konserwatyzm

Słowo konserwatyzm występuje w kilku rejestrach. W naukach politycznych oznacza nurt, który broni ciągłości instytucji i tradycji, a zmian dokonuje ostrożnie. W języku codziennym mówi się o czyimś konserwatyzmie, gdy ktoś niechętnie przyjmuje nowe pomysły, technologie czy obyczaje. W ekonomii, księgowości i medycynie konserwatyzm bywa natomiast zaletą: oznacza ostrożne szacunki i wybór bezpieczniejszego rozwiązania. Ocena słowa zależy więc od kontekstu, raz brzmi jak pochwała rozwagi, a raz jak zarzut zacofania.

W słowniku Michała Arcta, wydanym w Warszawie w 1921 roku, konserwatyzm to dążenie do utrzymania istniejącego stanu rzeczy i niechęć do nowości oraz reform w ustroju społecznym, a obok tego objaśnienia stoi polski odpowiednik zachowawczość. Konserwatysta jest tam przeciwnikiem reform i postępu, który trzyma się dawnych obyczajów i form politycznych, a konserwatywny znaczy zachowawczy i przeciwny reformom. To dowód, że wyraz był w polszczyźnie zadomowiony na długo przed współczesnymi sporami politycznymi.

Webster z 1913 roku definiuje angielskie conservatism jako skłonność do zachowywania tego, co ustalone, sprzeciw wobec zmian oraz nawyk myślenia i postępowania konserwatysty. Przy przymiotniku conservative ten sam słownik notuje znaczenie polityczne: odnoszący się do partii, która sprzyja zachowaniu istniejących instytucji i form rządu, jak Partia Konserwatywna w Anglii, w przeciwieństwie do liberałów i radykałów.

Rzeczownik łączy się z przymiotnikami polityczny, obyczajowy, społeczny, religijny, fiskalny i umiarkowany oraz z czasownikami reprezentować konserwatyzm, zarzucać komuś konserwatyzm i odwoływać się do konserwatyzmu. Zwolennika tego kierunku nazywamy konserwatystą lub konserwatystką, a jego poglądy konserwatywnymi. Od słowa pochodzi też neokonserwatyzm, nazwa późniejszego nurtu tej myśli. W sporach publicznych konserwatyzm zestawia się zwykle z liberalizmem i lewicowym progresywizmem, dlatego w tekście rzeczowym warto doprecyzować, czy chodzi o poglądy polityczne, obyczajowe czy gospodarcze.