Przejdź do treści
Znaczenie Słowa.

empiryzm

rzeczownik, męski [ɛmˈpʲirɨzm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Empiryzm to pogląd, że cała nasza wiedza pochodzi z doświadczenia, czyli z obserwacji i eksperymentu, a potocznie także postawa kogoś, kto ufa praktyce bardziej niż teorii.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. filoz. W filozofii: kierunek w teorii poznania, według którego źródłem i sprawdzianem wszelkiej wiedzy jest doświadczenie zmysłowe, a nie sam rozum; przeciwstawiany racjonalizmowi.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. W nauce i praktyce: metoda polegająca na dochodzeniu do wniosków przez obserwację, pomiar i doświadczenie, a nie przez wyprowadzanie ich z gotowej teorii.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. daw. Dawniej, z odcieniem ujemnym: postępowanie oparte wyłącznie na wyuczonej rutynie i próbach, bez znajomości zasad i przyczyn, zwłaszcza w lecznictwie.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W codziennej polszczyźnie słowo empiryzm pojawia się rzadziej niż przymiotnik empiryczny, ale znaczy mniej więcej to samo co podejście sprawdzam, zanim uwierzę. Mówiąc o czyimś zdrowym empiryzmie, chwalimy kogoś za to, że opiera decyzje na faktach i próbach, a nie na przeczuciach. W tekstach naukowych empiryzm oznacza z kolei oparcie twierdzeń na danych z obserwacji i eksperymentu, w odróżnieniu od rozważań czysto teoretycznych.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Słowo ma też dawny, mniej pochlebny sens. Webster z 1913 roku przy angielskim empiricism podaje obok znaczenia filozoficznego praktykę lekarską opartą na samym doświadczeniu, bez nauki i znajomości zasad, a samego empirica opisuje między innymi jako szarlatana i znachora. Ten sam słownik przypomina, że wśród greckich lekarzy empirykami nazywali się ci, którzy leczyli na podstawie doświadczenia. Echo tego sensu słychać, gdy ktoś mówi o czysto empirycznym, czyli opartym na próbach i błędach, podejściu do problemu.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Catholic Encyclopedia z 1909 roku opisuje empiryzm jako teorię, według której cała ludzka wiedza pochodzi wyłącznie z doświadczenia, i przeciwstawia go racjonalizmowi oraz aprioryzmowi. Pierwszą systematyczną postać nadał mu według tej encyklopedii John Locke, zmarły w 1704 roku, który proste idee wywodził z wrażeń zmysłowych, a złożone z doświadczenia wewnętrznego. Dalej poszli George Berkeley i David Hume, a w dziewiętnastym wieku pozytywiści, tacy jak Auguste Comte i John Stuart Mill.

źródło Redakcja serwisu; fakty: F. Siegfried, Empiricism, The Catholic Encyclopedia, t. 5, Robert Appleton Company, Nowy Jork 1909, otwórz źródło

Rzeczownik łączy się z przymiotnikami brytyjski, angielski, skrajny, naiwny, logiczny i umiarkowany, a także z czasownikami wyznawać empiryzm i kierować się empiryzmem. Zwolennika tego poglądu nazywa się empirystą. Słowo empiryk znaczy co innego: to ktoś, kto w pracy opiera się na doświadczeniu i praktyce, niekoniecznie filozof. Z kolei empiria to samo doświadczenie, czyli zbiór faktów zebranych przez obserwację.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik empiryzm
dopełniacz empiryzmu
celownik empiryzmowi
biernik empiryzm
narzędnik empiryzmem
miejscownik empiryzmie / empiryźmie
wołacz empiryzmie / empiryźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik empiryzmy
dopełniacz empiryzmów
celownik empiryzmom
biernik empiryzmy
narzędnik empiryzmami
miejscownik empiryzmach
wołacz empiryzmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy doświadczalnictwo, sensualizm, pozytywizm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy racjonalizm, aprioryzm, natywizm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Webster (1913) wywodzi angielskie empiric od łacińskiego empiricus, zapożyczonego z greki, i odsyła do francuskiego empirique; empiricism to w jego ujęciu metoda empiryka. Catholic Encyclopedia (1909) podaje łacińską formę empirismus i objaśnia ją jako stanowisko systemu opartego na doświadczeniu. Arct (1921) oznacza empiryzm jako wyraz pochodzenia greckiego i tłumaczy go krótko jako filozofię empiryczną, czyli wywodzącą wszelkie poznanie z doświadczenia.
źródło Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło
także F. Siegfried, Empiricism, The Catholic Encyclopedia, t. 5, Robert Appleton Company, Nowy Jork 1909, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo empiryzm?

W filozofii empiryzm to pogląd, że wiedzę zdobywamy z doświadczenia zmysłowego, czyli z obserwacji i eksperymentu. Potocznie tak nazywa się podejście kogoś, kto wierzy temu, co sprawdził w praktyce.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Czym różni się empiryzm od racjonalizmu?

Empiryzm uznaje za główne źródło wiedzy doświadczenie zmysłowe, a racjonalizm rozum i rozumowanie. To dwie strony jednego z najstarszych sporów w teorii poznania, czyli w dziale filozofii badającym, skąd bierze się wiedza.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Kto był przedstawicielem empiryzmu?

Catholic Encyclopedia z 1909 roku za twórcę pierwszej systematycznej postaci empiryzmu uznaje Johna Locke'a, a jako jego kontynuatorów wymienia George'a Berkeleya i Davida Hume'a. Do szeroko rozumianego nurtu zalicza też pozytywistów, takich jak Auguste Comte i John Stuart Mill.

źródło Redakcja serwisu; fakty: F. Siegfried, Empiricism, The Catholic Encyclopedia, t. 5, Robert Appleton Company, Nowy Jork 1909, otwórz źródło