Przejdź do treści
Słownik.

humanizm

rzeczownik, męski [xumaˈɲizm]
wymowa Redakcja serwisu, transkrypcja według zasad polskiej wymowy ogólnej (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Humanizm to postawa, która stawia człowieka, jego godność, rozum i rozwój w centrum myślenia, a w historii także ruch odrodzenia, który przywrócił do łask kulturę i języki antyku.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Definicje

  1. hist. Ruch intelektualny epoki odrodzenia, który za podstawę wykształcenia uznawał literaturę, języki i filozofię starożytnej Grecji i Rzymu oraz wiarę w możliwości ludzkiego rozumu.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  2. filoz. Postawa lub pogląd, według którego najwyższą wartością jest człowiek, jego godność, wolność i pełny rozwój, a miarą słusznego działania jest dobro ludzi.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
  3. Szacunek i życzliwość wobec drugiego człowieka okazywane w praktyce, na przykład w sposobie traktowania słabszych, chorych albo pokonanych.
    źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Przykłady użycia

Użycie

Słowo humanizm ma dwa główne rejestry. W historii kultury i w szkole oznacza przede wszystkim ruch umysłowy odrodzenia, dlatego mówi się o humanizmie renesansowym, włoskim, europejskim albo polskim. W języku ogólnym i publicystyce chodzi raczej o postawę: kiedy chwalimy czyjś humanizm, mamy na myśli wrażliwość na los innych ludzi i szacunek dla ich godności. Z kontekstu zwykle łatwo odczytać, o które znaczenie chodzi.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Webster z 1913 roku podaje dla angielskiego humanism dwa znaczenia: naturę albo usposobienie ludzkie, czyli człowieczeństwo, oraz studia nad humaniorami, czyli wykształcenie literackie. Pod hasłem humanist ten sam słownik wyjaśnia, że humanistami nazywano uczonych, którzy w dziedzinie literatury reprezentowali ruch odrodzenia i na początku XVI wieku przyjęli tę nazwę jako swój wyróżniający tytuł. Jako przykład pierwszego znaczenia przytacza zdanie z prozy Thomasa Hardy'ego.

źródło Redakcja serwisu; fakty: Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło

U Arcta, w dziewiątym wydaniu słownika wyrazów obcych z 1921 roku, humanizm to kierunek, który literaturę, sztukę i naukę Greków i Rzymian uważa za najlepszą drogę kształcenia i doskonalenia ludzkiego umysłu. Tuż obok stoi humanista, opisany jako człowiek wszechstronnie wykształcony na gruncie klasycyzmu, oraz humaniora, czyli nauki dające wszechstronne wykształcenie, przede wszystkim łacina i greka. Na początku XX wieku polszczyzna znała więc głównie sens historyczny i szkolny tego słowa.

źródło Redakcja serwisu; fakty: M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Rzeczownik łączy się z przymiotnikami renesansowy, chrześcijański, świecki, głęboki i prawdziwy oraz z czasownikami wyznawać humanizm, szerzyć humanizm i odwoływać się do humanizmu. Zwolennika tej postawy albo badacza kultury antyku nazywamy humanistą lub humanistką. Humanitaryzm to słowo bliskie, ale węższe: dotyczy przede wszystkim praktycznej troski o złagodzenie ludzkiego cierpienia, podczas gdy humanizm obejmuje cały sposób patrzenia na miejsce człowieka w świecie. Dziś słowo humanista oznacza też potocznie osobę o zainteresowaniach literackich, a nie ścisłych.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Odmiana

Pełna odmiana wygenerowana ze SGJP.

liczba pojedyncza

przypadek forma
mianownik humanizm
dopełniacz humanizmu
celownik humanizmowi
biernik humanizm
narzędnik humanizmem
miejscownik humanizmie / humaniźmie
wołacz humanizmie / humaniźmie

liczba mnoga

przypadek forma
mianownik humanizmy
dopełniacz humanizmów
celownik humanizmom
biernik humanizmy
narzędnik humanizmami
miejscownik humanizmach
wołacz humanizmy

Odmiana: SGJP / Morfeusz 2 (Z. Saloni i in.) · źródło

Kolokacje

Synonimy · Antonimy

Synonimy człowieczeństwo, humanitaryzm
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)
Antonimy antyhumanizm, barbarzyństwo
źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Etymologia

Skeat wywodzi angielskie human przez średniofrancuskie humain od łacińskiego humanus, ludzki, które łączy z łacińskim homo, człowiek, i wymienia human-ist wśród wyrazów pochodnych. Webster (1913) przy humanist odsyła do francuskiego humaniste. Polskie humanizm jest zapożyczeniem z tej rodziny wyrazów, a Arct (1921) notuje je razem z humanistą i humaniorami.
źródło W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, wyd. 4, Oxford 1910, otwórz źródło
także Webster's Revised Unabridged Dictionary, 1913, otwórz źródło
także M. Arct, Słownik wyrazów obcych, wyd. 9, Warszawa 1921, otwórz źródło

Wyrazy pokrewne

Podobne hasła

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy słowo humanizm?

Humanizm to postawa, która za najważniejszą wartość uznaje człowieka i jego godność. W historii słowo oznacza też ruch umysłowy odrodzenia, który za wzór wykształcenia brał kulturę starożytnej Grecji i Rzymu.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)

Skąd pochodzi słowo humanizm?

Wywodzi się od łacińskiego humanus, czyli ludzki, spokrewnionego z homo, człowiek. W polszczyźnie to zapożyczenie, które słownik wyrazów obcych Arcta odnotowuje już w dziewiątym wydaniu z 1921 roku.

źródło Redakcja serwisu; fakty: W. W. Skeat, An Etymological Dictionary of the English Language, 1910, otwórz źródło

Czym różni się humanizm od humanitaryzmu?

Humanizm to szeroki pogląd na świat, w którego centrum stoi człowiek i jego rozwój. Humanitaryzm jest węższy i bardziej praktyczny: oznacza troskę o łagodzenie cierpienia, na przykład pomoc ofiarom wojen i katastrof.

źródło Redakcja serwisu (źródło wewnętrzne, bez adresu zewnętrznego)