy oraz z czasownikami wyznawać liberalizm, krytykować liberalizm i odwoływać się do liberalizmu. Zwolennika tego kierunku nazywamy liberałem lub liberałką. Od słowa pochodzą też neoliberalizm, czyli późniejsza odmiana liberalizmu gospodarczego, oraz antyliberalizm, oznaczający sprzeciw wobec liberalnych zasad. W debacie publicznej słowo bywa nacechowane emocjonalnie, dlatego w tekstach rzeczowych dobrze jest doprecyzować, o który liberalizm chodzi.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik liberalizm
dopełniacz liberalizmu
celownik liberalizmowi
biernik liberalizm
narzędnik liberalizmem
miejscownik liberalizmie / liberaliźmie
wołacz liberalizmie / liberaliźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik liberalizmy
dopełniacz liberalizmów
celownik liberalizmom
biernik liberalizmy
narzędnik liberalizmami
miejscownik liberalizmach
wołacz liberalizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy wolnomyślność, tolerancyjność
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy konserwatyzm, autorytaryzm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Skeat wywodzi angielskie liberal przez starofrancuskie liberal od łacińskiego liberalis, przystojny człowiekowi wolnemu, hojny, a to od łacińskiego liber, wolny, i wymienia liberal-ism wśród wyrazów pochodnych. Webster (1913) przy liberalism odsyła do francuskiego libéralisme. Polskie liberalizm należy do tej samej rodziny zapożyczeń, a Arct (1921) notuje je razem z liberałem, liberalistą i przymiotnikiem liberalny.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo liberalizm?

Liberalizm to kierunek myśli, który stawia na pierwszym miejscu wolność jednostki i ograniczenie władzy państwa. W gospodarce oznacza zaufanie do wolnego rynku, a w mowie potocznej także tolerancyjne podejście do cudzych poglądów i obyczajów.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo liberalizm?

Wywodzi się od łacińskiego liber, czyli wolny, przez przymiotnik liberalis, odpowiedni dla człowieka wolnego. Polszczyzna przejęła je z języków zachodnich, a Arct opisuje je już w dziewiątym wydaniu swojego słownika.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

Czym różni się liberalizm gospodarczy od obyczajowego?

Liberalizm gospodarczy dotyczy rynku: niskich podatków, swobody działalności i małej roli państwa w gospodarce. Liberalizm obyczajowy dotyczy życia prywatnego i oznacza tolerancję dla różnych stylów życia. Jedno nie musi iść w parze z drugim.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)