Przejdź do treści
Słownik.

cynizm

rzeczownik, męski [ˈt͡sɨɲizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Cynizm to postawa kogoś, kto nie wierzy w szczere intencje ludzi ani w głoszone wartości i otwarcie lekceważy zasady moralne; tak nazywa się też grecka szkoła filozoficzna.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. Postawa polegająca na demonstracyjnym lekceważeniu norm moralnych, uczuć innych ludzi i powszechnie szanowanych wartości, zwykle połączona z przekonaniem, że wszyscy kierują się wyłącznie własnym interesem.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. Zachowanie albo wypowiedź, w której ktoś bez skrępowania pokazuje taką postawę, na przykład otwarcie przyznaje, że wykorzystuje innych dla własnej korzyści.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. filoz. Kierunek w filozofii starożytnej Grecji, którego zwolennicy głosili, że szczęście daje życie skromne, zgodne z naturą i wolne od zbędnych potrzeb, a konwenanse społeczne mają niewielką wartość.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Słowo cynizm ma we współczesnej polszczyźnie wyraźnie negatywne zabarwienie. Nazywamy tak postawę osoby, która z góry zakłada, że za każdym szlachetnym gestem kryje się ukryty interes, a sama nie przejmuje się tym, czy jej działania kogoś krzywdzą. Spotkamy go w komentarzach politycznych, w recenzjach filmów i książek oraz w rozmowach o pracy, gdzie opisuje bezwzględne podejście do ludzi i reguł. Bywa też używany łagodniej, gdy mówimy o kimś zmęczonym i rozczarowanym, kto przestał wierzyć w dobre intencje otoczenia.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Warto odróżnić cynizm od sceptycyzmu i od ironii. Sceptyk wątpi i domaga się dowodów, ale nie musi lekceważyć wartości. Ironista mówi coś przewrotnie, żeby wydobyć ukryty sens. Cynik natomiast nie tylko nie wierzy w szlachetne pobudki, lecz często otwarcie z nich drwi i sam zachowuje się tak, jakby zasady go nie dotyczyły. Dlatego zarzut cynizmu jest zwykle poważniejszy niż zarzut nieufności czy złośliwości.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Znaczenie filozoficzne wiąże się ze szkołą założoną w starożytnej Grecji przez Antystenesa, ucznia Sokratesa; najbardziej znanym jej przedstawicielem był Diogenes z Synopy. Cynicy głosili, że szczęście osiąga ten, kto ogranicza potrzeby do minimum, a ich prowokacyjne lekceważenie obyczajów dało początek dzisiejszemu, potocznemu sensowi słowa. Od tego samego rdzenia pochodzą cynik i cyniczka, przymiotnik cyniczny oraz przysłówek cynicznie. Typowe połączenia to jawny cynizm, polityczny cynizm, cynizm władzy, zarzucać komuś cynizm i popaść w cynizm.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik cynizm
dopełniacz cynizmu
celownik cynizmowi
biernik cynizm
narzędnik cynizmem
miejscownik cynizmie / cyniźmie
wołacz cynizmie / cyniźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik cynizmy
dopełniacz cynizmów
celownik cynizmom
biernik cynizmy
narzędnik cynizmami
miejscownik cynizmach
wołacz cynizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy bezczelność, bezwstyd, bezwzględność, wyrachowanie
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy idealizm, szczerość, naiwność
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Wyraz pochodzi od greckiego przymiotnika kynikós (psi, podobny do psa), utworzonego od kýōn, kyn- (pies), przez łacińskie cynicus, którym nazywano członka szkoły cyników. Skeat (1910) wyjaśnia angielskie cynic jako dosłownie „dog-like”, czyli psi, i wywodzi je przez łacińskie cynicus z greki. Słownik wyrazów obcych Arcta (1921) objaśnia cynizm zarówno jako pogląd filozoficzny Antystenesa, według którego szczęśliwy jest tylko ten, kto nie ma żadnych potrzeb, jak i jako „bezczelność, bezwstyd”; współczesne, potoczne znaczenie było więc w polszczyźnie obecne już wtedy obok filozoficznego.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 4th ed., Oxford 1910, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo cynizm?

Tak określamy nieufność wobec cudzych pobudek połączoną z jawnym lekceważeniem norm moralnych i kierowaniem się własną korzyścią. Dawniej nazywano tak również grecką szkołę filozoficzną, która ceniła życie skromne i wolne od potrzeb.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd się wzięło słowo cynizm?

Z greki, od słowa oznaczającego psa. Starożytnych cyników nazywano psimi filozofami, bo żyli skromnie i ostentacyjnie lekceważyli obyczaje. Przez łacinę wyraz trafił do języków europejskich, także do polskiego.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Jak odmienia się cynizm?

Według wzoru typowego dla wyrazów z przyrostkiem -izm. Liczba pojedyncza: cynizm, cynizmu, cynizmowi, cynizm, cynizmem, cynizmie (obok tego cyniźmie). Liczba mnoga: cynizmy, cynizmów, cynizmom, cynizmami, cynizmach.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)