komunizm

Słowo komunizm ma w polszczyźnie co najmniej trzy sensy. W historii idei oznacza program społeczeństwa bez własności prywatnej i bez podziału na klasy, w którym dobra są wspólne. W polityce nazywa się tak ruch i partie, które ten program głosiły. W języku potocznym słowo odnosi się najczęściej do konkretnego ustroju i epoki, stąd zwroty za komunizmu czy upadek komunizmu. W tekście rzeczowym dobrze jest zaznaczyć, czy chodzi o ideę, o ruch, czy o system władzy w danym państwie, bo te znaczenia łatwo pomylić.

W wydanym w 1921 roku słowniku Michała Arcta komunizm opisano jako teorię ustroju społecznego, głoszącą zrównanie stanów, zniesienie osobistego mienia i wspólne używanie własności, a jako bliski wyraz podaje kolektywizm. Obok stoi hasło komunista, czyli zwolennik komunizmu. Ten sam słownik notuje osobliwe połączenie komunista anarchista, objaśniane jako nazwa, którą przybierali opryszkowie napadający z rewolwerami na mieszkania i sklepy w celu grabieży, co dobrze pokazuje, jak słowo bywało wtedy używane w prasie i mowie potocznej.

Amerykański słownik Webstera w wydaniu z 1913 roku opisuje communism jako plan wyrównania społecznych warunków życia, a zwłaszcza zniesienia nierówności w posiadaniu majątku, czy to przez równy podział całego bogactwa, czy przez wspólne władanie nim dla równego pożytku wszystkich. Słownik dodaje uwagę, że w różnych czasach i krajach komunizmem nazywano rozmaite plany dotyczące socjalizmu w rządzeniu, warunków życia domowego i podziału bogactwa. Przy haśle communist Webster podaje dwa znaczenia: zwolennik teorii lub praktyki komunizmu oraz zwolennik Komuny Paryskiej.

Rzeczownik łączy się z przymiotnikami wojenny, naukowy, prymitywny i państwowy oraz z wyrażeniami walka z komunizmem, upadek komunizmu i czasy komunizmu. Osoba wyznająca te poglądy to komunista albo komunistka, a przymiotnik brzmi komunistyczny. SGJP notuje też wyrazy złożone antykomunizm, postkomunizm i eurokomunizm. W potocznej polszczyźnie zamiast komunizm mówi się czasem komuna, zwykle z odcieniem lekceważenia. Komunizmu nie należy utożsamiać z socjalizmem: socjalizm jest pojęciem szerszym i obejmuje także umiarkowane programy reform.