Przejdź do treści
Słownik.

kapitalizm

rzeczownik, męski [kapitaˈlizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Kapitalizm to ustrój gospodarczy i społeczny, w którym środki produkcji należą głównie do osób prywatnych, a wymiana i inwestycje odbywają się przez rynek oraz dążenie do zysku.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. ekon. System gospodarczy, w którym kapitał, ziemia i fabryki są przeważnie własnością prywatną, a produkcja oraz handel kierują się cenami rynkowymi i zyskiem właścicieli.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. Okres historyczny i układ społeczny powiązany z tym systemem, od industrializacji XIX wieku po współczesne gospodarki rynkowe.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. przen. Postawa lub ideologia pochwalająca własność prywatną, wolny rynek i przedsiębiorczość jako podstawę ładu społecznego.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

W polszczyźnie potocznej kapitalizm bywa używany szeroko, zarówno jako nazwa współczesnej gospodarki rynkowej, jak i jako zarzut wobec chciwości albo konkurencji. W tekście naukowym warto precyzować, czy chodzi o własność prywatną środków produkcji, o wolny handel, o konkretny okres historyczny, czy o ideologię. Dzięki temu unikamy mieszania opisu ustroju z oceną moralną.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Słownik wyrazów obcych Michała Arcta z 1921 roku notuje Kapitalizm jako panowanie kapitału oraz gospodarstwo kapitalistyczne, z odesłaniem do dalszego objaśnienia. Obok niego stoją Kapitalista, czyli posiadacz kapitałów utrzymujący się z procentów, oraz przymiotnik kapitalistyczny przy gospodarstwie indywidualistycznym. Arct wiąże więc to słowo przede wszystkim z władzą pieniądza i z prywatną gospodarką, a nie z pełną teorią ustrojową późniejszych podręczników.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Webster z 1913 roku nie wydziela osobnego hasła capitalism. Ma natomiast Capitalist, osobę z kapitałem przeznaczonym do inwestycji lub już ulokowanym w interesach, zwłaszcza właściciela dużego majątku używanego w działalności gospodarczej. Capital w znaczeniu ekonomicznym to pieniądze, majątek albo zapas używany w handlu i produkcji, w odróżnieniu od dochodu czy procentu. Angielskie capitalism powstało później od tej samej rodziny wyrazów, co capitalist i capitalize.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

Rzeczownik łączy się w kolokacjach kapitalizm rynkowy, kapitalizm państwowy, dziki kapitalizm, rozwój kapitalizmu i krytyka kapitalizmu. Wyznawcę lub właściciela kapitału nazywamy kapitalistą albo kapitalistką, a przymiotnik brzmi kapitalistyczny. SGJP notuje też spokrewnione antykapitalizm oraz kapitalizacja. W tekstach publicystycznych często pojawia się też para kapitalizm kontra socjalizm, która ustawia ustrój rynkowy naprzeciw programów silniejszej kontroli państwa nad gospodarką.

źródło Redakcja serwisu; fakty: SGJP / Morfeusz 2, otwórz źródło

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik kapitalizm
dopełniacz kapitalizmu
celownik kapitalizmowi
biernik kapitalizm
narzędnik kapitalizmem
miejscownik kapitalizmie / kapitaliźmie
wołacz kapitalizmie / kapitaliźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik kapitalizmy
dopełniacz kapitalizmów
celownik kapitalizmom
biernik kapitalizmy
narzędnik kapitalizmami
miejscownik kapitalizmach
wołacz kapitalizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Antonimy komunizm, socjalizm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Skeat wywodzi angielskie capital w znaczeniu majątku i zapasu pieniężnego z francuskiego capital, oznaczającego bogactwo i główny majątek człowieka, a to z późnołacińskiego capitale, nijakiego od przymiotnika capitalis, główny, od łacińskiego caput, głowa. Wśród derywatów Skeat wymienia capital-ist i capital-ise. Webster (1913) opisuje capitalist jako osobę mającą kapitał do inwestycji, a capitalize jako zamianę czegoś w kapitał; osobnego hasła capitalism w tym słowniku nie ma. W polskim Arcta (1921) Kapitalizm oznacza panowanie kapitału i gospodarstwo kapitalistyczne.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo kapitalizm?

To ustrój, w którym fabryki, ziemia i pieniądze inwestycyjne należą głównie do osób prywatnych, a produkcja i handel idą za rynkiem oraz zyskiem. Słowem nazywa się też epokę i ideologię oparte na tych zasadach.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo kapitalizm?

Rdzeń sięga łacińskiego caput, głowa, przez capitalis i późniejsze capital w znaczeniu majątku. Od tej rodziny powstały capitalist i capitalism w językach zachodnich, a polski Kapitalizm Arct notuje już w 1921 roku jako panowanie kapitału.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910; M. Arct, Słownik wyrazów obcych, 1921, otwórz źródło

Czym kapitalizm różni się od komunizmu?

W kapitalizmie środki produkcji są przeważnie prywatne i działa rynek. W komunizmie programowo znosi się własność prywatną tych środków i wspólnie dzieli owoce pracy. Oba słowa opisują więc przeciwstawne wizje własności i podziału dóbr.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)